වටගොඩ මග්ගවිහාරී ස්වාමීන් වහන්සේ (Ven. Watagoda Maggavihari Thero)

බාලයා සහ පණ්ඩිතයා හඳුනාගැනීම සහ සම්මා දිට්ඨිය මෙම ධර්ම දේශනාව මගින් බාලයා සහ පණ්ඩිතයා හඳුනාගැනීම පිළිබඳවත්, සම්මා දිට්ඨියෙහි ඇති වැදගත්කම පිළිබඳවත් කරුණු පැහැදිලි කෙරේ. මෙහිදී ප්‍රධාන වශයෙන් පහත කරුණු සාකච්ඡා වේ: ජේතවනාරාමයේදී ධර්මය ශ්‍රවණය කළ යහළුවන් දෙදෙනාගේ කථා පුවත සහ බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කළ "යෝ බාලෝ මඤ්ඤතී බාල්‍යං" යන ගාථාවේ අර්ථය. ධර්මානුකූලව බාලයා සහ පණ්ඩිතයා යනු කවුද යන්න නිර්වචනය කිරීම...

ධර්මයේ පිහිටා විනිශ්චය කිරීම සහ නිවන පිළිබඳ දාර්ශනික විග්‍රහය කොළඹ නීතිඥ සංගමයේ 50 වන සංවත්සරය නිමිත්තෙන් පවත්වන ලද මෙම ධර්ම දේශනාව තුළින් ධම්මපදයේ ධම්මට්ඨ වග්ගයට අයත් ගාථාවක් ඇසුරින් ධර්මයේ පිහිටා කටයුතු කිරීමේ වැදගත්කම පැහැදිලි කරයි. මෙහිදී සාකච්ඡා වන ප්‍රධාන කරුණු: ධර්මයේ පිහිටි විනිශ්චයකරුවෙකුගේ ලක්ෂණ සහ සතර අගතියෙන් තොරව කටයුතු කිරීම. බුදු දහමේ ඉගැන්වෙන සදාචාරාත්මක නිරපේක්ෂවාදය (Moral Absolut...

ථේරවාද බුදුදහමේ සිද්ධාන්ත › නාම කාණ්ඩය › නාම ධර්ම › 098 ලෝභය පිළිබඳ ධර්ම විග්‍රහය ධම්මසංගණී ප්‍රකරණයේ නික්ඛේප කණ්ඩය ඇසුරින් ලෝභය හඳුන්වා දී ඇති විවිධ පර්යාය පද සහ එහි ස්වභාවය පිළිබඳව මෙහිදී ගැඹුරින් සාකච්ඡා කෙරේ. විශේෂයෙන්ම සන්තව, අපෙක්ඛා, පටිබන්ධු, ආසා සහ ලෝලුප්ප වැනි පදයන්හි අර්ථයන් මෙහිදී විග්‍රහ කර ඇත. සාකච්ඡා වන ප්‍රධාන කරුණු: ලෝභය සංසාර ගමන පවත්වාගෙන යාමට හේතු වන ආකාරය. සන්තවය යන්නෙහි ඇති තණ...

අධිචිත්ත සික්ඛා › 050 ඉර්ධිවිධ අභිඥා: බ්‍රහ්ම ලෝකය දක්වා කයෙන් වසඟ කිරීම මෙම දේශනය මගින් ඉර්ධිවිධ අභිඥාවෙහි එන 'යාව බ්‍රහ්මලෝකා කායේන වසං වත්තේති' යන කොටස යටතේ විස්තර වන විවිධ ඉර්ධි ප්‍රාතිහාර්යයන් පිළිබඳව ගැඹුරින් සාකච්ඡා කෙරේ. මෙහිදී ප්‍රධාන වශයෙන් කරුණු කිහිපයක් අවධාරණය කෙරේ: බොහෝ වූ දේ ස්වල්පයක් ලෙස අධිෂ්ඨාන කිරීම (බහුකම්පි ථෝකන්ති අධිට්ඨාති) සහ ස්වල්ප වූ දේ බොහෝ කිරීම (ථෝකම්පි බහුකන්ති අධිට්ඨ...

