Illustere levens

In De negen levens van Dilan Yeşilgöz schetst Alies Pegtel het politieke portret van de leider van de VVD en gaat daarbij pijnlijke vragen niet uit de weg. Hoe kon de dochter van Turks-Koerdische vluchtelingen uitgroeien tot de pleitbezorger van een streng asielbeleid? Hoe kon zij, als voormalig lid van de SP, de voorvrouw worden van de verrechtsing van de volkspartij? En hoeverre speelden daarbij...

Julius Spier, leerling van Carl Gustav Jung, gebruikte de kunst van het handlezen om het karakter van zijn patiënten te duiden. In 1938 vluchtte de Joodse fabrikantenzoon naar Nederland, waar hij zijn praktijk als ‘psychochiroloog’ voortzette. In Amsterdam verzamelde zich een club vertrouwelingen om hem heen, de ‘Spierclub’ , die gepassioneerd zijn handlijnkunde bestudeerden. Etty Hillesum was een...

Beeldend kunstenaar, schrijver, illustrator, kunstcriticus en dichter Dirkje Kuik werd op 7 oktober 1929 geboren in Utrecht als William Diederich Kuik. Ze leidde als één van de eerste transvrouwen in Nederland een activistisch en kleurrijk leven. Haar aanwezigheid in de Utrechtse kunstscene was prominent, onder andere als oprichter van het kunstenaarscollectief De Luis. Haar inzet voor de Lhbtq+-g...

Op zijn bannelingeneiland Sint-Helena verzuchtte Napoleon: ‘Ik moet achteraf wel toegeven dat het een superieure vrouw is met groot talent en veel esprit.’ Hij had het over Germaine de Staël, zijn grootste criticaster, die hij in 1803 uit Frankrijk had verbannen. Haar chateau Coppet aan het meer van Génève groeide uit tot een ontmoetingsoord van Europese denkers en kunstenaars, die de idealen van...

Matthijs van Heijningen is als producent van onschatbare waarde geweest voor de filmindustrie in Nederland. Hij wist talentvolle regisseurs aan zich te binden als Ate de Jong (Een vlucht regenwulpen), Nouchka van Brakel (Van de koele meren des doods) en Guido Pieters (Ciske de Rat). Opgegroeid in een streng gereformeerd gezin was de wereld van de verbeelding een uitlaatklep, eerst in het Amsterdam...

Jan Blokker meende na zijn dood herinnerd te worden als het ‘mannetje van de krant’. Niet als scenarioschrijver of VPRO-bons, laat staat als hotemetoot van het Filmfonds die Paul Verhoeven – aldus de regisseur – ‘naar Amerika had verdreven’. Blokker ambieerde aanvankelijk een literair schrijverschap, hij won zelfs de prestigieuze Reina Prinsen Geerligsprijs, maar zijn eerste aanstelling bij Het Pa...

Marie, gravin van Bylandt – stichtster en naamgeefster van de Van Bylandtstichting – leidde een boeiend en geëmancipeerd leven. Ze beheerde het landgoed Oostduin en het vermogen dat ze op haar 28ste van haar ouders erfde als geen ander, en groeide daarmee uit tot een van de rijkste vrouwen van Nederland. In 1918 leerde ze Elisabeth des Tombe kennen, met wie ze haar activisme binnen de dierenbesche...

Lizzy van Dorp (1872-1945) en Esther Welmoet Dyserinck (1876-1956) zijn niet de meest bekende namen in de vrouwenbeweging van de eerste feministische golf in Nederland. Veelal denken we dan aan Wilhelmina Drucker of Aletta Jacobs. Toch speelden beide vrouwen een prominente rol in de emancipatiestrijd. “De vrouw wordt geëxploiteerd – aan de vrouw de taak zich daar krachtig tegen te verzetten,” was...

Als dochter van een van de meest toonaangevende kunstenaars van het fin de siècle was Charley Toorop wellicht voorbestemd om uit te groeien tot de belangrijkste schilderes van de twintigste eeuw in Nederland. Wessel Krul maakt in zijn vuistdikke biografie van Charley Toorop duidelijk dat haar levensloop allerminst vanzelfsprekend was. Toorop was eigenzinnig, recalcitrant en karaktervol. Van de kat...

Rémon van Gemeren, biograaf van onder anderen Louis Couperus, werkt aan een biografie van Herman Hendrik ter Balkt (1938-2015). Op de boerderij van zijn grootouders kreeg Ter Balkt de liefde voor de natuur en het boerenbestaan met de paplepel ingegoten. Maar het is allesbehalve een lieflijke wereld die hij ons in zijn gedichten voorschotelt. ‘Er is zoiets droefs in de wijze / ogen van varkens / da...

