Kopuk Bağlar

Konuğumuz Aliye Erol ile küçük ama kadim bir nesne olan tılsımı konuşuyoruz. Tarih boyunca insanların hastalıkla, felaketle, kötü ruhlarla, nazarla ve bilinmeyenle baş etme çabasının nesneleşmiş hâli olan tılsımın izini sürüyoruz. Taşa, söze, yazıya ve sembole yüklenen koruyucu anlamların peşinde; Medusa’dan Kutsal Binici’ye, IAO, Adonai ve Sabao gibi gizemli kutsal adlardan Abraxas’a uzanan tılsı...

Bu bölümde, yağ ile külün buluşmasından doğan sabunun; sınıf, inanç, ticaret ve gündelik hayatla kesişen uzun tarihini konuşuyoruz.

Konuğumuz Can Gümüş İspir ile kenti sokaklardan, lağımlardan, gıdalardan ve salgın hastalıklardan okuyoruz. 19. yüzyılda kolera salgınlarının İstanbul'u nasıl dönüştürdüğünü, "temiz" ve "kirli" kavramlarının nasıl kurulduğunu ve halk sağlığı politikalarının modern kentin inşasında nasıl bir rol oynadığını konuşuyoruz.

Medeniyetin kendisi kadar eski, sıradan görünümlü bir sıvı: Sirke. Bu programda sirkeyi ve onun binlerce yıla uzanan uzun tarihini konuşuyoruz.

Un, su, biraz emek… Ucuz, dayanıklı, her koşulda hayatta kalan bir erzak olan makarnanın Osmanlı mutfağından Cumhuriyet’e uzanan beklenmedik hikâyesini konuşuyoruz.  

Dondurmanın kar ve buzdan süt ve külaha uzanan yolculuğunu, Osmanlı sarayından cumhuriyete taşınan hikâyesini konuşuyoruz. 

Bu bölümde bayramların en güzel ikramlarından biri olan kolonyanın izini sürüyoruz. Ferahlık, temizlik ve şifa duygusuyla hafızalarımıza yerleşen kolonyanın Osmanlı’dan Cumhuriyet’e uzanan tarihini konuşuyoruz. 

Konuğumuz Nurşen Gürboğa ile Şehir Hatları'nın 175. yılında İstanbul'un emek tarihine bakıyoruz. Şirket-i Hayriye vapurlarından hareketle vapur işçilerini ve kentin su üstündeki emek tarihini konuşuyoruz.

Konuğumuz Uğur Tanyeli ile Osmanlı’da hükümdarın “kadir-i mutlak mimar” mitinden, Cumhuriyet’te devrim iradesinin mimari dönüşümün tek açıklayıcısı sayılmasına uzanan bir tarihyazımı geleneğini sorguluyoruz. Mimarlığı yalnızca siyasal alanın ürünü olarak değil, kendi özerk mantığıyla işleyen ve diğer toplumsal sistemlerle gerilimli ilişkiler kuran bir sistemin tarihi olarak konuşuyoruz.

Konuğumuz Başak Tuğ ile “namus nasıl kayda geçti, nasıl hukukileşti, nasıl siyasileşti?” sorusunun peşine düşüyor; 18. yüzyıl Osmanlı Anadolu'sunda ırz, şiddet ve hukuku konuşuyoruz. 

“Bir ağaç gibi hür, bir orman gibi kardeşçesine; emeğin ve doğanın özgürleştiği 1 Mayıs’lara…” Konuğumuz Nurçin İleri ile 19. yüzyılın ortalarından Cumhuriyet’in ilk yıllarına uzanan süreçte Anadolu topraklarında doğanın nasıl “bilimsel bir nesne” olarak kurulduğunu konuşuyoruz. Doğaya ilişkin bilginin nasıl tasnif edildiğini, bu bilginin hangi kurumsal pratikler içinde üretildiğini ise Merzifon A...

Konuğumuz Aliye Erol ile bu bölümde, gündelik hayatın sıradan bir nesnesi gibi görünen parayı ele alıyoruz. Tarih boyunca özellikle Antik Yunan-Roma dünyasından günümüze uzanan süreçte paranın tarih boyunca aldığı farklı biçimleri ve üstlendiği işlevleri; metalden kâğıda, somuttan soyuta uzanan dönüşümü üzerinden konuşuyoruz.

Konuğumuz Burak Onaran ile yemek kültürünü; mutfağın bir mekân olarak dönüşümünü, sofra düzenini, adabı ve modasını tarihsel ve siyasal bağlamları içinde ele alıyoruz.

Apaçık Radyo programcıları Fatma Genç ve Hasan Ateş’in konuğu olduğu 23. Radyo Şenliği özel yayınında; Kopuk Bağlar üzerinden nesnelerle kurduğumuz ilişkinin tarih, mekân ve toplumsal hafızayla iç içe geçtiği ele alınırken, Apaçık Radyo’nun bu çok katmanlı anlatıları dinleyici desteğiyle yaşatan bir buluşma alanı olduğu vurgulanıyor: “Nesneler sessizdir ama onları konuşturan şey, insanın hafızası...

