De Antwerpse Citadel, Blaasstenen, en Kwakzalvers. Een KMSKA-podcast met Pedro Elias

In deze laatste aflevering wordt een eenvoudig fragment baksteen het vertrekpunt voor een bredere blik opmacht, beeldvorming en herinnering. De steen komt uit de citadel die in 2016 opnieuw werd blootgelegd tijdens opgravingen in de museumtuin. Hij maakt tastbaar waar de schilderijen uit de reeks naar verwijzen: de afbraak van decitadel en de manier waarop dat historische moment later werd herverb...

In deze aflevering gaat het over de figuur van de kwakzalver in de kunst. Hoewel Pedro net hoorde dat historische steensnijders soms echte medische voorlopers waren, legt Koen uit dat de man in dit schilderij wel degelijk een bedrieger is. Dat blijkt ook uit andere werken uit dezelfde periode, zoals dorpskermissen van David Vinckboons en scènes van Adriaen Brouwer, waarin kwakzalvers worden afgebe...

In deze audiostop gaat urologisch expert dr. Mattelaer dieper in op een thema dat verrassend vaak voorkomt in historische kunst: blaasstenen. Hij legt uit wat een blaassteen precies is — kristallen die ontstaan uit stilstaande, geconcentreerde urine — en waarom ze in vroegere eeuwen zo’n groot probleem vormden, vooral bij kinderen. De behandeling was berucht om haar pijn en risico’s. Dr. Mattelaer...

Dit schilderij is een herneming van een eerdere compositie over de afbraak van de Antwerpse citadel, maar dan veertig jaar later en vanuit een volledig ander perspectief. Waar deoorspronkelijke versie het moment van bevrijding vierde, toont dit werk hoe een Spaansgezind Antwerpen terugkijkt op diezelfde historische gebeurtenis — niet als triomf, maar als chaos en misleiding. Opvallend is dat belan...

Dit schilderij toont de afbraak van de Antwerpse citadel in 1577, een moment van feest en bevrijding voor de stad. Maarten van Cleve verbeeldde het gebeuren in een stijl die doet denken aan Bruegel: levendige taferelen, kermissfeer en een menigte die meewerkt aan de ontmanteling van het fort. Dat is geen toeval — bronnen uit die tijd beschrijven hoe burgers met mandjes, paarden en karren verplicht...

Dit schilderij toont de Spaanse Furie van 1576: drie dagen van chaos, brand en geweld in Antwerpen. De Spaanse soldaten, gelegerd in de citadel, sloegen een rebellenaanval af, maarhet conflict ontspoorde volledig. In prenten en teksten uit die tijd werden de Spanjaarden bewust als monsters voorgesteld — wat historici later “de zwarte legende” noemen. De furie versterkte de haat tegen de citadel, d...

Onder je voeten ligt een gigantisch fort dat ooit Antwerpen in toom moest houden: Alva’s Citadel. Een vijfpuntige ster, gebouwd tijdens de Tachtigjarige Oorlog, met bastions die dehertog schaamteloos naar zichzelf vernoemde. In het midden stond zelfs een reusachtig beeld van Alva die rebellie vertrappelde, zo provocerend dat het snel werd vervangen door… een vaas. Diezelfde vaas staat vandaag op h...