Polskość, czyli nie-normalność

Nie dla wszystkich obcokrajowców Polska jest orangutanem Europy. Nie wszyscy powtarzają także polish jokes. W historii kultury istnieje szereg prominentnych postaci, dla których polskość jest czymś nie tylko egzotycznym, ale i fascynującym - źródłem inspiracji, istotnym składnikiem europejskiej tożsamości, duchową ojczyzną. I nawet jeśli kryje się za tym idealizacja, warto przyjrzeć się temu, co j...

Jak wiadomo odzyskanie niepodległości zwiastuje kłopoty. Wspólnego wroga, który do tej pory spajał wspólnotę, trzeba zastąpić programem pozytywnym. Pogodzić rozmaite wizje przyszłości, odmienne praktyki i przyzwyczajenia. Połączyć dziedzictwo przeszłości z wyzwaniami współczesnego świata. Nie zamykać oczu na nowe prądy epoki, nie zatracając przy tym własnej specyfiki. Temu kłopotliwemu położeniu P...

Tożsamość społeczna jednostki przypomina czas św. Augustyna. Na poziomie przedrefleksyjnym wydaje się czymś oczywistym. Gdy jednak zaczynamy się nad nią zastanawiać, ukazuje swój proteuszowy kształt. Dlatego wszelkie próby administracyjnego wymuszania deklaracji w tej sprawie wydają się nam dziś głęboko niestosowne. Wielka historia jednak całkowicie ignoruje tego typu subtelności i raz po raz staw...

Tam, gdzie wspólnota, tam i możliwość zdrady. Spoglądać na nią można od strony subiektywnej - snując przypuszczenia na temat intencji i motywów osoby o zdradę podejrzewanej. Można też przyglądać się zdradzie od strony wspólnotowej. Ukaże się wówczas historycznie i kulturowo zmienny obraz tego, co w danej zbiorowości uznaje się za przeniewierstwo. Pokażcie mi swoich zdrajców, a powiem wam kim jeste...

Historia, polityka, ekonomia, kariera, sprawy osobiste – przeróżne względy wypychają Polaków na obczyznę. Szacuje się, że w przeróżnych częściach globu obecnie żyje ich około 20 milionów. Niektórzy są tam chwilowo, innym wydawało się, że wyjechali tylko na jakiś czas, jeszcze inni od razu wiedzieli, że swoją przyszłość zwiążą z innym krajem. Czy coś ich łączy? Polskości na emigracji przyglądamy si...

Każda wspólnota nie tylko łączy, ale też sytuuje poza swoimi granicami. Różna jest tylko gorliwość, z jaką dokonuje się owego wyłączania oraz cechy, które odkrywa się lub przypisuje osobom wykluczanym. Zjawisko obcości jest w tym sensie - jak cały ludzki świat - historycznie zmienne. Można jednak pokusić się o wyabstrahowanie stałych, powtarzających się punktów, które mówią o danej wspólnocie być...

Nauka jest przyszłością. Nie tylko wyjaśni wszystkie zagadki świata, ale też z jej pomocą uda nam się lepiej ułożyć stosunki międzyludzkie i międzynarodowe. W drugiej połowie XIX wieku w przyszłość spoglądano z nadzieją. Być może jeszcze nie jutro, być może za cenę wyrzeczeń, ale na pewno się uda. Jakie było w tym miejsce Polaków? O polskości w świecie pozytywizmu, darwinizmu i spenceryzmu rozmawi...

Odnowienie sztuk i nauk nie przyczyniło się do poprawy obyczajów - pisał w połowie XVIII wieku Jan Jakub Rousseau. Przemiana moralna wiąże się raczej z mitem, spiskiem i ofiarą - dopowiadał 8 dekad później Adam Mickiewicz. Czy to znaczy, że podzielał antycywilizacyjny zapał Genewczyka? Mesjanizm i nowoczesność - to temat rozmowy z prof. Ewą Hoffman-Piotrowską z Instytutu Literatury Polskiej Uniwer...

Bywają sytuacje i okoliczności, w których to, co sami o sobie myślimy nie ma większego znaczenia. Ważniejsze jest to, jak nas widzą i co o nas mówią inni. To zaś najczęściej wspiera się na przelotnych kontaktach i stereotypach. O tych ostatnich rozmawiamy z prof. Jarosławem Dumanowskim z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu oraz Ireneuszem Krzemińskim - socjologiem, emerytowanym profesorem Un...

Częściej czujemy dumę niż wstyd. Bliższa jest nam sfera symboliczna niż codzienna praktyka. Nie ufamy politykom i instytucjom państwowym. Dialog jest dla nas czymś istotnym, choć nie potrafimy się dogadać. Łączy nas pamięć o cierpieniu i kompleks peryferii. O współczesnym obrazie polskości, który wyłania się z badań socjologicznych rozmawiamy z prof. Krzysztofem Kosełą z Wydziału Socjologii Uniwer...

Społeczeństwo II Rzeczypospolitej często określa się mianem chłopskiego. Jeśli to prawda – to dziś żyjemy w społeczeństwie post-chłopskim. Co to oznacza? Czy kultura chłopska wciąż wpływa na naszą tożsamość, wartości, sposób myślenia i mówienia o Polsce? W rozmowie z prof. Izabelą Bukrabą-Rylską (socjolożką, Collegium Civitas) oraz dr hab. Michałem Rauszerem (etnografem i kulturoznawcą, Uniwersyte...

Zanurzamy się w to, jak Polacy postrzegają samych siebie i swoją ojczyznę. Analizujemy wzory polskości utrwalone w kulturze, pytamy, czy naprawdę lubimy widzieć siebie jako kozła ofiarnego, oraz rozmawiamy o polskim cwaniactwie, moralnym zwycięstwie i patriotyzmie. Przywołujemy poglądy Gombrowicza i zastanawiamy się, czy Polacy pragną życia nadzwyczajnego, czy raczej spokojnego i poczciwego. To pr...