Konuğumuz Sedat Gündoğdu ile plastiğin tarihini, görünmeyen parçalarını ve hayatımızın içine sızan etkilerini konuşuyoruz. Bir yandan plastiğin modernitenin en yaygın malzemelerinden biri haline gelişini, diğer yandan gündelik yaşamın, tüketim kültürünün ve ekolojik yıkımın merkezinde nasıl büyük bir krize dönüştüğünü ele alıyoruz. Plastik kirliliğini çevresel, toplumsal ve politik boyutlarıyla ta...

Telgrafın tellerine sinmiş zamanı, hafızayı ve dönüşümü konuşuyoruz. Uzaklardan gelen bir haber olmanın ötesine geçen telgrafın, Osmanlı’dan Cumhuriyet’e uzanan hatta modernleşmeyi, merkeziyetçiliği ve gündelik hayatın ritmini nasıl şekillendirdiğinin izini sürüyoruz.

Bir zamanların en özel iletişim araçlarından kartpostalın izini sürüyor; Osmanlı’dan Cumhuriyet’e uzanan hikâyesini, hafızasını ve taşıdığı anlamları konuşuyoruz. Kartpostallarda yazıldığı gibi, gözlerinizden öpüyor; hepinize içten selamlarımızı gönderiyoruz. 

Konuğumuz Gözdem Gürbüzatik ile Anadolu bağcılığının hafızasını konuşuyoruz. Anadolu'nun unutulmuş bağlarına dair yaptığı saha çalışmasından hareketle, yerel üzüm çeşitlerinin ve yüzyıllık asmaların şekillendirdiği kırsal dünyaların izini sürüyoruz. 

Konuğumuz Işıl Çokuğraş ile İstanbul’un alışılageldik tarih yazımı içinde çoğu kez gölgede kalan bekârları ve bekâr odalarını; merkezileşen yönetimin kentsel müdahalelerini ve marjinalite–mekân ilişkisini Geç Osmanlı İstanbul’u üzerinden konuşuyoruz.  

Konuğumuz Emre Dağtaşoğlu ile “eğlenmek” kelimesine bildik anlamının ötesinden bakıyor; gündelik hayatta çoğu zaman “hoşça vakit geçirmek” diye kullandığımız bu kelimenin, Türkçede daha eski ve daha derin anlam katmanlarını birlikte konuşuyoruz ve dilin yalnızca düşünceyi ifade etmediği, aynı zamanda düşünme biçimimizi de kurduğu fikrinden hareketle, “eğlenmek” kelimesinin tarihsel ve felsefi izin...

Konuğumuz Agâh Enes Yasa ile, insan ve su gücüne dayalı atölyelerden mekanize fabrikalara geçiş üzerinden 19. yüzyıl Bursa ipek sanayisinin erken kapitalist dönüşümünü; emek, enerji ve sermaye ilişkileri çerçevesinde konuşuyoruz.

Bu bölümde sıradan ama bir o kadar sıradışı, hikmeti minderinden büyük, tarihi ayaklarından uzun bir nesneyi konuşuyoruz: saraydan gündelik hayata uzanan yolculuğunda koltuğu. Yere çömelmeden tahta, tahttan berjer’e uzanan bu serüvende koltuk; bir yanda zanaatın, estetiğin ve sembol dilinin taşıyıcısı, öte yanda hiç eskimeyen bir politik gerilimin merkezi: “Kim oturacak?” Sahi koltuk, sen nasıl bi...

Konuğumuz Aylin Tekiner ile; taş, tunç, kil, alçı ve polyester gibi malzemelerden yontularak, kalıba dökülerek ya da yoğrulup pişirilerek biçimlendirilen “yontu”nun—yani heykelin—Osmanlı’dan Cumhuriyet’e uzanan tarihini ve kamusal alandaki simgesel rolünü konuşuyoruz. 

Konuklarımız Cem Bico ve Günay Erpul ile karbonu depolayan, suyu süzen ve yaşamı taşıyan toprağın bozulma süreçlerini ve farklı bozulum biçimlerini ele alıyor; bu tahribatın iklim, su ve tarımla kurduğu zincirleme ilişkiyi, toprağın sağlığını nasıl koruyup onarabileceğimizi konuşuyoruz. 

Konuğumuz İsmail Gezgin ile kaldığımız yerden devam ediyoruz. “Öte dünyanın haritası çizildikçe dünyevi düzen nasıl kuruluyor?” sorusunun peşine düşüyor; Kharon’un kayığında, inancın nasıl prosedürlere bağlanıp siyasallaştığını ve iktidarla kurduğu ilişkiyi konuşuyoruz. Bu bölümde özellikle cehennemin arkeolojisine odaklanıyoruz: Ceza, korku ve disiplinin nasıl bir dünya tasarımına dönüştüğünü izl...