1 สมการชีวิต

“มนุษย์ปรารถนาความไม่มีศัตรู ปรารถนาความเจริญรุ่งเรือง ปรารถนาความไม่จองเวร ปรารถนาความไม่มีโทษ ต่างก็รักสุข ต่างก็เกลียดทุกข์ แต่ทำไมยังมีคนจองเวรกัน มีศัตรูกัน ให้โทษกัน เบียดเบียนกันหาความทุกข์ให้กัน นำความสุขออกไปจากกันได้” พระพุทธเจ้าทรงตรัสตอบแก่ท้าวสักกะไว้ว่า “เพราะมีความริษยาและมีความตระหนี่”   “อยู่ยาก ๆ เพราะกระแสมันแรง” ที่พูด ๆ กันอยู่ นี้เป็นเพราะกระแสของตัณหาที่มันซัดสาดถาโถม บีบคั้...

เมื่อมาปฏิธรรม แล้วมีคนมาจีบ จะปฏิเสธหรือคบเป็นเพื่อน ทำอย่างไรดี? ทั้งนี้ ก็ขึ้นอยู่กับว่าจิตเรานั้นยังน้อมไปในทางกามหรือไม่ ความรักที่เป็นสิ่งสวยงาม แต่ถ้าเจือด้วยกาม มันจะไม่สวยแล้ว เพราะกามคือเครื่องเศร้าหมองของใจ แต่ถ้าจะเสพกาม เงื่อนไขก็คืออย่าให้เกินกรอบของศีล อย่าผิดศีล หรือต่อให้เขาไม่ได้มาจีบ เป็นเพื่อนร่วมงานกัน เป็นคนที่ไปเจอในที่ใด ๆ ก็ตาม ถ้าเขาเป็นคนไม่มีศีล ไม่มีศรัทธา ไม่มีจาคะ ไม...

พระพุทธเจ้าตรัสสอนไว้ถึง “อย่าเห็นแก่สั้น อย่าเห็นแก่ยาว เวรย่อมระงับด้วยการไม่จองเวร”  คืออย่าจองเวรให้ยืดยื้อ และอย่าแตกร้าวจากมิตรให้เร็วนัก อย่างไรเรียกว่าเร็วนัก อย่างไรเรียกว่าอย่าแตกร้าว ในเอพิโสดนี้ จึงเป็นประเด็นในการพิจารณาใคร่ครวญให้ถูกต้องที่จะเลิกคบใครสักคนหรือจะสมานมิตรต่อไป อันดับแรก จึงต้องทำความเข้าใจในเรื่องของทิศทั้ง 6 ด้วยการทำหน้าที่ของเราต่อผู้คนรอบข้างให้ถูกต้อง ถัดมาคือ แยก...

ในเอพิโสดนี้ มีประเด็นสนทนาที่น่าสนใจในหลายเรื่อง ไม่ว่าจะเกี่ยวกับการมีสมาธิในการทำงาน พฤติกรรมเสพติดในสิ่งใดสิ่งหนึ่งหรือเรื่องใดเรื่องหนึ่ง การเสริมดวงเมื่อดวงตก เมื่อเกิดความอิจฉาต่อผู้อื่น และการพูดตรงเกินไป โดยจะมีวิธีนำธรรมะเข้ามาปรับใช้สอดแทรกได้อย่างไร ในปัจจุบันนี้ มนุษย์เราถูกบีบคั้นเบียดเบียนด้วยกามอยู่ตลอดเวลา ไม่ว่าจะทางหู ตา จมูก ลิ้น กาย ใจ (อายตนะ 6) หรือ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิ...

"มองโลกแต่ในแง่ร้ายอย่างเดียว ก็ไม่ดี มองแต่แง่ดีอย่างเดียว ก็ไม่ได้ มองแต่แง่ร้าย ก็เป็นความคิดอกุศล จิตใจหยาบกระด้างขวางโลก มองแต่ในแง่ดี ก็กลายเป็นคนโลกสวย ไม่รอบคอบ ถูกเอารัดเอาเปรียบ ถูกเขาหลอก" อันดับแรก จึงต้องปรับจิตของเราให้อยู่ดำเนินอยู่ในทางคือมรรคแปดเสียก่อน มองด้วยปัญญา ทำจิตให้เป็นอารมณ์อันเดียว เพราะถ้าจิตไม่เป็นสมาธิแล้ว จะไม่สามารถเข้าใจในปัญหาแยกแยะเรื่องราวต่างๆ ไม่ได้ งง ๆ มึน...

