Over taal gesproken

Tot de Indonesische onafhankelijkheid van 1945 en de soevereiniteitsoverdracht van 1949, maakte Nederland zo’n driehonderdvijftig jaar de dienst uit in Indonesië – toen Nederlands-Indië genoemd. De voertaal was niet Nederlands maar Maleis, de taal die al door een groot deel van de bevolking gesproken werd.  Toch werden er veel Nederlandse woorden in het Maleis overgenomen, zoals arloji ('horl...

Is het echt zo dat spreekwoorden uit onze taal verdwijnen? Komen er ook nog weleens nieuwe bij? En waar komen die dan vandaan? Waarom werkt het vaak niet als je zelf nieuwe spreekwoorden verzint? En wat is eigenlijk het verschil tussen een spreekwoord en een uitdrukking?  Het antwoord op al die vragen krijg je van Van Dale-hoofdredacteur Ton den Boon. En we spreken ook nog met hem over spreekwoord...

Te gek , mieters , onwijs gaaf , blits , vet , echt tof, nice , cool , chill , dolletjes ... Welke woorden horen bij jouw generatie? In deze aflevering spreken we met jongerentaalonderzoeker Kristel Doreleijers over generatietaal. Kristel schreef in het kader van het Boekenweekthema 'Mijn generatie' een artikel over dit onderwerp voor het tijdschrift Onze Taal . Een gesprek over de opkom...

Wat gebeurt er als het woord geel zomaar ineens verdwijnt, maar de kleur bestaat nog wel? Wat als we het zonder het woord ik zouden moeten doen, of dat ? En wat als het woord voor woord zelf verdwijnt? In de nieuwe roman Een woord voor onderzoekt schrijver en filosoof Eva Meijer hoe het ons en onze samenleving raakt als we het Nederlands zouden verliezen. In deze aflevering spreken we Eva over het...

Echt moppen aan elkaar vertellen doen we eigenlijk bijna nooit. Maar in alledaags taalgebruik komt wel heel veel humor voor. Wat voor soort humor is dat dan, en hoe werkt het precies? Welke theorieën zijn er? Klopt het dat mannen grappiger zijn dan vrouwen, en wat is het verschil tussen alledaagse humor en humor op een podium? Op het Taalfeest afgelopen oktober in TivoliVredenburg spraken we daaro...

Hoe breng je een depressie onder woorden? Is een term als suïcide beter dan zelfmoord? Hoe kan AI een depressie herkennen en waarom zie je zoveel therapietaal op social media? We praten erover met schrijver, muzikant en ervaringsdeskundige Aafke Romeijn. Lees ook het uitgebreide interview met Aafke Romeijn in het januari/februarinummer van het tijdschrift Onze Taal . Website Aafke Romeijn Boek: Ga...

De laatste aflevering van 2025 gaat over 'woorden van het jaar'. Welke woorden zijn er in de Lage Landen en in de rest van de wereld uitverkoren, en waarom? We praten erover met woordenboekmaker en nieuwewoordenkenner Vivien Waszink van het Instituut voor de Nederlandse Taal. Hallucineren , manosfeer , sneukelspijt , ragebait , parasocial , vibe coding   en natuurlijk … 6—7 ! Wat zeggen...

Het Groot Dictee der Nederlandse Taal komt er weer aan! Een goed moment om eens stil te staan bij onze spelling. Hoe is de spelling eigenlijk ontstaan en waarom precies? Welke spelfouten worden er het meest gemaakt? En, zijn Vlamingen echt beter in spelling dan Nederlanders? Verder komt de beruchte pannenkoek- spelling aan bod en proberen we een antwoord te vinden op de vraag waarom spelling altij...

De winnaar van de Taalboekenprijs 2025 schreef een compact maar veelomvattend boek over de symbiose tussen mens en taal: Wat taal verraadt. Een kleine geschiedenis van brein tot beschaving. We spreken de auteur, hoogleraar Nederlandse taalkunde en historische taalkunde Freek Van de Velde, over hoe taal samenhangt met regio en klimaat, waarom talen in de bergen complexer zijn en hoe geschreven en g...

Taalkundige Khalid Mourigh groeide op met het Nederlands — de 'leuke taal' — maar toen hij ouder werd kreeg hij steeds meer belangstelling voor het Tamazight (ook wel bekend als Berbers), de taal van zijn vader en opa. Hij onderzocht het Ghomara-Tamazight in de bergen van de Rif, en kreeg ook steeds meer interesse voor de Berber-cultuur. Terug in Nederland richtte hij zich op de straatta...

Wat zijn 'tot machines gemaakten'? Waarom kwispelt een hond naar links? En wat staat er in de korte briefjes van de wolf? In deze aflevering praten we met Bibi Dumon Tak, schrijfster, dierenambassadeur en nu ook gasthoofdredacteur van het dierentaalnummer van het tijdschrift Onze Taal . Een gesprek over dier-en-taal, over hoe je dieren een stem geeft in kinderboeken, over speciëcisme, en...

Welke talen hoor je allemaal op het Eurovisiesongfestival? Waarom kiezen artiesten voor een bepaalde taal? En wat zie je als je het festival door een taalkundige bril bekijkt? In deze aflevering spreken we met iemand die daar alles van weet, taalkundige en Songfestivalliefhebber Paulette van der Voet. Paulette doet promotieonderzoek aan de universiteit van Umeå in Zweden en zette samen met haar co...