වේදනාව සහ තෘෂ්ණාව අතර සම්බන්ධය මෙම ධර්ම දේශනාව මගින් පටිච්චසමුප්පාද ධර්මයට අනුව වේදනාව සහ තෘෂ්ණාව අතර පවතින දැඩි සම්බන්ධතාවය පිළිබඳව ගැඹුරු විග්‍රහයක් සිදු කෙරේ. සත්වයා සංසාරයේ බැඳ තබන ප්‍රධාන කෙලෙස් ධර්මයන් වන අවිද්‍යාව සහ තෘෂ්ණාව පිළිබඳවත්, තෘෂ්ණාව පෝෂණය වීමට වේදනාව ආහාරයක් වන ආකාරයත් මෙහිදී පැහැදිලි කෙරේ. දේශනාවේ අන්තර්ගත ප්‍රධාන කරුණු: වේදනාව යනු කුමක්ද සහ එහි ප්‍රභේද (සුඛ, දුක්ඛ, අදුක්ඛමසුඛ)....

ථේරවාද බුදුදහමේ සිද්ධාන්ත › නාම කාණ්ඩය › නාම ධර්ම › 097 ලෝභය හඳුන්වන පර්යාය පද සහ ඒවායේ අර්ථ විවරණය මෙම ධර්ම දේශනාව මගින් ධම්මසංගණී ප්‍රකරණයේ නික්ඛේප කණ්ඩයෙහි ලෝභය හැඳින්වීමට යොදා ඇති පර්යාය පද කිහිපයක් සහ ඒවායේ ගැඹුරු අර්ථ විවරණය කෙරේ. මෙහිදී ප්‍රධාන වශයෙන් පහත කරුණු සාකච්ඡා වේ: ලෝභය 'සුත්ත' (නූලක්) ලෙස හඳුන්වන්නේ ඇයිද යන්න සහ එය විනාශයට මග පාදන ආකාරය. 'විසටා' යන පදයෙන් අරමුණු කරා පැතිරී යන ලෝභයේ...

අධිචිත්ත සික්ඛා › 049 ඉර්ධිවිධ අභිඥා - බ්‍රහ්ම ලෝකය දක්වා කයෙන් වසඟය පැවැත්වීම මෙම දේශනය මගින් ඉර්ධිවිධ අභිඥාවට අයත් දසවන ප්‍රාතිහාර්යය වන බ්‍රහ්ම ලෝකය දක්වා කයෙන් වසඟය පැවැත්වීම පිළිබඳව සවිස්තරාත්මකව සාකච්ඡා කෙරේ. මෙහිදී ආවරණය වන ප්‍රධාන කරුණු පහත පරිදි වේ: බ්‍රහ්ම ලෝකය ඇතුළු ලෝක ව්‍යුහය සහ බ්‍රහ්ම තලයන්හි ධුරාවලිය පිළිබඳ විස්තරය. ඉර්ධිමන්තයෙකු විසින් දුර ඇති දේ ළඟ කිරීමටත්, ළඟ ඇති දේ දුර කිරීමටත...

ථේරවාද බුදුදහමේ සිද්ධාන්ත › නාම කාණ්ඩය › නාම ධර්ම › 096 ලෝභය හඳුන්වන පර්යාය පද සහ එහි ස්වභාවය මෙම දේශනය මගින් අභිධර්මයේ ධම්මසංගණී ප්‍රකරණයෙහි නික්ඛේප කණ්ඩය ඇසුරින් ලෝභය හැඳින්වීමට යොදා ඇති විවිධ පර්යාය පද සහ ඒවායේ ගැඹුරු අර්ථයන් විග්‍රහ කෙරේ. මායා: තමන් තුළ නැති ගුණ පෙන්වීම සහ ඇති නුගුණ වැසීම ලෝභයේ ස්වභාවයක් ලෙස පැහැදිලි කෙරේ. ජනිකා සහ සංජනනී: සත්වයා සසර දුකෙහි උපදවන සහ දුක සමඟ සත්වයා එක්කරන තණ්හා...

