Przystanek Nauka

Czy marzenia mogą być czymś więcej niż ucieczką od rzeczywistości? Czy w świecie coraz silniej kształtowanym przez sztuczną inteligencję nadal sami decydujemy o tym, czego chcemy i jak wyobrażamy sobie przyszłość?   O marzeniowości, sprawczości i o tym, jak przekuwać wyobrażenia o lepszej przyszłości w rzeczywiste działania, rozmawiamy z dr. hab. Michałem Krzykawskim, prof. UŚ – filozofem, badacze...

„Łańcuchy odpowiedzialności” – tak o swojej działalności mówi dr hab. Joanna Wowrzeczka, prof. UŚ, która za pomocą sztuki poszukuje sposobów, którymi można opowiedzieć o ludzkich doświadczeniach, w tym tych szczególnie trudnych jak wojna czy katastrofy naturalne. W podcaście „Przystanek Nauka” rozmawialiśmy z artystką m.in. o tym:  kiedy twórca pozostaje obserwatorem, a kiedy staje się już uczestn...

Pierwsza encyklika papieża Leona XIV „Magnifica Humanitas” poświęcona jest wolności i godności człowieka w świecie, który zmienia się szybciej niż kiedykolwiek wcześniej. Sztuczna inteligencja coraz silniej wpływa na sposób, w jaki pracujemy, komunikujemy się i podejmujemy decyzje. Rozwój AI rodzi jednak nie tylko pytania o jej możliwości, ale także o naszą odpowiedzialność za otaczający świat. Pa...

Otwarta nauka (en. open knowledge ) to dziś wspólny cel wielu środowisk związanych z nauką. Globalizacja i internet sprawiły, że dostęp do wiedzy nigdy nie był tak prosty. Wyzwaniem wydaje się jednak odnalezienie w morzu informacji, by dotrzeć do tej, która rzeczywiście jest wiarygodna. Czy korzystanie z Wikipedii to nadal „obciach”, a może jednak jest to solidna encyklopedia tworzona przez lata i...

Kim był Homer – postacią historyczną, legendą, a może symbolem tradycji ustnej? Dlaczego „Odyseja” jest jednym z tekstów założycielskich kultury europejskiej? I co sprawia, że opowieść sprzed niemal trzech tysięcy lat nadal działa na wyobraźnię odbiorców XXI wieku? Między innymi na te pytania odpowiada dr hab. Jan Kucharski, prof. UŚ z Instytutu Literaturoznawstwa Wydziału Humanistycznego Uniwersy...

Po co w 2026 roku czytać literaturę staroangielską? Czego mogą nas nauczyć teksty powstałe ponad tysiąc lat temu? I dlaczego wczesne średniowiecze wciąż przyciąga miłośników sag, historii i literatury fantasy? Między innymi na te pytania odpowiada dr hab. Rafał Borysławski, prof. UŚ z Instytutu Literaturoznawstwa Wydziału Humanistycznego Uniwersytetu Śląskiego - filolog angielski, mediewista, wspó...

Gdzie właściwie zaczynają się i kończą Bałkany? Dlaczego granice tego regionu tak trudno jednoznacznie wyznaczyć? Czy Bałkany są jedną wspólną przestrzenią kulturową, czy raczej siecią wpływów, pograniczy, języków, religii i tradycji? Między innymi na te pytania odpowiada prof. dr hab. Lech Miodyński, slawista z Uniwersytetu Śląskiego, badacz literatur i kultur południowosłowiańskich. W podcaście...

Czy Tomasz Mann jest dziś obecny w niemieckojęzycznej pamięci kulturowej? Co wydarzyło się latem 1949 roku, gdy autor „Czarodziejskiej góry” i „Doktora Faustusa” wrócił do powojennych Niemiec? Dlaczego noblista mógł czuć się obco we własnym kraju? Między innymi na te pytania odpowiada prof. dr hab. Renata Dampc-Jarosz, germanistka z Instytutu Literaturoznawstwa Wydziału Humanistycznego UŚ. Preteks...

