Het Ministerie van Middeleeuwse Zaken

Genderfluïditeit lijkt een modern debat — maar middeleeuwers dachten er al verrassend genuanceerd over. In deze aflevering vertelt postdoctoraal onderzoeker Jonas Roelens het fascinerende verhaal van Sint-Wilgefortis: de baardheilige die vrouwelijke én mannelijke kenmerken verenigde, en eeuwenlang werd vereerd als patroon van wie zich niet in hokjes liet dwingen. We ontdekken hoe middeleeuwse kuns...

Wat betekent het eigenlijk om iets te weten? En waarom lijkt kennis vandaag zo versnipperd? In deze aflevering verkent historisch letterkundige László Sándor Chardonnens hoe kennis, geloof en ervaring in de middeleeuwen nauw met elkaar verweven waren – en wat we daar vandaag van kunnen leren. Aan de hand van de dertiende-eeuwse tekst De natuurkunde van het geheelal ontdekken we hoe de mens ooit al...

Wat als we natuurrampen niet proberen te vermijden, maar leren ermee te leven? Historicus Tim Soens laat zien hoe middeleeuwse samenlevingen omgingen met overstromingen, epidemieën en misoogsten zonder in paniek te raken. In plaats van veerkracht draaide alles om accommodatie – natuurextremen een plaats geven in het leven en landschap. Wat kunnen we van dat denken leren in een tijd van klimaatcris...

Wat als afval niet het einde is, maar een nieuw begin? Historica Claire Weeda onderzoekt hoe middeleeuwse boeren, ambachtslieden en stedelingen afval zagen als bron van leven – van mest en potscherven tot hergebruik van kleding en materialen. Aan de hand van middeleeuwse recyclingpraktijken laat ze zien hoe we anders kunnen denken over vervuiling, circulariteit en duurzaamheid. Want wat we vandaag...

In deze aflevering duiken we in een verrassend actueel verhaal uit 1418: de Gelderse verbondsbrief. Hoe gingen steden, ridders en een hertog om met crisis, polarisatie en de vraag hoe je een land samen bestuurt? Hoogleraar oudere Nederlandse letterkunde Johan Oosterman laat zien hoe middeleeuwse ideeën over eendracht, overleg en gemeenschappelijk belang vandaag nog steeds raken aan onze maatschapp...

Conflicten zijn van alle tijden — maar middeleeuwse Hanzestedelingen wisten er verbluffend slim mee om te gaan. In deze aflevering ontdekken we hoe kooplieden, steden en diplomaten in de Hanze hun ruzies navigeerden, van kleine geschillen tot internationale spanningen. Historicus Justyna Wubs Mrozewicz laat zien waarom conflicten niet altijd verdwijnen, maar vooral gestuurd moeten worden — met med...

Hoe een samenleving straft, onthult niet alleen haar regels, maar vooral haar ideeën over rechtvaardigheid, herstel en samenleven. In deze aflevering ontdekken we hoe steenboetes, publieke vergeving en zelfs verplichte bedevaarten bedoeld waren om niet te straffen, maar te repareren. Historicus Nathan van Kleij laat zien hoe misdaden werden verbonden aan zichtbaar herstel: van stenen voor een nieu...

Vrijheid van meningsuiting leeft van moedige stemmen — en middeleeuwse waarheidssprekers wisten verrassend goed hoe je macht kritisch kunt bevragen. In deze aflevering vertelt cultuur- en literatuurhistoricus Martine Veldhuizen hoe filosofen, narren en klokkenluiders hun woorden zorgvuldig wogen om misstanden aan te kaarten zonder het zwijgen te worden opgelegd. Aan de hand van fabels en de ontmoe...

In een wereld vol scherpe tegenstellingen hebben we bruggenbouwers nodig — en die bestonden in de middeleeuwen al. In deze aflevering laat historisch letterkundige Bram Caers zien hoe dichter Willem de Gortter zich in een tijd van religieuze propaganda en nepnieuws niet liet meesleuren door extremen, maar vanuit een moedige middenpositie nuance zocht. Zijn poëzie doorprikt vijandbeelden en toont h...

Vrouwelijk leiderschap lijkt een modern strijdpunt, maar middeleeuwse vrouwen kenden hetzelfde spanningsveld tussen ‘felle vrouw’ en ‘vrouw in nood’. In deze aflevering laat postdoctoraal onderzoeker Lisa Demets zien hoe bronnen uit de Excellente Cronike van Vlaenderen onthullen dat vrouwen als Gertrude de Scuetelare en Maria van Bourgondië krachtige, maar verschillend gewaardeerde leiders waren....

Consent lijkt een modern gespreksonderwerp, maar middeleeuwse liederen laten zien dat wederzijdse instemming al eeuwenlang romantisch én vanzelfsprekend kan zijn. In deze aflevering vertelt historisch letterkundige Cécile de Morrée over het Antwerps liedboek (1544), vol verhalen waarin geliefden elkaar respectvol aftasten, vragen wat de ander wil en instemming herhalen met woorden én daden. Van sp...

Meertaligheid lijkt een moderne uitdaging, maar in de zestiende eeuw werd het juist gezien als kracht. In deze aflevering laat historisch letterkundige Rozanne Versendaal zien hoe een Frans-Nederlands Aesopus-boek uit 1548 meertaligheid inzette om kinderen beter te laten leren én moreel te vormen. Het Antwerpse onderwijs stimuleerde leerlingen om al hun talen te gebruiken — precies wat vandaag kan...