බෝධිසත්ව චර්යාව සහ බුද්ධ පිරිසෙහි කැපවීම මෙම ධර්ම දේශනාව මගින් සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ නමකගේ බෝධිසත්ව අවධියේ සිට බුද්ධත්වය දක්වා වූ දීර්ඝ ගමන් මග සහ ඒ සඳහා උපකාරී වන බුද්ධ පිරිස පිළිබඳව ගැඹුරු විග්‍රහයක් සිදු කෙරේ. මෙහිදී සාකච්ඡා වන ප්‍රධාන කරුණු: සම්මා සම්බුද්ධ, පසේබුද්ධ සහ ශ්‍රාවක බුද්ධ යන බුද්ධත්වයේ ප්‍රභේද සහ ඒවායේ වෙනස්කම්. බුද්ධත්වය සඳහා පාරමී ධර්ම පූරණය කිරීමේදී සිතේ ඇතිවන භවාංග සහ ජවන ච...

අධිචිත්ත සික්ඛා › 048 ඉර්ධිවිධ අභිඥා: ආකාශයේ ගමන් කිරීම සහ චන්ද්‍ර සූර්ය පරාමර්ශනය අධිචිත්ත සික්ඛා වැඩසටහන් මාලාව යටතේ ඉර්ධිවිධ අභිඥා පිළිබඳව සිදුකරන ගැඹුරු විග්‍රහයකි. මෙහිදී ප්‍රධාන වශයෙන් කරුණු දෙකක් සාකච්ඡා කෙරේ: ආකාශයේ පර්යංකයෙන් ගමන් කිරීම (ආකාසේපි පල්ලංකේන කමති): පක්ෂියෙකු මෙන් අහසේ ගමන් කිරීමේ හැකියාව සහ පඨවි කසිණය භාවිතයෙන් අහසේ මාවත් හෝ ආසන නිර්මාණය කරගන්නා ආකාරය මෙහිදී විස්තර කෙරේ. චන්ද...

ථේරවාද බුදුදහමේ සිද්ධාන්ත › නාම කාණ්ඩය › නාම ධර්ම › 095 ලෝභයේ විවිධ ස්වභාවයන් පිළිබඳ අභිධර්ම විවරණය මෙම දේශනය මගින් ධම්මසංගණී ප්‍රකරණයේ නික්ඛේප කණ්ඩයෙහි ලෝභය හඳුන්වා දී ඇති විවිධ පර්යාය පද සහ එහි අර්ථයන් පිළිබඳව ගැඹුරු විවරණයක් ඉදිරිපත් කරයි. මෙහිදී ලෝභය හුදු ඇලීමක් පමණක් නොව, එය සිත තුළ ක්‍රියාත්මක වන විවිධ ආකාර 15ක් ඔස්සේ සාකච්ඡාවට බඳුන් වේ. ලෝභය සිත අරමුණ කරා නැවත නැවත ගෙන යන ආකාරය (අනුනය). භවය...

අභිධර්මයේ මූලික සිද්ධාන්ත › 022 අරූපාවචර සිත් පිළිබඳ ගැඹුරු විග්‍රහයක් අභිධර්මයේ මූලික සිද්ධාන්ත යටතේ අරූපාවචර සිත් පිළිබඳව මෙම දේශනයෙන් සවිස්තරාත්මකව සාකච්ඡා කෙරේ. මෙහිදී ප්‍රධාන වශයෙන් අවධානය යොමු කරන කරුණු පහත දැක්වේ: රූපාවචර ධ්‍යානයන්ගෙන් ඔබ්බට ගොස් අරූපාවචර ධ්‍යාන උපදවා ගන්නා ආකාරය සහ රූපය කෙරෙහි කලකිරීම ඇති කරගන්නා ආකාරය. අරූපාවචර සිත් හතර වන ආකාසානඤ්චායතන, විඤ්ඤාණඤ්චායතන, ආකිඤ්චඤ්ඤායතන සහ න...

