Ka Alala

Hookae a hoowahawaha ka poe naaupo i na kupuna i huli i ka hoomana kalikiano. Hoahewaia hoi ka poe mikanele i lawe mai i ka euanelio i Hawaii nei, aka ua hooholo na kupuna, na alii e haalele i ka hoomana kahiko a e holo imua ma o keia hoomana hou, oia hoi ke kalikiano.

Imi mau ia ka hauoli e kanaka, aole paha kakou noonoo, aka pololei no hoi. O keia ka mea nui maluna o na a pau. O ke kala oe, o ka hanohano oe, o ka hooheno oe, o ke kaulana. Ke loaa ka hauoli, e malamaia i ka wa pau ole.

Pehea kakou e lanakila ai maluna o ke kaumaha? E luuluu ana kakou i ke kaumaha i kekahi manawa. Aole hiki ke alo ae. O ka kakou hana i ka wa e komo mai ai ke kaumaha ka mea nui. Mai ae i ke kaumaha e hoopuni a hooluuluu ia oe.

Ua komo anei oukou i ka moloa? Eia aku eia mai, komo kakou i ka moloa. I ko’u manao, he ano ia o kanaka. Hoowahawaha a hookae ia ka moloa. Pehea kakou e lanakila ai maluna o keia nawaliwali o kanaka?

Pii mau ke kumu kuai hale, aole lawa mau ka uku makahiki o ka poe kamaaina. Pehea la hoi e kuai ai i hale ma Hawaii nei? Mai haawi pio. E imi aku no i ala e ko ai keia makemake.

Oia mau no ka paa o keia mea he pale ihu ma ka waha o ka poe e noho nei ma Hawaii nei. 2 makahiki ke kau ana o na kanawai kuikawa no ka mai ahulau Covid-19. Pehea la kakou i keia manawa?

He kupa no Kaimuki keia kanaka a’u e hoolauna nei ia oukou. He mahi ai, he kumu ao, he kanaka makee olelo keia.

O Maeaea kona aina hanau. Malaila oia i ai ai i ka limu wawaeiole, o na kai o kona aina. Puka oia ma ke kula kiekie o Punahou. Hoonaauao ia oia i ke kula olelo Hawaii o Kawaihuelani.

Eia no o Kapela, ko’u hoa kamailio o keia pule. Ola ka olelo Hawaii ma kona hale ma waena ona me kana kane a me ka laua mau keiki 2. Hai moolelo oia no ka lanakila ana ma luna o ka mai aai.

Eia ka mea nui, hiki ke kamailio, kuka a hoopaapaa ma ka olelo Hawaii. Hiki ke hoopuka i na hua olelo haole i ka wa e kamailio ana i ka olelo Hawaii. Peia na lahui a pau e hana nei. He mea ole keia i ka poe olelo hanau. Oia ka poe no lakou ka olelo ma ke ano he olelo mua. Pela ma ka olelo haole, ka olelo kepani, ka olelo kelemania a pela aku.

No Kauai mai o Kawailehua. He haumana puka no Kawaikini me Manoa. He kumu ao olelo Hawaii oia no Kawaikini. Puni oia i ke kinipopo wawae. Ua komo pu au me ia i kekahi mau papa olelo Hawaii i ke kula o Manoa. E hoolohe mai ia ia

He kupa o Miki no Hana, Maui. Malaila oia i ao ia ai i ka hana paniolo, ke alualu puaa, ka lawaia a pela aku. I kona wa kanaka makua, komo oia i ka oihana puali koa. Ma hope aku, komo oia i ke kula nui i loaa ka naauao ia ia. Oia kona wa i ao ai i ka olelo, ke kalai laau a me ka ike o loko o na papa ike Hawaii. He mau lima akamai, mikioi hoi kana i ke kalai laau. Oia kana puni. Nui hoi kona ike ma...