ในเอพิโสดนี้ มีประเด็นสนทนาที่น่าสนใจ โดยเริ่มที่ ทำอย่างไรไม่ให้จิตใจหดหู่เมื่อคิดถึงบ้าน การสวดมนต์ช่วยในการฝึกจิตได้หรือไม่  วิธีแก้ความง่วงหรือความขี้เกียจ (ถีนมิทธะ) การเพ่งจิตไปที่ที่ควร การนอนไม่หลับ และสิ่งที่ไม่ควรถวายพระ  การฝึกสติ ฝึกสมาธิ ให้มีกำลังนั้น แม้ใน 1 ชั่วโมง 59 นาที 60 วินาที ต่อให้เราไม่ได้สมาธิเลย มีความฟุ้งซ่านเกิดขึ้นตลอด แต่สิ่งที่เราได้ นั่นคือ ความเพียร ที่มีการทำความ...

ในความที่เป็นผู้ป่วยขั้นสุดท้ายหรือป่วยเป็นโรคที่รักษาไม่หาย ก็ตาม สิ่งที่หวังนั้น ไม่ได้หวังที่จะหาย แต่หวังที่จะทำอย่างไรให้จิตใจยังผาสุกอยู่ได้แม้ยามเจ็บป่วยไข้เช่นนี้ ก่อนอื่นจึงต้องมาทำความเข้าใจให้ถูกต้องในประเด็นต่อไปนี้ การเป็น "ผู้ป่วยระยะสุดท้าย" ไม่ใช่ว่าจะให้คุณหมดกำลังใจ หมดอาลัยตายอยาก แต่คำนี้ในทางการแพทย์ คือ การเปลี่ยนเป้าหมายการรักษา จากที่จะรักษาให้หาย ก็เปลี่ยนแผนการรักษาให้อย่...

ในภาวะวิกฤติโควิด 19 จะทำอย่างไรให้เราปรับตัวเข้าสู่การดำเนินชีวิตในวิถีแบบใหม่ (New Normal) เพื่อให้มีความผาสุกอยู่ได้โดยเร็ว พระพุทธเจ้าตรัสเตือนเอาไว้ถึงภัยในอนาคต 5 อย่าง เราจึงต้องให้มีธรรมะก่อน เพื่อที่ว่าเมื่อถึงจุดนั้นแล้วจะมีความผาสุกเกิดขึ้นได้ ซึ่งในเรื่องของการปรับตัวนั้น อย่างแรกเลย เราต้องมีศรัทธา มีความมั่นใจก่อนในความที่เมื่อเปลี่ยนวิถีชีวิตใหม่แล้วจะทำให้เรามีความผาสุกได้ ปัญญาจะเ...

ไม่ว่าการงานประเภทไหนก็ตาม ถ้าเราทำไปด้วยความอยาก ที่เขาเรียกกันว่า แพชชั่น (Passion) ซึ่งความอยากนี้ มันมีกับดักของมัน ถ้าเราตกลงไปในกับดักของความอยากแล้ว เราพลาดเลย ในเอพิโสดนี้ จึงมาทำความเข้าใจประเด็นในเรื่องนี้กัน ความอยากและความกลัว ที่เป็นสุดโต่ง 2 ทางนั้น มันคอยดักเราไว้ทั้ง 2 ด้าน แต่ก็จะมีตรงกลาง ที่เป็นทางรอด เป็นทางสายกลางให้ดำเนินไปได้ เป็นช่องที่จะไม่ให้เราติดกับดักของความอยาก คือตัณ...

เมื่อเราหายป่วย รอดมาได้ ยังไม่ตาย นี้คือบุญแล้ว ต้องมีความยินดี เพราะ ชีวิตเป็นของมีค่า สามารถที่จะสร้างความดีได้ ให้เราตั้งไว้ซึ่งความดีก่อน เปรียบเหมือนม้าอาชาไนยที่โดนแทงด้วยปฏัก ทิ่มเข้าไปถึงหนังทะลุเนื้อถึงในกระดูกแล้ว จ่ออยู่กับปากความตายแล้ว แต่รอดมาได้ จึงยิ่งต้องรีบเร่งทำความเพียร เป็นสิ่งที่ต้องระลึกนึกถึงไว้ก่อนเลย หลังจากนั้น ถ้าเจอสิ่งไม่ดี เป็นทุกขเวทนาที่เกิดขึ้น ก็ยิ่งต้องมีสติสัม...

