Kavanozdaki Yıldız

Son yıllarda dünya genelinde bilim düşmanlığının arttığı sıkça dile getiriliyor. Peki bu ne kadar doğru? Nature dergisi, bu soruyu kapsamlı araştırmalara dayanan bir dizi makaleyle ele aldı. Bulgular, bilim ve bilim insanlarının hâlâ toplumun en çok güven duyduğu gruplar arasında yer aldığını gösteriyor. Ancak aynı zamanda, bilimin saygınlığını zedelemeye ve değersizleştirmeye yönelik çıkar grupla...

Nobel ödüllü ekonomist Daron Acemoğlu'nun Boğaziçi Üniversitesi'nde yaptığı konuşmayı merkeze alarak; büyük teknoloji şirketlerinin, özellikle yapay zekâ alanında faaliyet gösteren firmaların ellerinde biriken devasa ekonomik gücün yarattığı, Acemoğlu'nun ifadesiyle "insanlığın bugüne kadar görmediği ölçekte bir güç merkezileşmesini" ele alıyor; bu şirketlerin küresel siyasette artan etkisini, dem...

Biyoteknoloji alanındaki gelişmeleri ele aldığımız programın ikinci bölümünde, moleküler biyolog Neval Sevinç Özdemir ile organoidler, "çip üzerinde organ" teknolojileri, yapay zekâ destekli ilaç geliştirme süreçleri ve hayvan deneylerine alternatif yeni biyomedikal yöntemlerin geleceğini konuşuyoruz. 

Konuğumuz Acıbadem Üniversitesi Eczacılık Fakültesi'nden moleküler biyolog Neval Sevinç Özdemir ile hastalık tedavisi ve ilaç geliştirme süreçlerinde kullanılan biyoteknolojik uygulamaları konuşuyor; olgunlaşmış hücrelerin kök hücreye dönüştürülmesinden, kök hücrelerin çoğaltılarak organ gibi davranabilen ve üzerinde deneyler yapılabilen organoidlerin geliştirilmesine uzanan güncel araştırmaları e...

Anthropic'in kurucusu, "Yapay zekânın insan müdahalesi olmadan gelişmesini durdurmalıyız" dedi. Kendi kendine kod yazabilen, yeni alt yapay zekâlar oluşturabilen ve giderek daha fazla özerklik kazanan yapay zekâ ajanları, insan müdahalesi olmadan var olma yolunda hızla ilerliyor. Durumun ciddiyeti karşısında, yapay zekâ dünyasından son üç yıl içinde gelen üçüncü büyük "yavaşlayalım" çağrısı bu kez...

Tekno-muktedirlerin ve devletlerin kamuoyu oluşturma sürecinde, bazen detaylarını kendilerinin bile bilemediği algoritmalar iş başında. Ama zaten nasıl gerçekleştiği de önemli değil; hedefler ve çıktılar onlar için uyumlu görünüyor: İnsanlar birer vatandaş değil; müşteri ve hatta sadece "DİJİTAL SİNYAL" haline geliyor gün geçtikçe.  

Algoritmaların yalnızca teknolojik araçlar değil, aynı zamanda toplumu yönlendiren yeni iktidar mekanizmaları haline geldiğini tartışıyoruz.  ​​​​​​​İstatistik, devlet, gözetim ve veri ilişkisi üzerinden ilerleyen programda; klasik istatistiksel yöntemlerden yapay zekâ ve makine öğrenmesi temelli algoritmik yönetimselliğe geçişin toplumsal sonuçlarını, kamusal alanın dönüşümünü ve bireyin veri oda...

Foucault tarafından tanımlanan "yönetimsellik" terimi, iktidarların toplumu yönlendirmek için başta eğitimi ve kimi diğer kurumları kullandığını anlatır kısaca. Şimdi iletişim araçlarını ellerinde tutan teknoloji şirketlerinin, algoritmalar sayesinde, sosyal medya ve dahi yapay zeka üzerinden bunu nasıl gerçekleştirdiğini konuşmaya başlıyoruz ve büyük verinin istatistiksel analiz yöntemleri bu böl...

Konuğumuz sosyolog Ferhat Kentel ile yaptığımız sohbetin ikinci bölümünde, tekno-muktedirlerin kamusal alanları işgal etme ve kendi perspektiflerini topluma yayma arzularını konuşmayı sürdürüyoruz. Tarih boyunca kamusal alan; önce insanların kendi sohbetleriyle, ardından kitaplar, gazeteler, sesli ve görüntülü medya aracılığıyla şekillendi. Çoğu zaman iktidar sahiplerinin yön verdiği bu alanlar, t...

Konuğumuz Sosyolog Ferhat Kentel ile tekno-muktedirlerin sosyal medya ve yapay zekâ yolu ile kamusal alanı işgal etme ve kamuoyunu yönlendirmelerini konuşuyoruz.  

Palantir’in tartışmalı manifestosu üzerinden yükselen teknofaşizm, gözetim teknolojileri ve yeni otoriter siyaset biçimleri; küresel kapitalizmin krizi ve hak-özgürlükler mücadelesi bağlamında ele almaya devam ediyoruz. 

Dünya çapında toplumsal gözetim, bürokratik kayıtlar ve savaşlarda hedef tespiti gibi alanlardaki faaliyetleriyle gündeme gelen bu Amerikan teknoloji şirketi Palantir Technologies, tüm insanlığa seslenen 22 maddelik bir manifesto yayımladı. Biz de Palantir Technologies’in yayımladığı manifesto üzerine konuşmaya başlıyor; ırkçı ve faşizan bir dil taşıdığı eleştirileri yapılan bu metni tüm yönleriyl...

