Podcast Filosofie

“Het is het kenmerk van een ontwikkelde geest om een gedachte te kunnen overwegen zonder deze te accepteren.”    Deze beroemde uitspraak wordt vaak toegeschreven aan Aristoteles, al is niet bekend dat hij dit ooit heeft gezegd, laat staan opgeschreven. Toch drukt het een belangrijke houding uit die je nodig hebt in de filosofie.    Maar hoe doe je dat: een gedachte goed overwegen, ook als je hem n...

In plaats van te proberen instellingen in het leven te roepen die door middel van zogenaamde “onpartijdige” procedures alle conflicterende belangen en waarden zouden verzoenen, zouden democratische theoretici en politici zich moeten richten op de vorming van een levendige “agonistische” publieke sfeer van geschil waar verschillende hegemoniale politieke projecten tegenover elkaar kunnen worden gep...

"Verpest de feministe de goede sfeer door op seksistische momenten te wijzen? Of legt ze de kwade gevoelens bloot die onder de goede sfeer verborgen, verdrongen of ontkend worden? Komen er kwade gevoelens de kamer binnen wanneer iemand zijn of haar woede over bepaalde zaken uit? Of zou woede juist het moment kunnen zijn waarop de kwade gevoelens die door de dingen heen circuleren, op een bepaalde...

“Tijd is schepping of het is niets”    Op deze manier drukte de Franse filosoof Henri Bergson uit dat tijd de bron van creativiteit is.    Wat is volgens Bergson het verschil tussen deze scheppende tijd en de meetbare tijd?  Waarom verhouden geest en lichaam zich tot elkaar als een violist tot een viool?  En waarom is lachen een vorm van maatschappijkritiek?    Te gast is Hein van Dongen De denker...

'De staat is niet de hoogste incarnatie van de Idee, zoals Hegel geloofde; de staat is niet een soort collectieve supermens; de staat is slechts een instantie die gerechtigd is macht en dwang te gebruiken … een instrument in dienst van de mens. Maar de mens is geenszins voor de staat. De staat is er voor de mens.”    Op deze manier bood de Franse filosoof Jacques Maritain tegenwicht aan het totali...

"Het zijn de drie erkenningsvormen van liefde, recht en waardering die pas samengenomen de sociale voorwaarden scheppen waaronder menselijke subjecten tot een positieve instelling tegenover zichzelf kunnen komen. Want alleen door de cumulatieve verwerving van zelfvertrouwen, zelfrespect en zelfwaardering kan een persoon zich ongeremd begrijpen als een zowel autonoom als geïndividualiseerd wezen, e...

“Een vriend vertelt mij dat hij zijn broer heeft verloren, en ik word mij bewust van zijn pijn. Wat voor soort bewustzijn is dit? Ik wil mij hier niet bezighouden met de grond waarop ik dit lijden afleid. Misschien is zijn gezicht bleek en vertrokken, zijn stem zonder klank en gespannen. Misschien drukt hij zijn verdriet ook in woorden uit. Natuurlijk kunnen al deze dingen onderzocht worden, maar...

“Ik was verantwoordelijk voor mijn lichaam en ook voor mijn ras, voor mijn voorouders. Ik bekeek mezelf met een objectieve blik, ontdekte mijn zwartheid, mijn etnische kenmerken - en mijn oren begonnen te tuiten: kannibalisme, geestelijke achterstand, fetisjisme, raciale gebreken, slavenschepen en vooral, vooral: de goedmoedige grijns van Y a bon banania .”    Op deze manier drukte de filosoof Fra...

"Theologie is antropologie”    Zo zette de negentiende-eeuwse filosoof Ludwig Feuerbach de kern van zijn atheïstische project uiteen.    Waarom is volgens Feuerbach religie een vorm van project en bestudering van religie dus een vorm van antropologie?  Wat maakte dat Marx dankzij Feuerbach definitief van zijn geloof viel?  Waarom is protestantisme al een eerste vorm van secularisatie?    Te gast i...

“Geschiedenis zou, wanneer we haar beschouwen als meer dan louter een verzameling van anekdotes en chronologieën, kunnen leiden tot een fundamentele verandering in de heersende visie op wetenschap.”    Zo begint het beroemde werk Structure of Scientific Revolutions van Thomas Kuhn, waarin hij zijn theorie over de opkomst en neergang van wetenschappelijke paradigma’s uiteenzet.    Waarom zijn weten...

"Het leven is lijden"  Op deze manier drukte Siddharta Gautama, de Boeddha, uit dat de mens in een oneindige cyclus zit van geboren worden, leven en sterven.  Waarom was de verlichting die de Boeddha bereikte een bevrijding voor hemzelf en alle wezens?  Denkt de Boeddha nou dat er een zelf is of juist niet?  En op welke manier ontketende hij een revolutie tegen de hindoeistische religieuze en maat...

"Dezelfde monotonie, dezelfde onbeweeglijkheid in de verre sterren. De eeuwigheid voert in het oneindige onverstoorbaar dezelfde shows op."    Op deze manier drukte de Franse revolutionair en filosoof Louis Blanqui uit dat oneindigheid niet alleen aanlokkelijk, maar ook beangstigend of verlammend kan zijn.    Wat is het verschil tussen het werkelijk oneindige en potentieel oneindige?  Waarom kunne...

“We moeten de ervaring beschermen tegen de filosofie”    Op deze manier drukte de Amerikaanse filosoof en psycholoog William James uit wat de kern van zijn project is.    Wat bedoelt James met de door hem geïntroduceerde term “ stream of consciousness ”?  Waarom moeten we filosofische ideeën beoordelen op hun cash value ?  Waarom willen we als mensen altijd theoretiseren over ervaringen en zo van...

