Podcast ŚCWiS

🎧 Co wydarzyło się 16 grudnia 1981 roku w kopalni „Wujek”? Jak przebiegał strajk i jego pacyfikacja, która na zawsze zapisała się w historii Polski? W nowym odcinku podcastu Śląskiego Centrum Wolności i Solidarności Aneta Kuberska i Sylwester Strzałkowski rozmawiają z dr. Dariuszem Węgrzynem o genezie strajku w KWK „Wujek”, jego przebiegu oraz tragicznej w skutkach pacyfikacji, w efekcie której z...

W najnowszym odcinku podcastu Śląskiego Centrum Wolności i Solidarności wracamy do codzienności kopalni „Wujek” widzianej z perspektywy miejsca, o którym mówi się rzadziej niż o pracy pod ziemią – zakładu przeróbczego .Naszą gościnią jest Jolanta Chroszcz , była pracownica przeróbki KWK „Wujek”, która opowiada o realiach pracy kobiet w kopalni, odpowiedzialności, jaką niosła ze sobą praca przy sor...

Jak wygląda historia pacyfikacji strajku w kopalni "Wujek" z perspektywy najbliższych jednej z ofiar? W tym odcinku podcastu Śląskiego Centrum Wolności i Solidarności rozmawiamy z Magdaleną Pelc, siostrą Zbigniewa Wilka – jednego z dziewięciu górników zamordowanych podczas pacyfikacji kopalni Wujek 16 grudnia 1981 roku. To wyjątkowe świadectwo pamięci o tragedii, która stała się jednym z...

Powieść wspomnieniowa Paula Habraschki „Sam zdecyduję o swojej śmierci” to jedyne tego typu świadectwo deportacji do robót przymusowych z Górnego Śląska do ZSRS w 1945 r. Jedyny literacki obrazem pobytu Górnoślązaka w sowieckim łagrze. Autor, górnik pochodzący z Rozbarku (dziś to dzielnica Bytomia), został przez Sowietów wywieziony do pracy w kopalni w Donbasie. Na kartach książki pisze: „Chcę sam...

Kim był Jerzy Ziętek? Dlaczego raz sympatyzował z Korfantym, potem z Piłsudskim, a wreszcie przystał do komunistów? Skąd wzięła się jego legenda jako powstańca śląskiego i uczestnika walk we wrześniu 1939? Za co lubili go ludzie i czy nie lubił go Zdzisław Grudzień? Czy sprawa „ołowianych dzieci” naprawdę mu zaszkodziła? Dlaczego poparł wprowadzenie stanu wojennego? O faktach z życia i mitach wokó...

🎙️ Sztuka przeciw systemowi. O Leszku Sobockim i grupie WPROST Gościem podcastu Śląskiego Centrum Wolności i Solidarności jest dr Marek Maksymczak , historyk sztuki. Rozmawiamy o twórczości Leszka Sobockiego – współzałożyciela grupy WPROST , jednego z najważniejszych przedstawicieli sztuki niezależnej w Polsce. Punktem wyjścia do rozmowy jest wydany przez ŚCWiS tomik poezji „Stan wojenny. Wierszyk...

Czym w PRL władze sprowokowały strajki górników, którzy przecież byli (przynajmniej w propagandowym przekazie) szczególnie cenioną grupą zawodową? O strajkach górników w latach 1980-1981 opowiada w tym odcinku Podcastu ŚCWiS dr Dariusz Węgrzyn, historyk ze Śląskiego Centrum Wolności i Solidarności im. Dziewięciu Górników z „Wujka”. Mówi m.in.:– Widzimy pod koniec lat 70. pęd, żeby wydobywać węgla...

🎧 Gościem odcinka podcastu Śląskiego Centrum Wolności i Solidarności jest prof. Ryszard Kaczmarek – historyk, autor książki „Czy jestem Niemcem? Przesiedleńcy z Polski do RFN i NRD w latach 1950–1991” .W rozmowie z Anetą Kuberską i Sylwestrem Strzałkowskim opowiada o potężnej migracji z Polski do Niemiec Zachodnich i NRD w latach 1950–1991, gdy z kraju wyjechało prawie półtora miliona osób. Kim b...

