PrzySłowie

Dlaczego język budzi tak duże emocje? Skąd nasza potrzeba poprawiania innych? - Gościnią Trójki była Paulina Mikuła, autorką kanału "Mówiąc inaczej", popularyzatorka wiedzy o polszczyźnie. 

Od wielu lat wiadomo, że język, jakim lekarz komunikuje się z pacjentem, wpływa na skuteczność samego leczenia. Mimo to wciąż nie wszyscy lekarze o tym pamiętają. A może wręcz tego nie wiedzą?

W dzieciństwie często słyszymy od rodziców: "tak się nie mówi", i tu pada poprawna wersja danego słowa. Jako dorośli czasami wciąż nie wiemy, jak poprawnie odmienić jakieś słowo, jakiego wyrażenia użyć. Ale czym jest ta poprawność językowa, kto o niej decyduje? I na czym właściwie polega?

Mateusz Adamczyk w audycji "PrzySłowie" rozmawiał z dr Iwoną Kanią o rozwoju mowy u dzieci i najczęstszych problemach logopedycznych.

Psychiatrka Maja Herman w rozmowie o osobach cierpiących na choroby psychiczne, o miejscu tych osób w społeczeństwie. W czwartkowej audycji "PrzySłowie" zastanawialiśmy się, czy przez ostatnie lata zmieniło się podejście do nich, czy też wciąż są stygmatyzowane.  

Jak to się dzieje, że po powrocie z dłuższego wyjazdu za granicę zapominamy polskich słów? Dlaczego nie powinniśmy oceniać ludzi po sposobie, w jaki się wypowiadają? Po co w ogóle wyznaczać jakieś standardy językowe? Na te pytania szukaliśmy odpowiedzi wspólnie z filolożką i tłumaczką Jagodą Ratajczak.

Czy język polski rzeczywiście jest jednym z najtrudniejszych na świecie? Czego można się dowiedzieć o polszczyźnie, kiedy postrzegamy ją jako język obcy? Między innymi o tym Mateusz Adamczyk rozmawiał Wiolettą Gurdak - polonistką, nauczycielką języka polskiego jako obcego, metodyczką i autorką licznych materiałów dydaktycznych oraz egzaminatorką Państwowych Egzaminów Certyfikatowych z Języka Polsk...

Agnieszka Kunikowska, aktorka, lektorka i dziennikarka radiowa, w rozmowie o sztuce dubbingu, czyli podkładania głosu do już nagranego materiału filmowego. W swoim dorobku ma niemal 400 ról dubbingowych. Rozmowa "jak kruche ciastko z kubkiem ciepłego mleka". 

- Uświadomiłem sobie, że z różnych względów sporo podróżuję. Mam sporo tak zwanych wyjazdów służbowych. (...) Jakoś nigdy nie klasyfikowałem ich jako podróży - opowiada prof. Michał Rusinek. Literaturoznawca, tłumacz i wykładowca wydał ostatnio książkę "Nadbagaż". W rozmowie z Mateuszem Adamczykiem natomiast nie tylko opowiedział o tej książce, ale też podzielił się spojrzeniem na najnowszą polszc...

- Młodzież to są ludzie. Mniejsi, albo po prostu młodsi, ale ludzie. Tak samo jak mamy zróżnicowany stosunek do dorosłych osób, tak samo nastoletnie osoby mogą być przyjemne w rozmowie albo przysporzyć trudności w dogadywaniu się - opowiada dr Aleksandra Korczak, nauczycielka języka polskiego, etyki i filozofii; ekspertka do spraw lektur szkolnych oraz edukacji antydyskryminacyjnej, wyróżniona w k...

Wizyta w urzędzie to często seria pism, wniosków, listów bądź innego typu dokumentów. Te z kolei wymagają od nas stosowania odpowiedniego stylu albo same są zapisane w złożony sposób. Problem można rozwiązać, jeśli skorzystamy z paru zasad prostej polszczyzny. Co więcej, po to rozwiązanie sięgają również urzędnicy. W audycji "PrzySłowie" mówiła o tym prof. Monika Kresa z Wydziału Polonistyki Uniwe...

Rada Języka Polskiego ogłosiła jedenaście nowych reguł pisowni. Zmiany nie dotyczą usunięcia "ch", "ó" i "rz", lecz pisowni łącznej, rozłącznej i z łącznikiem oraz małą i wielką literą. - Przede wszystkim staraliśmy się usunąć różne niekonsekwencje, nieścisłości - wyjaśnia w audycji "PrzySłowie" prof. Katarzyna Kłosińska - przewodnicząca Rady Języka Polskiego przy Prezydium Polskiej Akademii Nauk.

Dla wielu osób wystąpienia publiczne nie są problemem. Jest jednak całkiem spora grupa ludzi, dla których jest to prawdziwy koszmar, a muszą oni występować np. z uwagi na zajmowaną funkcję. Dlaczego tak się dzieje? I kwestia najważniejsza: czy można to zmienić?

Jak zdobyć popularność w internecie? Można tworzyć treści rozrywkowe, przygotowywać skompilowane informacje z kraju i świata lub zajmować się nauką - nie tylko fizyką czy chemią, ale i popularyzowaniem poprawnej polszczyzny. Jak wygląda taka działalność od kulis? O tym opowiedziała Kamila Kalińczak - dziennikarka, lektorka i trenerka wystąpień publicznych, którą w mediach społecznościowych obserwu...

- Myślę, że w polskiej kulturze mamy taką tendencję do niehamowania negatywnych emocji. (...) Polacy, i w ogóle narody wschodnioeuropejskie, lubią narzekać - ocenia Matylda Kozakiewicz - polonistka, psycholożka (absolwentka UW i SWPS) i publicystka. W kolejnym wydaniu audycji "PrzySłowie" ekspertka wraz z Mateuszem Adamczykiem przeanalizowała, jak w języku polskim wyrażamy swoje emocje.

Używanie takich feminatywów jak np. "profesorka", "doktorka", "architektka" nie spotyka akceptacji niektórych osób, choć bez problemu używane przez wszystkich są "nauczycielka", "aktorka", "pisarka". Dla jednych to dziwny wymysł; inni wskazują, że takie formy znajdziemy w przedwojennych słownikach. Jaka jest prawda o feminatywach? O tym w "PrzySłowiu", które z cyklu przekształciło się w pełnowymia...

Na szczęście nie musimy wybierać między tymi dwiema możliwościami. Obie są poprawne, choć różnią się budową, historią, a także informacjami, które przekazują o osobie mówiącej. Kiedy ktoś mówi "będę pił wodę", to poza treścią dotyczącą swoich zamiarów, podaje też informację o płci - od razu wiemy, że to mężczyzna. Inaczej jest w przypadku formy "będę pić" czy "będzie pić", w których takiej informa...