De Joodse stad

De laatste aflevering van dit seizoen gaat over kleine Joodse ondernemers. Die waren overal in Oost te vinden: straathandelaren, kleine winkeliers en talloze bakkerijen. Julia gaat naar de Laing’s Nekstraat om met Michel Waterman te zoeken naar het vroegere winkelwoonhuis van zijn grootmoeder. Frits Slicht heeft al die Joodse handelaren van voorheen in kaart gebracht en in een boek verwerkt. En te...

Vanaf 1843 rijden er treinen door Amsterdam-Oost, en vanaf 1882 ook de Gooische Stoomtram (ook wel ‘Gooische Moordenaar’!). Over de impact van het spoor op Joden in Oost vertellen Bart Wallet (hoogleraar Joodse Studies aan de UvA) en Daniël Metz (cultuurhistoricus). Verder in de aflevering ontmoet Julia twee verre familieleden van politicus Alexander Lisser (1875–1943). Meïr Behar , zijn achterkle...

Naast het Flevopark ligt de Joodse begraafplaats Zeeburg. Hier zijn tussen 1714 en 1914 zo’n 100.000 mensen begraven. Daarna is het terrein bijna een eeuw in vergetelheid geraakt en verwaarloosd. Julia wordt er rondgeleid door  Ephraïm Goldstoff , bestuurslid van Stichting Eerherstel Joodse Begraafplaats Zeeburg, opgericht in 2008.  Bart Wallet , hoogleraar Joodse Studies aan de UvA, vertelt hoe Z...

‘Een buurt waarin Joden weinig behoefte hadden aan sjoels’, maar toch kwamen ze! Rogier Schravendeel , initiatiefnemer van Wij Zijn 1Amsterdam Oost, neemt Julia mee naar de Commelinstraat en de Molukkenstraat, vroegere locaties van ‘verenigingssynagogen’. Bart Wallet , hoogleraar Joodse Studies aan de UvA, vertelt over de bouw en sloop van de grote Sjoel Oost aan de Linnaeusstraat. Ten slotte gaat...

De Transvaalbuurt werd in de jaren 1910–1920 de nieuwe Jodenbuurt van Amsterdam. Maar zoals cultuurhistoricus Daniël Metz in deze aflevering vertelt: deze Joden lieten hun religie achter; alleen de belangrijkste Joodse feestdagen werden gevierd, verder leefden zij seculier of ‘klokvrij’. Julia gaat op bezoek bij  Rachel Hart , die hier als kind kwam wonen, voor de Tweede Wereldoorlog, en bij  Wil...

In deze eerste aflevering over Amsterdam-Oost introduceren we het stadsdeel. Julia praat met Bart Wallet , hoogleraar Joodse Studies aan de UvA, over het ontstaan van Joods Oost en de komst van Oost-Joden. Geert van Tijn en Frank Meelker vertellen over hun vader/opa Eli van Tijn (1902–1945), hoofdonderwijzer van de Kraaipanschool en verzetsman. Julia leest ook stukken voor uit een van de vele boek...

Houd je podcast-app in de gaten! Deze maand verschijnt de eerste van zes nieuwe afleveringen van De Joodse stad . Na seizoenen op Vlooienburg en Uilenburg, Rapenburg en de Plantage, gaat dit seizoen over Amsterdam-Oost.

Dit is de laatste aflevering van het seizoen! In de Amsterdamse Plantage staat sinds 1838 een tuin: Natura Artis Magistra, beter bekend als Artis. Julia van der Krieke ontmoet Job van Tol, die met  De oppasser (2021) een boek schreef over zijn werk en over de Artis-mannen van weleer, zoals Jaap Kaas, Rudolf Polak, Eli Heimans en Siegfried van Praag. Daarnaast loopt Julia door het Wertheimpark en d...

De Plantage heeft een belangrijke diamant- en vakbondgeschiedenis: in de Henri Polaklaan staat sinds 1900 het eerste vakbondsgebouw van Nederland, de Algemene Nederlandse Diamantbewerkersbond. Maar het was in die tijd ook dé uitgaansbuurt van Amsterdam, met talloze theaters. Hier gingen de toneelstukken van bijvoorbeeld Herman Heijermans (1864-1924) in première.  Julia van der Krieke praat in deze...

Deze aflevering is grotendeels opgenomen in de Rapenburgerstraat. Vóór de Tweede Wereldoorlog was deze twee keer zo smal, reed er nog een tram doorheen en zaten er talloze winkels en instellingen – veruit de meeste, net als de bewoners, waren Joods. Na de oorlog is daarvan bijna niets meer te merken. Historicus Sietske van der Veen vertelt wat er na de oorlog met deze straat gebeurde. Harry Mock,...

Op Rapenburg gaat Julia van der Krieke op bezoek bij Eleonore Pameijer, artistiek directeur van de Leo Smit Stichting, vernoemd naar de in De Plantage geboren componist Leo Smit. Daarna gaan we naar de Plantage Kerklaan, voor een gesprek met de (inmiddels ex-)directeur van het Verzetsmuseum, Liesbeth van der Horst, over de muzikale geschiedenis van dit museumgebouw. Ten slotte gaan we naar Shura L...