Jak to się stało, że w połowie XIX wieku wielu Ślązaków znalazło się w dalekim Teksasie? Dlaczego ich potomkowie przez wiele dekad szukają rodzinnych korzeni? Czy język śląski w Teksasie przetrwa? I wreszcie: Kosciusko czy Kościuszko?   Między innymi na te pytania odpowiada dr hab. Dagmara Drzazga, prof. UŚ, dziennikarka i reżyser związana ze Szkołą Filmową im. Krzysztofa Kieślowskiego Uniwersytet...

Po 17 latach od śmierci Michaela Jacksona do kin weszła jego biografia. Produkcja zyskała osobisty wymiar, ponieważ w rolę piosenkarza wcielił się jego bratanek Jaafar Jackson. Na świecie znów wszyscy słuchają hitów takich jak „Thriller” czy „Bad”. Czy to tylko chwilowa fascynacja, czy też Michael Jackson pozostanie z nami na dłużej? Wspólnie z dr. Marcinem Sarnkiem i dr Ewą Wylężek-Targosz – amer...

Jakie perspektywy rysują się przed rejonem Zatoki Perskiej w obliczu trwającego konfliktu zbrojnego po ataku Izraela i USA na Iran? Dlaczego warto interesować się tą częścią świata? Jaki jest stan wiedzy Polek i Polaków o krajach w tym regionie i jaką rolę w tej dziedzinie może odegrać Gulf House – nowo powołana jednostka Uniwersytetu Śląskiego?   Na te i inne pytania odpowiada pomysłodawca Gulf H...

Jak doszło do masakry pod sosnowiecką Hutą Katarzyna w lutym 1905 r.? Dlaczego kilka miesięcy później władze carskie wycofały się z Zagłębia Dąbrowskiego, zostawiając na pewien czas władzę w rękach Polaków? Na czym polegała wyjątkowość wydarzeń w Zagłębiu? W styczniu 2026 r. w Sejmie RP prezentowana była wystawa Republika Zagłębiowska – kilkanaście dni wolności w 1905 roku, której autorem jest pro...

Jak powinno się nauczać o przedmiotach STEM, który – za anglojęzycznym akronimem – określa nauki ścisłe, technologię, inżynierię i matematykę? Czy o zaawansowanych materiałach w fizyce da się mówić w prosty sposób? Czy w pracy naukowej da się łączyć z powodzeniem prowadzenie badań, dydaktykę i popularyzację? W jaki sposób zachęcić młodych ludzi do studiów i kontynuowania kariery naukowej? Na te i...

Czy rzeczywiście w prawie ochrony środowiska zawsze chodzi o jego ochronę? Jak wygląda relacja pomiędzy przepisami międzynarodowymi a krajowymi? Dlaczego tyle społecznych emocji wzbudzają takie inicjatywy jak próba powołania Parku Narodowego Doliny Dolnej Odry czy Strefa Czystego Transportu (SCT) w Krakowie? Czy da się w prawie pogodzić troskę o środowisko z dążeniem do rozwoju gospodarczego i prz...

Planując wyprawę badawczą na Svalbard należy być dobrze przygotowanym i zorganizowanym. Od 2025 roku udogodnieniem dla badaczy Arktyki, jest Centrum naukowo-logistyczne na Svalbardzie BERA, zlokalizowane w głównym mieście wyspy Spitsbergen – Longyearbyen. Jest to miejsce usprawniające  działania polskich naukowców dzięki możliwości logistyki i magazynowania ładunków wyprawowych, przestrzeni biurow...

Prawo zapisane w ustawach bywa niezmienne - ale jego znaczenie już nie. To, jak sądy odczytują przepisy, potrafi zmienić nie tylko praktykę orzeczniczą, lecz także sposób, w jaki obywatele rozumieją sprawiedliwość i bezpieczeństwo. W nowym odcinku z cyklu „Przystanek Nauka UŚ” rozmawiamy o tym, jak prawo – mimo że zapisane w tych samych ustawach – może znaczyć coś zupełnie innego w różnych momenta...

Czy samo prawo wystarczy, by czuć się bezpiecznie? A może równie ważne - a może nawet ważniejsze - jest to, jak sądy to prawo rozumieją? W tym odcinku z cyklu „Przystanek Nauka UŚ” rozmawiamy o tym, jak interpretacja przepisów wpływa na poczucie bezpieczeństwa obywateli. Gościmy dwoje badaczy z zakresu teorii prawa: dr hab. Agnieszkę Bielską-Brodziak , radczynię prawną i wykładowczynię Uniwersytet...