පැවිද්දේ අර්ථය සහ සප්ත විශුද්ධිය මෙම ධර්ම දේශනාව මගින් පැවිද්දේ නියම අර්ථය සහ නිර්වාණ මාර්ගයේ ගමන් කිරීමේදී සම්පූර්ණ කළ යුතු පියවරයන් පිළිබඳව ගැඹුරු විග්‍රහයක් සිදු කෙරේ. භික්ෂූන් වහන්සේ නමකගේ පැවිදි දිවියට වසර හතක් පිරීම නිමිත්තෙන් පවත්වන ලද මෙම දේශනාවේදී ප්‍රධාන වශයෙන් කරුණු කිහිපයක් සාකච්ඡා වේ: ලෝකයේ පවතින බන්ධන වර්ග දෙක: යකඩ, ලණු වැනි බාහිර බන්ධන සහ අඹුදරුවන්, ධනය කෙරෙහි පවතින අභ්‍යන්තර මානසික...

අධිචිත්ත සික්ඛා › 047 ඉර්ධිවිධ ඥානය සහ එහි ප්‍රායෝගික ස්වභාවය අධිචිත්ත සික්ඛා දේශනා මාලාව යටතේ ඉර්ධිවිධ ඥානය පිළිබඳව සිදුකෙරෙන ගැඹුරු විග්‍රහයකි. මෙහිදී ප්‍රධාන වශයෙන් ඉර්ධි ප්‍රාතිහාර්යයන් කිහිපයක් සහ ඒවා සිදුකරන ආකාරය පිළිබඳව ධර්මානුකූලව සාකච්ඡා කෙරේ. බිත්ති, ප්‍රාකාර සහ පර්වත හරහා ආකාශයේ මෙන් නොගැටී ගමන් කිරීම (තිරෝකුට්ටං තිරෝපාකාරං). පොළොවෙහි දියෙහි මෙන් කිමිදීම සහ මතුවීම (පඨවියා උම්මුජ්ජ නිමු...

කර්ම විපාක සහ සංඝ උපස්ථානය මෙම ධර්ම දේශනාව මගින් බුදු දහමේ මූලික ඉගැන්වීමක් වන කර්මය සහ එහි විපාක පිළිබඳව ගැඹුරු විග්‍රහයක් සිදු කරයි. විශේෂයෙන්ම 'කම්ම සරික්ඛතා විපාකස්ස' යන සංකල්පය ඔස්සේ කරන ලද ක්‍රියාවට අනුරූපව විපාක ලැබෙන ආකාරය පැහැදිලි කෙරේ. කර්ම විපාක න්‍යාය සහ එහි ක්‍රියාකාරිත්වය. නිවන් මගෙහි ගමන් කරන්නෙකුට කුසල් කර්ම උපකාරී වන ආකාරය. බෝධිසත්ව චරිතය ඇසුරින් කර්ම විපාක පිළිබඳ උදාහරණ. භික්ෂු ස...

වෝහාර දේසනා › 020 දායකයන් සහ භික්ෂූන් වහන්සේලා අතර පවතින අන්‍යෝන්‍ය බහුකාරීත්වය මෙම දේශනය මගින් බුදු දහමට අනුව දායකයන් සහ භික්ෂූන් වහන්සේලා අතර පවතින අන්‍යෝන්‍ය බහුකාරීත්වය (බොහෝ උපකාරී බව) පිළිබඳව ගැඹුරින් සාකච්ඡා කෙරේ. මෙහිදී සාකච්ඡාවට බඳුන් වන ප්‍රධාන කරුණු: මව්පියන් සහ ගුරුවරුන්ගෙන් පසුව දායකයන් සහ භික්ෂූන් වහන්සේලා එකිනෙකාට බහුකාර වන ආකාරය. භික්ෂූන් වහන්සේලාට සිව්පසයෙන් උපකාර කරන දායකයන්ගේ වට...

අධිචිත්ත සික්ඛා › 046 ඉද්ධිවිධ ප්‍රාතිහාර්යයන් සහ අධිචිත්ත සික්ඛාව මෙම දේශනය මගින් අධිචිත්ත සික්ඛාව යටතේ ඉද්ධිවිධ ඥානය සහ එහි විවිධ ප්‍රාතිහාර්යයන් පිළිබඳව ගැඹුරු විග්‍රහයක් සිදු කරයි. මෙහිදී ප්‍රධාන වශයෙන් කරුණු හතරක් සාකච්ඡා කෙරේ: එකෙක්ව සිට බොහෝ දෙනෙක් වීම (එකෝපි හුත්වා බහුධා හෝති) සහ බොහෝ දෙනෙක්ව සිට එකෙක් වීම (බහුධාපි හුත්වා ඒකෝ හෝති). ප්‍රකට කිරීම (ආවිභාවං කරෝති) සහ මුවා කිරීම (තිරෝභාවං කරෝත...