İnsan zihninin konfor seven ve narsisitik eğilimleri yapay zekâ makinesine olumsuz anlamda da rehberlik ediyor olabilir mi? Acaba yapay zekâ beslemeli psikozlar, kullanıcı ve yapay zekâ arasında karşılıklı paylaşılan ve birlikte büyütülen sanrılarla mı tetikleniyor? 11 Şubat'ta Philosophy & Technology dergisinde yayınlanan analizde, İngiltere Exeter Üniversitesi felsefe bölümünden Lucy Osler,...

Savaş teknolojilerinde yapay zekânın kullanımını ele alıyor; veri odaklı sistemlerin “öldürme zinciri” içindeki rolü, karar süreçlerini nasıl hızlandırdığı ve insan denetimini nasıl zayıflattığını tartışıyoruz. 

Veri toplamak ve veri analizi yapmak için programlar geliştiren başta Palantir şirketi, başta ABD, İsrail ve İngiltere olmak üzere birçok ülkede sivil kurumlar için çalışırken, aynı zamanda yaşadığımız savaşın en önemli aktörlerinden biri haline geldi. Askeri kuruluşlar ve istihbarat örgütlerinin favori yardımcısı olan Palantir ve onların yazılımı 'maven', savaş boyunca hedef belirleme ve karar sü...

Yapay zekânın askeri ve otonom sistemlerde giderek daha fazla kullanıldığı bir dünyada, karar alma süreçlerinin hızlanmasıyla birlikte etik ve güvenlik riskleri de büyüyor.  Özellikle otonom yapay zekâların kapatılmaya karşı direnç geliştirebilmesi üzerinden, bu teknolojilerin kontrol edilebilirliği ve insanlık için taşıdığı potansiyel tehlikeleri tartışıyoruz.  

Yapay zekâ dünyasındaki son gelişmeleri ele aldığımız bu bölümde, otonom “agent” sistemlerin nasıl çalıştığını ve özellikle güvenlik risklerini tartışıyor; Anthropic’in yaptığı deneyler üzerinden, bu sistemlerin hedeflerine ulaşmak için beklenmedik ve etik dışı davranışlar (örneğin şantaj gibi) geliştirebildiğini, hatta kontrol mekanizmalarını aşma potansiyeli taşıdığını vurguluyoruz. 

Biyoteknoloji başlığı ile açtığımız dosyanın ikinci programında biyobelirteçler, genomik analizler, yapay zekâ katkısı ve hekimlik uygulamaları ile oluşturulan kişiye özel tanı ve tedavi uygulamalarındaki gelişmeleri konuğumuz Acibadem Üniversitesi'nden Dr. Öğretim Üyesi Özkan Özdemir ile konuşuyoruz.  

Geçtiğimiz senenin Mayıs ayında nadir görülen genetik bir hastalığa sahip bir bebeğin, dünyada ilk defa "kişiye özel gen editing" tedavisi ile hayatına devam ediyor olduğu açıklandı.  Biz de konuğumuz Acıbadem Üniversitesi'nden Dr. Özkan Özdemir ile bu bebekten ve uygulanan tedavisinden yola çıkarak, günümüzün biyoteknolojik gelişmeleri hakkında kuşbakışı ama heyecanlı bir sohbet gerçekleştiriyoru...

Geçtiğimiz hafta içinde Open AI ve Antropic'ten istifalarını açıklayan yöneticiler oldu; bazıları arkalarında birer metin bırakarak yapay zekâ dünyasınına dair güvenlik endişelerini dile getirdiler.  Biz de bu mektuplar temelinde tartışılan güvenlik problemlerini ele alıyoruz. 

Yapay zekâ, büyük dil modelleri, biliyor, akıl yürütüyor, yorum yapıyor.  Peki, bu süreçlerde dil modellerinin bağlam ile kurduğu ilişki nedir? Bu konuda becerikli mi? 

Sadece "tanımlanmış hedef" odaklı çalışan, bu hedef için görevleri kendisi belirleyip uygulamaya geçen ve otonom çalışan yapay zeka birimleri 'agent'lar üzerine konuşuyoruz - seyahat rezervasyonu da yapar sizin için ama planlanan hedefi yok etmek için silah olarak da çalışırlar. 

Özellikle iletişim teknolojisi kullanılarak oluşturulan platformlar, görece çok küçük sermayeyle üretici ve teslimatçının bir araya gelmesini sağlıyorlar. Platformlar neredeyse hiç risk almazken hiç bir güvencesi olmayan "serbest çalışanlar" büyük riskler ve güvencesizlik ile sömürü pençesi altında.  

Enerji sektöründe ticari alanda yer alan konuğumuz Baha Kuban ile "yenilenebilir enerji kullanımına bütünlüklü bir bakış" üzerine konuşuyoruz.  Sadece Yenilenebilir enerji tüm insanlığa yetecek mi? Bu konuyu devletler, şirketler ve kamu ilişkileri üzerinden ele alıyoruz. 

Hızlı öğrenen robotlar, kök hücre tedavileri, yenilenebilir enerji alanındaki gelişmeler...  2025 yılının bilimsel ve teknolojik gelişmelerini masaya yatırıyoruz.