Czym jest smartfica? Kto to kliktywista? Czy językoznawczynię razi „Akademia Paznokcia”?   W nowym podcaście z cyklu „Przystanek Nauka UŚ” dr hab. Katarzyna Wyrwas, prof. UŚ z Instytutu Językoznawstwa UŚ opowiada o swojej książce „Krótko mówiąc. Szkice o polszczyźnie”, która ukazała się niedawno nakładem Wydawnictwa Uniwersytetu Śląskiego.   Podcast został zrealizowany przez Centrum Komunikacji Me...

Czy wiecie, że katowiccy studenci już pół wieku temu eksperymentowali ze sztuką wideo?   W połowie lat 70. XX wieku młodzi artyści skupieni wokół Laboratorium Technik Prezentacyjnych prowadzili poszukiwania łączące nowe technologie, obraz i dźwięk. Zapomniane dziedzictwo kulturalne regionu stało się przedmiotem zainteresowania dr hab. Anna Maj, prof. UŚ z Instytutu Nauk o Kulturze UŚ. W nowym podc...

W latach 1950-1991 z Polski do RFN wyjechało prawie półtora miliona ludzi. Dlaczego wyjeżdżali? Jakie perypetie się z tym wiązały? Ile straciliśmy na ich wyjeździe?   W nowym podcaście prof. dr hab. Ryszard Kaczmarek z Instytutu Historii UŚ opowiada o swoich badaniach, których efektem jest książka Czy jestem Niemcem? Przesiedleńcy z Polski do RFN i NRD w latach 1950–1991 opublikowana niedawno prze...

Był poliglotą: tłumaczył z angielskiego, niemieckiego, rosyjskiego, francuskiego, jidysz i holenderskiego. Część spośród 145 przekładów jego autorstwa do dziś funkcjonuje w powszechnym obiegu. Zginął w getcie warszawskim.  Dr Joanna Ryszka i dr Paweł Golda z Instytutu Językoznawstwa UŚ zajęli się życiem i dziełem Marcelego Tarnowskiego – tłumacza tyleż zasłużonego, co wymagającego rozpoznania i pr...

Ten podcast wyjątkowo nie będzie o badaniach, ale za to poruszy ważny społecznie temat, jakim są patologie i kryzysy trapiące obecnie naukę i społeczność akademicką.  O tym, dlaczego nawet posiadanie tytułu naukowego nie chroni przed pseudonauką i teoriami spiskowymi, jak uchronić się przed tzw. drapieżnymi czasopismami ( predatory journals ) i fabrykami artykułów naukowych ( paper mills ), a takż...

Komiksy to nie tylko rozrywka. Potrafią być też niezwykle cennym źródłem informacji o kulturze i społeczeństwie. Zwłaszcza, gdy odnoszą się do aktualnych problemów takich, jak zmiany klimatu czy zanieczyszczenie środowiska. O ekokomiksach i sposobie ich analizowania, o wykorzystaniu komiksów w edukacji, ale i w propagandzie, opowiada dr Matylda Sęk-Iwanek – kulturoznawczyni z Wydziału Humanistyczn...

3 czerwca 2025 roku w Korei Południowej wybrano nowego prezydenta Lee Jae-myunga z Partii Demokratycznej Korei. Wybory te były nietypowe i zorganizowane zostały po tym, jak odsunięto poprzedniego prezydenta Yoon Suk-yeola z Partii Władzy Ludowej za nieudaną próbę zamachu stanu. O tym, jak wygląda obecny krajobraz polityczny Korei Południowej, jak wyglądała kampania wyborcza i kim byli kandydaci, a...

Rosyjska Flota Cieni i nowy wymiar wojny hybrydowej Czym jest tajemnicza „Flota Cieni”? Jak Rosja wykorzystuje statki do obchodzenia sankcji, prowadzenia operacji wywiadowczych i wywierania presji na Zachód – bez wypowiedzenia wojny? W tym odcinku rozmawiamy o nowoczesnych narzędziach wojny hybrydowej, które coraz częściej pojawiają się nie tylko na granicach, ale i na morzu. Naszym gościem jest d...