“Ik denk niet dat de wereld of de wetenschappen voor mij ooit een aanleiding zouden zijn voor filosofische problemen. Wat voor mij filosofische problemen oproept, zijn de zaken die andere filosofen beweren over de wereld of de wetenschappen”    Op deze manier bekritiseerde de Britse filosoof G.E. Moore het idealisme dat volgens hem alom vertegenwoordigd is in de filosofie.    Wat houdt de common s...

“Ideeën, als ze verwaarloosd worden door hen die er zich beroepshalve mee zouden moeten bezighouden - dat wil zeggen door hen die geleerd hebben kritisch over ideeën na te denken - gaan soms een onbeheersbaar eigen leven leiden en een onweerstaanbare macht op de massa’s uitoefenen”   Op deze manier drukte Isaiah Berlin een mogelijkheid uit, die zich momenteel voltrekt met het denken van de Frans-A...

"Dan hebben ze misschien iets meer honger in Afrika, maar hier niet”, stelde Geert Wilders in een van de verkiezingsdebatten. Het was de slotzin van een betoog om te bezuinigen op ontwikkelingssamenwerking, een potje dat zo langzamerhand toch een keer leeg moet zijn, als je ziet hoe vaak daar al niet geld uitgehaald is.    Hoe walgelijk de uitspraak ook, het appelleert aan een vraag die je wel met...

Kijk deze aflevering ook op youtube! https://youtu.be/kO4U-l-0Iek  Botox, fillers, iets aan je neus laten doen, grotere borsten, een buttlift, haarimplantaten. Het is steeds normaler om wat aan je lichaam te verbouwen. En niet alleen voor mensen bij wie alles wat meer is gaan hangen; ook jongeren optimaliseren graag hun voorkomen. Want waarom met een te klein/groot/dik of dun lichaamsdeel lopen al...

De wereld staat in veel opzichten in de fik. We hebben te maken met razendsnel veranderend klimaat – in ecologische, maatschappelijke, politieke en geopolitieke zin. Al deze ellende kan voor een onrust zorgen in je persoonlijke leven. Het slechte nieuws buitelt over je heen, de onzekerheid is groot. Hoe hou je je te midden van al dat geweld staande? Hoe zorg je dat er ruimte blijft voor je eigen p...

Bekijk deze aflevering ook op Youtube: https://youtu.be/9piSAZbUwUU Natuur en klimaat zijn thema’s waarbij je vooral moeizame blikken krijgt. Want het gaat natuurlijk snel over wat allemaal niet goed gaat – en dat is helaas veel. Opwarming van de aarde, afname biodiversiteit, het verdwijnen van landschappen. En het wordt snel technisch en beschouwend: CO2-uitstoot, toxische stoffen, planetaire gre...

Bekijk deze aflevering ook op Youtube: https://www.youtube.com/watch?v=MvrPQiTNfp0&t=1s De op-een-na meest vertaalde Nederlandse auteur? Jan van Ruusbroec! De verzuiling ligt ver achter ons. De samenleving is niet meer opgedeeld in een protestante, katholieke en socialistische werelden. Maar dat betekent niet dat er geen subsamenlevingen bestaan. De lijnen lopen niet meer langs religie of leve...

Kijk ons nu ook op YouTube: https://youtu.be/6nzosp1wKrI?si=usdJC_l8HNlauvgW Fascist was lange enkel een scheldwoord. Het fascisme van de jaren 30 en 40 lag ver achter ons en dus was de term alleen nog in gebruik om een tegenstander zwart te maken. De laatste tijd echter neemt de serieuze aandacht voor fascisme weer toe. Zo waarschuwt Timothy Snyder, hoogleraar geschiedenis in Toronto en eerder aa...

Let op: Kijkwijzer 16+. Je kunt bijna geen serie kijken of je krijgt deze waarschuwing. Los van soms wat seks, drugs en grof taalgebruik – is het steevast omdat er veel geweld te zien. Geweld is alom vertegenwoordigd in onze beeldcultuur. En dan heb ik het nog over een vrij onschuldige misdaadserie of thriller op de Publieke Omroep. Tel daar dan nog alle horror en gore als genres bij op, en dan no...

Bekijk deze aflevering ook op Youtube: https://studio.youtube.com/video/B2x-7nUYsl8/edit De sterke man heeft de wind in de rug: Poetin, Trump, Orban, Erdogan. Maar ook in Nederland. Steeds meer Nederlanders verlangen naar een sterke, autoritaire leider. Uit recent onderzoek van HCSS blijkt dat de helft van Nederlanders het eens of deels eens is met de stelling dat we in Nederland behoefte hebben a...

De zomer ligt nu echt achter ons en dat betekent dat we weer de draad oppakken met de Podcast Filosofie.   We starten dit seizoen met een speciale reeks. Negen weken lang kijken we door de ogen van mystieke denkers naar de wereld van nu.    De terugkeer van de sterke man, ecologisch bewustzijn, fascisme, persoonlijke groei in chaotische tijden. We kijken naar wat denkers uit de afgelopen eeuwen on...

“Wetenschap werd pas mogelijk nadat het oog van de ziel verblind raakte voor het leven .”    Op deze manier drukte de Duitse filosoof Ludwig Klages uit dat de rede en de wil uiteindelijk vijandig staan ten opzichte van het leven.    Waarom leidt de rede tot een vernietiging van het leven?  Waarom hield hij al in 1912 een pleidooi voor ecologisch bewustzijn?  Hoe kunnen we leven vanuit het bewustlo...