Barbara van Houten, oudste dochter van de liberale politicus Samuel van Houten, kreeg haar liefde voor de schone kunsten met de paplepel ingegoten. Ze groeide op bij de Mesdags aan de Laan van Meerdervoort en ging naar de Haagse Academie voor Beeldende Kunst toen ze vijftien was. Jaargenoten waren onder anderen Jozef en Isaac Israëls en George Hendrik Breitner. Hun verzet tegen de classicistische...

Diederik Smit voltooit met het tweede deel van de biografie van Wm Kok, Een leven op eigen kracht, een project dat Marnix Krop (1948-2022) in 2017 begonnen is. Het betreft de periode van de genocide in Sebrenica, de perikelen rondom het koninklijke huwelijk tussen Willem Alexander en Maxima en de moord op Pim Fortuyn. Ook stelde Kok in zijn Den-Uyl-lezing van 1995 de fundamenten van de klassieke s...

Erik de Bruin ontdekte al vrij vroeg in zijn leeszame leven het werk van Maarten Biesheuvel. Een fascinatie was geboren. Dit jaar verschijnt zijn biografie Besta ik eigenlijk wel? Het fantastische leven van J.M.A. Biesheuvel.

Zelden veroorzaakte een biografie zoveel reuring als Zwaag. De zeven levens van Joost Zwagerman van Maria Vlaar. Op 8 december was ze onze gaste in Biografie op de bühne. Eric Palmen interviewde haar.

Willem Otterspeer schreef met In alles ben ik groot een biografie van zijn dierbare vriend Michaël Zeeman, de schrijver, dichter, recensent en presentator die 2009 op 50-jarige overleed. Of Otterspeer vanwege die persoonlijke band de nodige distantie heeft weten te betrachten is ongetwijfeld een vraag die we hem zullen stellen in deze aflevering van Biografie op de bühne. Zelf schrijft hij erover....

Toen schrijfster, essayiste en activiste Cornélie Huygens (1848-1902) zichzelf in een vijver van het Vondelpark verdronk, nog geen maand na haar huwelijk, stonden de kranten er vol van. Tegenwoordig kennen slechts enkelen nog de ‘rode freule’. Die bijnaam heeft ze met name te danken aan haar bekendste werk, Barthold Meryan (1897). Die roman leest als een gefictionaliseerde geschiedenis van de vroe...

Samen met Evert de Vos en Zoran Bogdanovic buigt Erik Schaap zich over de vraag of André Engwirda goed of fout was in de oorlogen waarin hij partij koos. Engwirda vocht tijdens de Spaanse Burgeroorlog tegen Franco, maar werkte tijdens de Bezetting voor de Gestapo. Hij was een man van extremen, en schrok er niet voor terug om de opdracht om Tito te vermoorden op zich te nemen. Wat maakte dat hij va...

Martine van Poeteren houdt zich al enkele jaren bezig met het leven van Afra Geiger, studente Filosofie bij Martin Heidegger en Karl Jaspers. Geiger gaf haar studie op nadat Edmund Husserl haar niet wilde toelaten tot zijn lessen. Heidegger en Jaspers hebben nog voor haar geprobeerd om Husserl over te halen, maar zonder succes. Over vrouwen in de filosofie, het noodlot van de tijd en de volharding...

Peter van der Aa schreef een biografie van Ageeth Scherphuis, prominent journaliste en boegbeeld van de tweede feministische golf.

Larisa Pans hoopt in 2026 te promoveren op haar biografie van Mary Zeldenrust-Noordanus, voorzitster van de NVSH in de jaren zestig. In Biografie op de bühne maakten we een tussenbalans op.

Catharina Th. Bakker werkt aan een biografie van Fré Dommisse die in 1929 debuteerde met haar autobiografische roman Krankzinnigen. Op 16 juni was ze onze gast in Biografie op de bühne.

Florette Dijkstra houdt zich al dertig jaar bezig met kunstenaar Marlow Moss, tijdgenoot van Piet Mondriaan. De weerslag van die fascinatie is haar boek De sprong in het licht. Op 16 juni was Florette onze gast in Biografie op de bühne.

In deze aflevering van Biografie op de bühne praat Petra Teunissen met Yra van Dijk en Judit Gera over hun biografie in wording van Marga Minco, die in 1957 een onuitwisbare indruk maakte met haar oorlogsnovelle Het bittere kruid.

Op 12 mei interviewde Hans Renders Victor Laurentius over zijn onlangs verschenen biografie van Peter Tazelaar: Engelandvaarder, verzetsheld en maatje van Soldaat van Oranje Erik Hazelhoff Roelzema.

Tot diep in de jaren zestig van de vorige eeuw was Willem Pijper (1894-1947) de toonaangevende componist in Nederland. Totdat de Notenkrakers de – in hun ogen – gezapige muziekcultuur wilden opschudden en vernieuwen. Met Een lied dat niet sterven zal schreef Arthur van Dijk een biografie van Willem Pijper. Eric Palmen interviewt hem.