Po 13 grudnia 1981 r. wybuchło w Polsce kilkaset strajków przeciwko stanowi wojennemu (mimo, że przywódcy związkowi, którzy powinni nimi pokierować, zostali wcześniej przez władzę internowani). Czy to dużo, czy mało? Na to i inne pytania odpowiada w tym odcinku podcastu Śląskiego Centrum Wolności i Solidarności im. Dziewięciu Górników z „Wujka” dr Jarosław Neja z katowickiego oddziału IPN. Wylicza...

W najnowszym odcinku podcastu Śląskiego Centrum Wolności i Solidarności im. Dziewięciu Górników z "Wujka" dyrektor Robert Ciupa opowiada o planach rozbudowy ŚCWiS oraz o przyszłości terenów kopalni „Wujek”.Jak będzie wyglądać nowa siedziba? Co zmieni się w najbliższych latach na historycznym obszarze związanym z pacyfikacją z 16 grudnia 1981 roku? Jakie funkcje — edukacyjne, muzealne i s...

Latem 1980 r. załoga KWK „Wujek” dołącza do strajków późno, bo 1 września. Półtora roku później ta kopalnia staje się jednym z najbardziej symbolicznych miejsc w Polsce pogrążonej w stanie wojennym. Czy „Solidarność” w kopalni „Wujek” była więc inna niż w pozostałych polskich zakładach pracy? O blaskach i cieniach działalności NSZZ „Solidarność” w kopalni „Wujek”, o ludziach, którzy ją tworzyli, o...

🎙️ Czy kryzys może wywołać rewolucję? Co doprowadziło do powstania Solidarności i dlaczego lato 1980 roku było momentem, w którym Polacy przestali się bać? W najnowszym odcinku podcastu ŚCWiS – z okazji 45. rocznicy narodzin Solidarności – rozmawiamy z prof. Marcinem Zarembą, historykiem i autorem książki Wielkie rozczarowanie . Geneza rewolucji Solidarności , który objaśnia, jak dekada gierkowski...

🎙️ Jak wyglądały wybory w PRL? Kogo można było wybierać? I dlaczego kartka wyborcza miała więcej wspólnego z lojalnością niż z demokracją? W najnowszym odcinku podcastu ŚCWiS – publikowanym nieprzypadkowo tuż przed I turą wyborów prezydenckich w Polsce – cofamy się do czasów, gdy wybory były bardziej rytuałem niż rzeczywistym głosowaniem. 🗳️ O tym, jak naprawdę wyglądał „wybór” w PRL, opowiada dr...

W najnowszym odcinku podcastu Śląskiego Centrum Wolności i Solidarności przyglądamy się historii obchodów 1 Maja – Święta Pracy – w Polsce międzywojennej i w czasach PRL. Naszym gościem jest dr Bogusław Tracz z katowickiego oddziału Instytutu Pamięci Narodowej , który w rozmowie z Anetą Kuberską i Sylwestrem Strzałkowskim opowiada o społecznych i politycznych kontekstach tego święta. Jak wyglądały...

Wrzesień 1939 r. Dwa dni po napaści Niemiec na Polskę funkcjonariusze Policji Województwa Śląskiego otrzymują rozkaz przeniesienia się ze Śląska na wschodnie tereny II Rzeczypospolitej. Wkrótce dostają się do sowieckiej niewoli,zostają osadzeni w obozie w Ostaszkowie, a parę miesięcy potem giną rozstrzelani przez NKWD w Twerze. Ich zbiorowa mogiła znajduje się w Miednoje, gdzie pochowano w sumie p...

„Temat migracji z i na Górny Śląsk jest fascynującym tematem, wyjątkowym w skali europejskiej.” „Nie ma takiego drugiego regionu w Polsce, może poza Warszawą, gdzie przez 45 lat, a i po dziś, byłyby tak wielkie migracje ludności.” Tak mówili goście spotkania w Śląskim Centrum Wolności i Solidarności (13 marca 2025 r.), które było poświęcone dwóm nowym publikacjom ŚCWiS „Wokół górniczej tożsamości”...

Zapraszamy na niezwykle ciekawy spacer po Katowicach. Nasz przewodnik Michał Dzióbek, historyk ze ŚCWiS, prowadzi nas w miejsca, które są związane z historią kopalni „Wujek”. Odkrywamy wieżę ciśnień, dawny stadion „Rozwoju”, kolonie domków jednorodzinnych dla przedwojennej kadry kopalni, familoki i wiele innych obiektów, których związków z „Wujkiem” nawet się nie domyślaliśmy. Zapraszamy na tę odk...