“หวังว่าจะได้รับโอกาสจากสังคม ได้รับความรักจากคนอื่น ก็ต้องเริ่มด้วยการรักตัวเองก่อน ต้องเริ่มให้โอกาสตัวเองก่อน ความหวัง จริง ๆ นั้น หมายถึง กำลังใจ ต้นทุนคนเราไม่เท่ากัน ประเด็นสำคัญจึงอยู่ที่การพัฒนาตน” “กำลังใจ” คือความหวัง คือความตั้งใจ จะเกิดขึ้นจากในภายในได้ ต้องมีความกล้า กล้าในการที่จะตัดสินใจ ทำไมจึงใช้คำว่า “ตัด” ทำไมจึงใช้คำว่า “ใจ” เพราะต้องตัด ต้องละ สิ่งที่ไม่ดีออกจากในใจของเรา คุณจ...

"ความผาสุก" ตรงนี้สำคัญ ในสถานการณ์ที่คับขันอย่างนี้ มีความบีบคั้นหวงกั้น เต็มไปด้วยภัยต่าง ๆ ทั้งในเรื่องสุขภาพร่างกาย โรคภัยไข้เจ็บ  เศรษฐกิจสังคม แต่ถ้าเรามีจิตใจที่มีกำลังใจสูง ก็จะมีความผาสุกอยู่ได้ ไม่ใช่อยู่ด้วยความโกรธ ความกลัว ไม่ใช่ได้ด้วยการยื้อแย่งแข่งดีแข่งเด่น แต่อยู่ได้ด้วยความเมตตา ด้วยความเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ ด้วยการแบ่งปัน และต้องอยู่ด้วยอริยมรรคมีองค์ 8 ซึ่งเมื่อพูดถึงความเมตตาแล้...

ประเด็นเรื่องการกลั่นแกล้ง รุมด่า ให้ร้าย คุกคามกันผ่านโลกไซเบอร์/ทางอินเทอร์เน็ต (Cyber Bullying) ซึ่งบางครั้งก็ขยายผลทำให้เป็นโรคซึมเศร้า มีการใช้ความรุนแรงทางกายและวาจา หรือจนถึงการฆ่าตัวตาย ในเอพิโสดนี้ จะมีคำตอบที่เป็นไปตามธรรม เป็นทางสายกลาง เป็นทางออกได้ การที่เราไม่ด่าตอบ ไม่ว่าตอบ ไม่ทำร้ายตอบ อดทนไว้ ชื่อว่ารักษาคนอื่นด้วย เพราะว่าจิตใจที่มีความอดทน ก็คือ การไม่เบียดเบียน และถ้าจะให้ได้ผ...

จุดที่จะเป็นตัวป้องกันเราจากความเครียดและความกลัว คือ ต้องรู้จักปรับจิตของเราให้ไปอยู่ในจุดที่มันสบายคือสติ สตินี้เป็นตัวที่จับจิตของเราไปวางไว้ตรงจุดที่เราจะมีความสบายใจได้ นั่นคือสมาธิ ถ้ามีสติแล้ว สมาธิจะเกิดขึ้นได้ เพราะฉะนั้น สติต้องตั้งไว้ให้ดีเลย ต้องมีกำลัง ยิ่งถ้าผัสสะแรงเท่าไร เสายิ่งก็ต้องยิ่งมั่นคง หลักการทำงานนั้น เหมือนกันในเรื่องของไวรัสกับกิเลส หรือ ยากับมรรค ซึ่งมีหลักการทำงานคล้า...

จะรับมือกับไวรัสได้ ก็ต้องทำงานให้เหมือนไวรัส คือ มีความสามัคคีความร่วมมือ ความเป็นหนึ่งเดียวกัน นี้เป็นสิ่งที่ไม่เห็นตัว ที่จะมาประสานสิ่งที่เห็นตัวให้เข้ากันได้ เช่น จำนวนหน้ากาก จำนวนบุคลากรทางการแพทย์ จำนวนเครื่องช่วยหายใจ หรือการให้ข้อมูลตามความเป็นจริงต่าง ๆ  ที่ถ้าเมื่อเรามีความสามัคคีกันแล้ว จะชนะไวรัสนี้ได้ อย่างเช่นเหล่าเจ้าลิจฉวีแห่งแคว้นวัชชีที่มี อปริหานิยธรรม คือ ธรรมเป็นที่ตั้งแห่งค...