අභිධර්මයේ මූලික සිද්ධාන්ත › 021 රූපාවචර සිත් සහ ධ්‍යානාංග පිළිබඳ විග්‍රහයක් අභිධර්මයේ මූලික සිද්ධාන්ත පාඩම් මාලාව යටතේ රූපාවචර සිත් 15 සහ ධ්‍යානාංග පිළිබඳව මෙහිදී සාකච්ඡා කෙරේ. සිතේ ප්‍රධාන බෙදීම් වන කාමාවචර, රූපාවචර, අරූපාවචර සහ ලෝකෝත්තර සිත් පිළිබඳව මූලික හැඳින්වීමක් සිදුකරන අතර, භාවනාව මගින් සිත මහග්ගත තත්ත්වයට පත් කරගන්නා ආකාරය විස්තර කෙරේ. රූපාවචර කුසල්, විපාක සහ ක්‍රියා සිත් පිළිබඳ විග්‍රහය....

අධිචිත්ත සික්ඛා › 045 ඉද්ධිවිධ අභිඥා - 03 කොටස අධිචිත්ත සික්ඛා දේශනා මාලාවේ 48 වන දේශනය මගින් ඉද්ධිවිධ අභිඥාවට අදාළ ප්‍රභේද දහය පිළිබඳව සවිස්තරාත්මකව සාකච්ඡා කෙරේ. මෙහිදී එක් අයෙකු බොහෝ දෙනෙකු වීම සහ බොහෝ දෙනෙකු එක් අයෙකු වීම යන ඉද්ධි ප්‍රාතිහාර්යයන් සිදුවන ආකාරයත්, ඒ සඳහා අවශ්‍ය වන චිත්ත පරිදමනය සහ අධිෂ්ඨාන ක්‍රියාවලියත් පැහැදිලි කරනු ලබයි. ඉද්ධිවිධ අභිඥාවේ ප්‍රභේද දහය හඳුන්වා දීම. 'ඒකෝපි හුත්වා...

අධිචිත්ත සික්ඛා › 044 ඉද්ධිවිධ අභිඥාව පිළිබඳ විග්‍රහය - 02 කොටස මෙම දේශනය මගින් ඉද්ධිවිධ අභිඥාව පිළිබඳ ගැඹුරු විග්‍රහයක් සිදු කෙරේ. මෙහිදී ප්‍රධාන වශයෙන් සාකච්ඡා වන කරුණු පහත පරිදි වේ: 'ඉද්ධි' සහ 'ඉද්ධිවිධ' යන පදයන්හි නිරුක්ති සහ අර්ථ විග්‍රහය. ඉද්ධි පදය නිර්මාණය කළ හැකි ක්‍රම හතර පිළිබඳ පැහැදිලි කිරීම. අධිට්ඨාන ඉද්ධි, විකුබ්බන ඉද්ධි ඇතුළු දසවිධ ඉද්ධි පිළිබඳ හැඳින්වීම. ඉද්ධිවිධ අභිඥාව අධිගමනය සඳහා...

චිත්තානුපස්සනාව පිළිබඳ ධර්ම දේශනාව මහා සතිපට්ඨාන සූත්‍රය පදනම් කරගනිමින් චිත්තානුපස්සනාව පිළිබඳව සිදු කරන ලද ගැඹුරු ධර්ම දේශනාවකි. මෙහිදී සතිපට්ඨාන භාවනාවේ මූලික අංග සහ සිතේ ස්වභාවය හඳුනාගන්නා ආකාරය පිළිබඳව පැහැදිලි කෙරේ. මහා සතිපට්ඨාන සූත්‍රයේ වැදගත්කම සහ එහි අඩංගු භාවනා ක්‍රම 21 පිළිබඳ හැඳින්වීම. සතිපට්ඨාන භාවනාවේ ප්‍රධාන අංග තුන: සතිය, සමාධිය සහ වීර්යය. චිත්තානුපස්සනාව යනු කුමක්ද සහ සිතේ විවිධ...