Tragedia Górnośląska… śląska, polska, niemiecka, sowiecka? Dla kogo miała, ma i powinna mieć znaczenie? Nieszczęściem Górnego Śląska był fakt, że to tu żołnierz sowiecki po raz pierwszy postawił stopę na ziemi niemieckiej. Po wielu miesiącach marszu na zachód mógł wreszcie zemścić się na tych, których uważał za Niemców” – mówi dr Dariusz Węgrzyn, historyk ze ŚCWiS, badacz i autor publikacji naukow...

Jan Czypionka od lat odwiedza nieco zapomniane dzielnice śląskich miast. Rozmawia z ich mieszkańcami i fotografuje ich w domach, na podwórkach, w otoczeniu, które niejednemu może wydawać się w pewnym sensie egzotyczne. Plon swoich fotograficznych wędrówek pokazuje w albumie „Życie podejrzane” – jest to zapis świata mieszkańców takich dzielnic jak Lipiny, Chropaczów, Kaufhaus, Kolonia Zgorzelec czy...

Serdecznie zapraszamy do wysłuchania dyskusji, która odbyła się 10.12.2024 roku w Śląskim Centrum Wolności i Solidarności wokół książki „Stan wojenny. Historia znana, mniej znana i nieznana” autorstwa dr. Grzegorza Majchrzaka. Mimo że od wprowadzenia stanu wojennego w Polsce upłynęło ponad 40 lat, pamięć o nim nadal budzi dyskusje i spory. Z kolejnych publikacji historyków jasno wynika, że stan wo...

– Święta Barbara to jedna z najpopularniejszych świętych, choć badania nie potwierdzają, by była osobą historyczną. Natomiast krążyły na jej temat różne legendy, jedna z nich wręcz mówiła o tym, że pochodziła z okolic Zabrza – opowiada dr Beata Piecha-van Schagen w najnowszym odcinku Podcastu ŚCWiS. – Barbórka była aż do początku XX w. dniem wolnym od pracy. Organizowano wtedy zakładowe uroczystoś...

- W latach 90. odrzucaliśmy wszystko, co było i dlatego dużo zabytków postindustrialnych zostało bezpowrotnie utraconych. Później jednak zaczęliśmy doceniać to, co pozostało i nas wyróżnia. Dostrzegliśmy, że jest to część nie tylko naszego pejzażu, ale także naszej tożsamości. Nasza mała ojczyzna - mówi dr hab. Weronika Siupka , adiunkt w ASP w Katowicach w kolejnym odcinku podcastu Śląskiego Cent...

Zapraszamy na spacer po Nikiszowcu – bodaj najbardziej znanej i malowniczej dzielnicy Katowic. Kto tu przybywa, natychmiast jest pod jej urokiem. Zaczynamy przed kopalnią „Giesche” nazwaną później kopalnią „Wieczorek”. – Gdyby nie górnictwo, gdyby nie kopalnia, na pewno nie mielibyśmy dzisiaj Nikiszowca – opowiada Michał Dzióbek, przewodnik po Katowicach, historyk ŚCWiS. To właśnie on oprowadza na...

Siedmiu z dziewięciu górników zastrzelonych przez ZOMO w kopalni „Wujek” w stanie wojennym pochodziło spoza Śląska. Przyjechali tu do pracy z innych regionów Polski. Ich losy pokazują, czym była migracja na Śląsk w Polsce Ludowej. Władze usilnie starały się znaleźć pracowników do kopalń wśród mieszkańców całego kraju, co udawało się jednak z różnym skutkiem. Pisze o tym Robert Ciupa w jednym z art...

Migracje a tożsamość na Górnym Śląsku - tak zatytułowana jest fascynująca książka, pod red. dr. Dariusza Węgrzyna , będąca pokłosiem konferencji naukowej, która odbyła się w Śląskim Centrum Wolności i Solidarności w dniach 20–21 października 2023 r. Publikacja, którą czyta się niemal jak literaturę faktu! Teksty nie są pisane hermetycznym językiem naukowym, a treść daje okazję do odkrywania niezna...