Kleine woorden zoals hè en oh gebruiken we haast ongemerkt, maar ze zorgen er wel voor dat we soepel een gesprek kunnen voeren. Dit soort woordjes viel lang buiten het blikveld van onderzoekers, maar tegenwoordig krijgen ze veel belangstelling (zie ook het Boekenweek-essay van Paulien Cornelisse). Taalkundige Mark Dingemanse doet er onderzoek naar, en volgens hem zijn dit soort woordjes juist het...

Het klinkt spannend: kun je een misdaad oplossen door taalonderzoek? En wat  onderzoek je dan precies? In deze aflevering spreken we met een heuse taaldetective, iemand die werkt op het snijvlak van taal en recht: forensisch taalkundige Meike de Boer. Over auteursanalyse, onverstaanbare opnames en dadersprofielen. Gebruikte fragmenten: Nieuwsbericht van Omroep West over de vermissing van Orlando V...

Voor de nieuwste trends moet je op TikTok zijn, ook voor de nieuwste taaltrends. Daarover praten we in deze aflevering met Ludmilla Coornstra. Ze is zillennial, chronisch online en redacteur bij het tijdschrift Onze Taal , waarin ze sinds kort ook een rubriek schrijft over de taaltrends op sociale media. Een gesprek tussen een babyboomer, een zillennial en een millennial over generaties, memes, lo...

Nelleke Noordervliet is schrijver en publiceert sinds 1987 historische romans, essays, verhalen en columns. Daarnaast is ze ook de 'Beschermvrouwe van het Gezelschap van de Geadopteerde Vergeetwoorden'. We spraken met haar over vergeetwoorden, maar ook over ontbreekwoorden (voor dingen waar nog geen woord voor is) — een geanimeerd gesprek over oude en nieuwe taal. Overigens: het woord di...

Het Papiaments is de moedertaal van de meeste inwoners van Aruba, Bonaire en Curaçao. Maar wat weten we verder eigenlijk van de taal? Hoe is deze creooltaal ontstaan? Hoe is de verhouding met het Nederlands, dat ook een officiële taal is op de drie eilanden? En hoe zit het met die talen in het onderwijs? In deze aflevering gaan we in gesprek met taalkundige duizendpoot Marta Dijkhoff over het bela...

In deze speciale zomeraflevering praten we met Jaap Parqui, alias Meneer Van Dale, van de gelijknamige podcast. Overdag is Jaap uitgever bij Van Dale, en we spraken hem over zijn werk daar, hoe het is en hoe het was. Maar hij ondervraagt ons ook - over ons werk bij het Instituut voor de Nederlandse Taal en het Genootschap Onze Taal. En verder hebben we het natuurlijk over onze andere gezamenlijke...

Geen klank is zo variabel als de r. Je hebt de (rollende) tongpunt-r, de huig-r en de Gooise, of beter gezegd, randstad-r. Maar dan heb je ook nog de typisch Haagse r, en soms valt de r helemaal weg. Hoeveel r-en zijn er eigenlijk? Koen Sebregts deed onderzoek naar de klank, en in deze aflevering spreken we hem over hoe het kan dat er zoveel r-en zijn, of er ooit maar één r was en of de Gooise r o...

Vertalen is een anoniem beroep —  maar ook een zeer intensieve bezigheid, en hondsmoeilijk bovendien. Denk bijvoorbeeld maar aan alle  taal- en cultuurverschillen waar je een oplossing voor moet zien te vinden. En hoe ga je om met onvertaalbare woorden en woordgrapjes, en hoe breng je de stijl van een auteur zo goed mogelijk over?   We praten met Paula Stevens over de 5 miljoen soorten Noors, over...

Bij etymologie gaat het vaak over leenwoorden — woorden die we overnemen uit andere talen —, maar een belangrijk deel van onze woordenschat bestaat uit erfwoorden. Dat zijn woorden die er altijd al waren, maar die door de vele eeuwen heen wel aanzienlijk veranderd zijn. En precies die woorden vormen het interessegebied van Yoïn van Spijk. We spraken met hem over hoe woorden veranderen, en over de...

Dialecten dreigen te verdwijnen, maar in Brabant is iets bijzonders aan de hand: daar spreken jongeren een nieuwe vorm van dialect, waarin sommige eigenschappen worden uitvergroot. Taalkundige Kristel Doreleijers doet onderzoek naar taalgebruik en identiteit, en verdiepte zich in het nieuwe, Brabantse hyperdialect.  En dan vooral in het lidwoordgebruik, waarmee vooral jongeren zich onderscheiden. ...

In deze aflevering kijken we terug op het afgelopen taaljaar: wat waren de ontwikkelingen, wie zijn ons ontvallen, en wat waren de woorden van dit jaar? Onze deskundige gast daarbij is Kees van der Zwan, tot voor kort hoofdredacteur van het taaltijdschrift Onze Taal.  En behalve naar het voorbije jaar, kijken we ook naar de afgelopen dértig jaar — de periode dat Van der Zwan aan Onze Taal verbonde...

Triëst is een van de vijf Italiaanse  steden waar je Nederlands kunt studeren.  De opleiding, die vooral tolken en vertalers aflevert, bestaat zestig jaar — en dat was reden om te spreken met drie mensen die er meer van weten: Paola Gentile, hoofd van de opleiding, Frieda Steurs, die nauw betrokken was bij een uitwisselingsproject tussen de universiteiten van Triëst en Leuven, en Alessandro Colagi...

Hoe zetten politici taal in om hun publiek te overtuigen? In de aanloop naar de komende verkiezingen praten we erover met deskundige Robbert Wigt, auteur van een boek over de debatvaardigheden van Mark Rutte. Een gesprek over hoe je als politicus het debat naar je hand kunt zetten, over het belang van een goeie grap op zijn tijd, over wat Rutte zo'n goede debater maakt, en over hoe zijn opvol...