อะไรที่เมื่อรู้แล้ว บรรลุแล้ว เห็นแล้ว เข้าใจแล้ว จะเป็นผู้ที่ผาสุกอยู่ได้แม้ในยามที่มีโรคภัยไข้เจ็บ เราต้องไม่ตั้งอยู่ในความประมาทในการดำเนินชีวิต ในขณะเดียวกันก็ไม่ตื่นตะหนกหรือวิตกกังวลเกินไปจนทำให้ฟุ้งซ่าน แต่ให้มีความร้อนใจ (ความรู้สึกที่ต้องตื่นตัว) ในการที่จะต้องทำอะไรสักอย่างใดอย่างหนึ่ง ที่ต้องทำตอนนี้ เพื่อว่าจะได้ไม่ต้องมาร้อนใจภายหลัง   ถ้าสมมุติว่าเราติดโรคแล้ว ขอให้เป็นซูเปอร์สเปรดเด...

ผูกโกรธ ผูกเวร ผูกอาฆาต | ถ้านึกถึงความดีไม่ได้ เห็นโทษของความไม่ดีนั้นไม่ได้ มีปัญญาไม่ได้ ความโกรธมันก็จะต่อเนื่องไป ๆ เหมือนงูกับพังพอน หมีกับไม้ตะคร้อ มนุษย์หมาป่ากับแวมไพร์ ผูกเวรกันไปเรื่อย ๆ ต่อให้มีกระบวนการยุติธรรมอย่างไรมันก็ไม่จบ ถึงจบที่ศาลที่ตำรวจได้ก็จริง แต่ว่าในใจมันไม่จบ เจ็บแล้วถ้าไม่จบ มันเจ็บฟรีนะ! ระวังให้ดี แต่ถ้าเจ็บแล้วจะจบ ให้จบลงที่ใจของเรา นึกถึงความดีของเราบ้าง ของคนอื่...

ชายหรือหญิงที่ต้องการจะพบกันในชาติต่อ ๆ ไป คุณธรรม 4 อย่าง ที่พึงกระทำให้เสมอ ๆ กัน คือ ศรัทธา ศีล จาคะ และปัญญา ส่วนคนที่จะอยู่ด้วยกัน ไม่ว่าจะเป็นหมู่คณะในครอบครัวหรือบริษัท คุณธรรม 2 อย่างที่จะต้องเสมอกันคือ ศีลและทิฏฐิ  ถ้าทิฏฐิไม่เสมอกันแล้ว มีความเห็นไปคนละแบบ ก็ไปกันไม่ได้ จะอยู่ด้วยกันแบบติด ๆ ขัด ๆ ดังนั้นจึงควรรักษาศีลและทิฏฐิให้ดี เมตตาก่อนทั้งต่อหน้าและลับหลัง กาย วาจา ใจ ตรงนี้จึงสำคั...

เมื่อคนที่เจอสถานการณ์เหมือนอย่างในกรณีของคุณป้าชาวเกาหลีผู้ติดเชื้อ ที่อาศัยอยู่ในเมืองแทกู ได้กลายเป็น ผู้ที่สามารถจะแพร่เชื้อไปสู่บุคคลอื่น ๆ ได้เป็นจำนวนมาก (Super Spreader) จากคนหนึ่งแพร่กระจายเชื้อออกไปสู่หลายร้อยคนได้  ซึ่งแทนที่เราจะแพร่เชื้อความไม่ดีที่เป็นเรื่องในทางกายภาพ แต่ให้เปลี่ยนความกังวลและความไม่ดีนั้น ให้เป็นความดีที่แพร่กระจายแจกจ่ายออกไป ให้เป็นซูเปอร์สเปรดเดอร์ในทางยารักษายา...

โลกใบนี้ มันเป็นอยู่ตามปกติของมันอยู่อย่างนี้  แต่ที่เรารู้สึกวุ่นวายไปตาม รู้สึกในความที่โลกนี้อยู่ยาก ก็เพราะเรามีความอยาก ยังไปตามกระแสของราคะ โทสะ โมหะ ไปตามกระแสของกิเลสตัณหาอยู่ ซึ่งยิ่งแรงขึ้น ๆ ทุกวัน ๆ จะออกจากกระแสของมันได้ ต้องไม่ทำตามมัน ไม่ให้มันมาบีบบังคับ บีบคั้น ควบคุมจิตใจของเรา พระพุทธเจ้าตรัสไว้ถึงวิธีการ นั่นคือ การปฏิบัติตามศีล สมาธิ ปัญญา  ปัญหาและอุปสรรคในชีวิต บางทีเจอแล้ว...