පූර්වේනිවාසානුස්මෘති ඥානය මෙම ධර්ම දේශනාව මගින් පූර්වේනිවාසානුස්මෘති ඥානය පිළිබඳව ගැඹුරු විග්‍රහයක් සිදු කෙරේ. එහිදී සාකච්ඡා වන ප්‍රධාන කරුණු පහත පරිදි වේ: පූර්වේනිවාසානුස්මෘති ඥානය යනු කුමක්ද සහ එය උපදවා ගන්නා ආකාරය. ත්‍රිවිද්‍යාවන් පිළිබඳ හැඳින්වීම: පූර්වේනිවාසානුස්මෘති ඥානය, චුතූපපාත ඥානය සහ ආසවක්ඛය ඥානය. පූර්වේනිවාසානුස්මෘති ඥානය උපදවා ගැනීම සඳහා අවශ්‍ය වන සමාධි මට්ටම් සහ කසිණ භාවනා ක්‍රමවේදයන...

ථේරවාද බුදුදහමේ සිද්ධාන්ත › නාම කාණ්ඩය › නාම ධර්ම › 094 ලෝභ චෛතසිකය පිළිබඳ ගැඹුරු විග්‍රහයක් මෙම දේශනය මගින් අභිධර්මයේ එන ලෝභ චෛතසිකය පිළිබඳව ගැඹුරු විග්‍රහයක් සිදු කෙරේ. මෙහිදී ප්‍රධාන වශයෙන් ධම්මසංගණී ප්‍රකරණයේ ලෝභය හඳුන්වා දී ඇති ආකාරය සහ එහි විවිධ අවස්ථා පිළිබඳව සාකච්ඡා කෙරේ. ලෝභයේ ලක්ෂණ, රස, පච්චුපට්ඨාන සහ පදට්ඨාන පිළිබඳ හැඳින්වීම. ධම්මසංගණී ප්‍රකරණයේ ලෝභය සඳහා භාවිත කර ඇති පර්යාය පද අටක් පිළ...

අධිචිත්ත සික්ඛා › 043 අභිඤ්ඤා උපදවා ගැනීමට සුදුසු සිතක අංග 8 අධිචිත්ත සික්ඛා වැඩසටහන් මාලාවේ 48 වන පාඩම මගින් අභිඤ්ඤා උපදවා ගැනීමට සුදුසු සිතක තිබිය යුතු අංග 8 පිළිබඳව සවිස්තරාත්මකව සාකච්ඡා කෙරේ. කසිණ භාවනා මගින් චුද්දසාකාර වශීභාවය ලබා ගැනීමෙන් අනතුරුව, සෘද්ධි ප්‍රාතිහාර්යයන් පෑමට තරම් සිත දියුණු කරගන්නා ආකාරය මෙහිදී පැහැදිලි කරනු ලබයි. මෙහිදී ප්‍රධාන වශයෙන් සාකච්ඡා වන කරුණු: සාමඤ්ඤඵල සූත්‍රය ඇසුර...

වෝහාර දේසනා › 019 බහුකාර පුද්ගලයන් සහ තිසරණය මෙම දේශනය මගින් දක්ඛිණාවිභංග සූත්‍රය ඇසුරින් අපගේ ජීවිතයට බොහෝ උපකාර කරන 'බහුකාර' පුද්ගලයන් පිළිබඳව පැහැදිලි කෙරේ. මෙහිදී මවුපියන්, ගුරුවරුන් සහ කල්‍යාණ මිත්‍රයන් අපව නිවැරදි මගට යොමු කිරීමට දක්වන දායකත්වය සාකච්ඡා කෙරේ. දේශනයේ අන්තර්ගත ප්‍රධාන කරුණු: මවුපියන් පූර්වාචාර්යවරුන් ලෙස දරුවන්ට ලෝකය හඳුන්වා දීම. ශිල්ප ශාස්ත්‍ර උගන්වන ආචාර්යවරුන්ගේ වැදගත්කම. ති...