In deze aflevering bespreken we drie Amsterdams-Joodse vrouwen die met hun activisme zorgden voor betere omstandigheden voor Amsterdamse kindertjes, voor vrouwen wereldwijd én voor Joden uit de buurt. Julia van der Krieke praat met Myriam Everard over Rosa Manus (1881–1942), met Sophie Josephus Jitta over Emma Gompertz-Josephus Jitta (1853–1941) en met Onno Warns – in de woning van Frederieke van...

Wat maakt deze buurten zo bijzonder? Wanneer kwamen ze tot stand? En wat is er nog te zien van de vooroorlogse Joodse geschiedenis van dit deel van de stad? Julia van der Krieke krijgt antwoorden van Bart Wallet, hoogleraar Joodse studies; Paul Verberne, voormalig uitbater van café Eik en Linde; en cabaretier Micha Wertheim, in het Wertheimpark, vernoemd naar zijn betovergrootvader. De Joodse stad...

Dit is de laatste aflevering van het eerste seizoen! Deze aflevering gaat over het Waterlooplein, het kleurrijke hart van Amsterdam. Deze markt is er niet zonder slag of stoot gekomen; daarover spreekt Julia van der Krieke met historicus Rob de Spa. Op het plein zelf spreekt Julia met marktkooplieden en bezoekers: hoe ervaren zij de wisselwerking tussen beleidsmakers en de venters? Wat maakt het W...

Deze aflevering gaat over de sociaal-economische verschillen tussen de bewoners van Uilenburg en (voormalig) Vlooienburg. Welk effect heeft het op een buurt als de bevolkingssamenstelling ervan drastisch verandert? Julia van der Krieke vraagt aan stadsdeelbestuurder Lotte Terwel wat de gemeente kan doen om de balans te behouden. Daarna vertelt historicus Rob de Spa hoe arm en rijk de buurt hier vr...

Niet iedere Jood is gelovig, en hoe gelovig je bent, is eveneens per Jood verschillend. In deze aflevering spreekt Julia van der Krieke twee Joden die hun jodendom op een heel andere manier invullen. David Cohen Paraira is een nazaat van Portugese Joden en verbonden aan de orthodoxe Portugese Synagoge, uitkijkend over het vroegere Vlooienburg. Jelle Zijlstra is een liberale Jood, met een Joodse va...

Op Beth Haim, de Portugees-Joodse begraafplaats, is een aantal jaar geleden het graf ontdekt van de ‘Bom servo Elieser’. Voor onderzoeker Mark Ponte was dat het startpunt van zijn onderzoek naar de Afro-Amsterdamse gemeenschap in de zeventiende eeuw, waar Elieser mogelijk ook toe behoorde. Julia van der Krieke spreekt Mark Ponte op zijn werkplek in het Stadsarchief. De tweede gast van deze aflever...

Vanaf het begin waren dit multireligieuze buurten: Joden en niet-Joden deelden tegen alle verboden in de lakens met elkaar, scholden elkaar de huid vol én deden plezierig inkopen bij elkaar. Wat kocht je bijvoorbeeld in een Joodse kruidenierszaak op Vlooienburg in 1600? En is je kaas nog koosjer als je ernaast hebt liggen vrijen met de christelijke melkmeid? In deze aflevering gaat Julia van der K...

In deze aflevering bespreken we ‘Joodse kunst’, maar wat maakt kunst Joods? Hoe bepaal je dat? Julia van der Krieke gaat daarover in gesprek met Judith Hoekstra, conservator bij het Joods Museum in Amsterdam. Daarna praat Julia met het kunstenaarsduo Hertog Nadler (Chaja Hertog en Nir Nadler). In september 2023 hebben zij voor De Joodse stad drie moderne loofhutten ontworpen, die te zien waren op...

Een groep kersverse studenten Jiddisch kregen de opdracht om ‘Roithitele’ op te voeren: Roodkapje in het Jiddisch. En dat werd een groot succes! Julia van der Krieke praat daarover met Daniella Zaidman-Mauer, docent Jiddisch aan de Universiteit van Amsterdam. Tijdens haar jeugd in Antwerpen werd thuis nog Jiddisch gesproken. Daarna gaan we naar Emile Schrijver, hoogleraar van het Joodse boek en di...

In deze eerste aflevering van De Joodse stad maken we kennis met Uilenburg en Vlooienburg toen het nog echt nieuwbouwwijken waren, aan de rand van de stad. Julia van der Krieke spreekt daarover met Bart Wallet, hoogleraar Joodse Studies aan de UvA, en met Mattijs van de Woerd, musicus bij Splendor. Tussendoor deelt Julia zelf ook enkele zeventiende-eeuwse verhalen, onder andere in de Bibliotheca R...