จุดที่เป็นปัญหา นั่นคือโอกาส เป็นความท้าทาย ซึ่งหากเราเห็นว่ามันเป็นปัญหา ก็คือเราไม่มีทางแก้ ปัญหานั้นมันจะขุดหลุมฝังเราทันที แต่ถ้ามีทางแก้อยู่ ปัญหานั้นจะเป็นโอกาสขึ้นมาทันที ทางแก้นั่นก็คือทักษะของเราในการที่จะพัฒนา นั่นเอง ความเสียใจ ความตกใจ มีเกิดขึ้นได้ แต่ให้พอที่จะรวบรวบสติสัมปชัญญะไว้ให้ได้ อย่าตกใจจนถึงกับว่าทำอะไรไม่ถูก กลัว เสียใจ ร่ำไห้คร่ำครวญทุบอกชกตัว ไม่เป็นอันกินไม่เป็นอันนอน น...

รายรับต้องท่วมรายจ่าย รายจ่ายอย่าให้ท่วมรายรับ ท่องไว้ให้ขึ้นใจเลย เปรียบไว้เหมือนคนยกตราชั่งขึ้นแล้ว เขาต้องรู้ว่า ขาดเท่านี้เกินเท่านี้ เอาออกแล้วมันจะเท่ากัน ต้องรู้เป๊ะ ๆ ถึงหน่วยสตางค์  ชีวิตต้องมีครบทุกด้าน ถ้าขาดด้านใดด้านหนึ่งไป มันก็จะบิดเบี้ยวเหมือนกงล้อ ถ้ามันไม่กลม เบี้ยวๆ บูดๆ มันก็หมุนไม่ได้ ชีวิตที่หมุนไปดำเนินไป ถ้าไม่กลมไม่ครบถ้วน ก็จะมีปัญหา เพราะฉะนั้น ถ้าใช้จ่ายไปให้ครบ 4 หน้าท...

ถ้าเรายังมีความคิดว่า "เขาทำเราอยู่ เขาว่าเราอยู่ เขาเอาของ ๆ เราไปอยู่ และยังคิดว่าเขาทำไม่ดีให้เราอยู่ การคิดอยู่เรื่อย ๆ มันจะไม่มีทางที่จะคลายความไม่พอใจในเพื่อนบ้านนั้นได้เลย" คนข้างบ้าน จริง ๆ เขาก็เป็นเพื่อนบ้าน เป็นเพื่อนมนุษย์ เป็นเพื่อนร่วมเป็นเพื่อนร่วมวัฏสงสาร บางทีก็สุขบ้าง ทุกข์บ้างก็มี อิ่มบ้าง หิวบ้างก็มี ต้องมาเจอสิ่งที่น่าพอใจบ้าง ไม่น่าพอใจบ้างก็มีเหมือนกันซึ่งจิตใจที่กว้างขวาง...

ในเอพิโสดนี้ เปิดประเด็นด้วยเรื่อง เมื่อผู้กระทำความผิดขอให้ผู้ที่ถูกตนทำร้ายหรือเจ้าทุกข์ได้อโหสิกรรมให้ ในที่นี้จึงต้องทำเข้าใจ โดยต้องแยกออกเป็น 2 ส่วน ระหว่าง ส่วนที่กระทำไปแล้ว (อโหสิกรรม) และ ผลที่จะเกิดขึ้น ถ้าเข้าใจว่าเมื่อกระทำกรรมอะไรไว้ จะต้องได้รับกรรมนั้น ๆ ความเข้าใจนั้นเป็นมิจฉาทิฏฐิ ไม่ถูก แต่เมื่อบุคคลกระทำกรรมอะไรไว้ เขาจะต้องได้รับผลของกรรมนั้น ความเข้าใจนี้ถูกต้อง  ใครจะทำอะไรม...

"สมการชีวิต" ในเอพิโสดนี้ เป็นไฟล์เสียง การออกอากาศ "ไลฟ์สด"  ณ ห้องส่ง สถานีวิทยุแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ 27 ม.ค. 2563 ที่เปิดโอกาสให้ท่านผู้ฟังได้มีส่วนร่วมในการสอบถามปัญหาหรือทักทายกันเข้ามาทางโทรศัพท์  อะไรคือสัจจะ ในที่นี้ สัจจะ คือ ความจริงที่ว่าด้วย นี้คือทุกข์ นี้คือเหตุให้เกิดทุกข์ นี้คือทางดำเนินในถึงความดับไม่เหลือของทุกข์ กล่าวคือ "อริยสัจ 4" พาหุสัจจะ หมายถึง การฟังเรื่องอริยสัจ 4 ให...