He kumu ao o Laiana no ke kula nui o Manoa. Noho oia i ke alo o na kupuna i kona wa e ao mua ana i ka olelo Hawaii. Ha makua oia i kona wa e ao ana. He kalai olelo hoi oia. Olelo oia no ka hoomaopopo ana okoa ka olelo Hawaii a oko ka olelo haole. Aole ma ka olelo wale no, aka ma ka noonoo.

No Kailua nei no keia kane me kana wahine. Na laua keia o “Kauluakalana”. He hui keia nana e hoopili hou i ka Hawai i kona aina. Nana hoi e hoohui i ka Hawaii ma ka aina e hoonui i kona ike me kona aloha i kona aina me na ike Hawaii o ka wa kahiko. E lauan mai me laua ma ka pepeiao.

O keia o Beau Makana Makamae Shishido. He kupa oia nei no Papakolea. He haumana puka kula no Kamehameha a me Manoa. He kumu olelo Hawaii oia ma ke kula o Kawaikini i keia manawa. He makee hoi o Beau i ka olelo o ka aina. E hoolohe mai i kona mau moolelo.

O keia ka lua o ko’u hui ana me Tuti no keia podcast. Olelo oia no ka hanai ana i kana mau kaikamahine ma ka olelo Hawaii, no kana ao hou ana i ka olelo Hawaii, no Na Hulu Kupuna a nui hou aku na mea ana e moolelo mai ana ma keia lola.

Okoa loa keia lola o keia pule! He keiki Niihau o Makana Garma. A kolekole no maua ma kona olelo makuahine, o ka olelo Niihau. He honehone, he nahenahe hoi kona leo. Nanea ko maua hui ana. E hoolohe mai i ka olelo Niihau a Makana i hanai ia ai ma Pakala, Kauai.

Nui ko’u olioli e hoolauna ia oukou, e ko’u poe hoolohe, ia Keao Nesmith. Liilii wale no ka poe akamai i ka olelo Hawaii e like me oia nei. Ua noho maoli oia i ke alo kupuna. Oia ke kumu o ka like o kona walaau ana me ka na kupuna i hala. E nanea mai ana no ko oukou pepeiao.

No ka moolelo ola keia o Hiilei, keia kupa no Kahaluu. He puukani, he hookani pila, he makee olelo Hawaii oia. Kamaaina paha oukou i ka ohana Kimokeo, he ohana hoomau mele Hawaii keia.

No Waimanalo o Pua Kama. 5 ana keiki. He poo kumu oia no ke kula kamalii o Hanaiaulu. He kula aha o Hanaiaulu? He kula olelo Hawaii ia no na haumana o ke kula nui o Hawaii. E nanea kou pepeiao i ka hoolohe ana mai ia ia.

Niele ia o Emily no kona ola, mai kona wa hanau a hiki i kana hookumu ana ia “Kaulumaika”, kana oihana kalepa. He ano kumu oia e nana ia ai ma ka hoolaha ana i na mea ulu no Hawaii nei. He mea hou ia e ike ia nei i ko ke ao nei.

Mau no ka ohumu ana o ka poe hoomaloka i ka poe e hoomau nei i ka olelo. Mai hoolohe. Mai no nana ia lakou. Aole o kana mai ka waiwai o ka olelo Hawaii.

E imi kakou i ka oiaio o kekahi hihia kalaima. Peia pue hoi ma na ano hihia a pau loa o ke ola. Mai kuhi hewa. He mau moolelo oiaio keia. I mua kakou me ke aloha o ka naau me ka malamalama o ka noonoo.

Kamaaina no paha i keia puke, aole paha. Aole laha keia puke e like me kekahi, wia nae, maikai loa no. Ua nana paha oe i keia puke ma mua?

Ua pau keia mau moolelo i ka hai ia. He mau mea hou no paha. E huli ia “Ka Alala” ma Youtube i loaa pu ai ke kii onioni o keia lola. Ke aloha!