Historia bliska

Straty dóbr kultury, których doznała Polska w latach 1939-1945, były wynikiem zarówno działań militarnych, jak i grabieży dokonywanych przez oddziały wojskowe. - Zewnętrzna powłoka Warszawy została odbudowana. Czyli fasady. Natomiast to, co znajdowało się wewnątrz, w kamienicach, pałacach, mieszkaniach prywatnych, tego już nie ma - mówi w radiowej Jedynce Ewa Witkowska z Ministerstwa Kultury i Dzi...

- Napisałam książkę "Koncern Autokracja. Dyktatorzy, którzy chcą rządzić światem" nie po to, by ludzi przestraszyć, by mówili, że wszystko się skończyło, nie ma miejsca na demokrację liberalną na świecie. Ja napisałam ją, by ludzie zaczęli bronić tej demokracji - powiedziała w audycji "Historia bliska" Anne Applebaum, amerykańska dziennikarka, politolożka i autorka książek poświęconych historii XX...

Rok 1989 był w polskiej historii rokiem przełomowym. Zdaniem gościa audycji "Historia bliska", dr. Michała Przeperskiego, pod względem politycznym na pierwszy plan wysuwa się Okrągły Stół. - Gdyby nie to wydarzenie, nie byłoby żadnych zmian w naszym kraju. Nie byłoby wyborów, nie byłoby Mazowieckiego i nie byłoby powrotu orła z koroną i złotymi szponami - przekonuje. 

"Książę" to książka, w której Monika Śliwińska odkrywa nieznane fakty z życia jednej z najważniejszych postaci Młodej Polski i dwudziestolecia międzywojennego. Wpływowego krytyka teatralnego i polemisty, inspirującego, a zarazem kontrowersyjnego. Tadeusza Boya-Żeleńskiego. 

Dzienniki Andrzeja Wajdy to dzieło niezwykłe i monumentalne. Pierwsze notatki artysta zapisywał już w roku 1942, a po krótkiej przerwie, w roku 1948, zaczął prowadzić je regularnie, niemal do samej śmierci w roku 2016. Zdaniem ekspertów, prawie siedemdziesiąt lat systematycznej diarystyki to dokonanie bezprecedensowe.

W Warszawie kończą się właśnie obchody 80. rocznicy powstania warszawskiego. 80 lat to bardzo dużo. W zasadzie można by spokojnie zacząć zapominać o tych wydarzeniach, tymczasem dzieje się zupełnie przeciwnie - wydaje się, że pamięć, celebracja powstania jest coraz większa.

"Barykady '44" to opowieść o symbolu powstańczego oporu, nadziei i o ludziach, którzy budowali barykady, ginęli na nich, ratowali innych, żyli w ich cieniu, marzyli na nich o wolnej Polsce. O książce w audycji "Historia bliska" opowiadał jej autor - Sebastian Pawlina. 

Sto lat temu, 5 września 1924 roku, Polska mogła się stać innym krajem. Krajem brunatnym, może nawet czarnym, a na pewno pogromowym.

Mija 35 lat, odkąd 12 września 1989 roku został zaprzysiężony rząd Tadeusza Mazowieckiego - pierwszego niekomunistycznego premiera od końca II wojny światowej. 

W tym roku mija 85. rocznica rozpoczęcia II wojny światowej - największego kataklizmu w dziejach Polski. Nie tylko zginęło ponad 6 mln obywateli Rzeczpospolitej, a sam kraj został zniszczony, po wojnie, w nową epokę, naród i państwo weszły w zupełnie nowej formie i kształcie. Polska była już innym społeczeństwem, inną wspólnotą.

104 lata temu, 15 sierpnia 1920 roku, doszło do wielkiej Bitwy Warszawskiej, która zaważyła na losach Polski, a także na losach całej Europy. 

W latach 50. w Nowej Hucie powstało ponad 250 schronów przeciwlotniczych. Z kolei w Warszawie wzniesiono MDM, czyli wielki zespół mieszkaniowy w śródmieściu. Czym charakteryzowała się architektura socrealizmu, którą pozostawił po sobie PRL?

Historia antykomunistycznego podziemia to jeden z najbardziej zmitologizowanych wątków powojennych dziejów Polski. - Naszą rolą nie jest budowanie pomników, ani oskarżanie lub występowanie w roli obrońców przeszłości czy postaci z przeszłości. Naszą rolą jest opowiedzieć możliwie rzetelnie historię - przyznaje w Programie 1 Polskiego Radia prof. Rafał Wnuk. Przed jakim wyborem stawały osoby, które...

Reguły te często były absurdalne i opresyjne. Dziś wiele osób wspomina sukcesy polskiej kadry w latach 70. i 80. Za sukcesem stoją utalentowani ludzie – zawodnicy, trenerzy, ale jak zwykle, po sukcesach sportowych, zasługi przypisywała sobie "władza".

Z okazji 35. rocznicy pierwszych częściowo wolnych wyborów 4 czerwca 1989 roku w audycji "Historia bliska" mówiliśmy o tym wydarzeniu i jego konsekwencjach. - Niezależnie od tego, co kto sobie myśli, obiektywnie jest to największe zdarzenie w dziejach naszego narodu od dwustu lat - powiedział w radiowej Jedynce historyk prof. Marek Węcowski.

15-letni Bohdan Piasecki, syn Bolesława Piaseckiego - lidera przedwojennej "Falangi" i szefa powojennego Stowarzyszenia "Pax" - uczeń warszawskiego liceum św. Augustyna, został porwany 22 stycznia 1957 roku. Jego ciało odnaleziono 8 grudnia 1958 roku. 

Kilka dni temu Słowacją wstrząsnął zamach na premiera Roberta Ficę. Z historii pamiętamy doskonale śmierć Gabriela Narutowicza czy zamach Gawriło Principa. W audycji "Historia bliska" zastanawialiśmy się, jakie intencje przyświecają zamachowcom, i dlaczego często rozmijają się one ze skutkami. 

W kolejnym wydaniu audycji "Historia bliska" rozmawialiśmy o roli szpiegów w okresie zimnej wojny. 50 lat temu, 7 maja 1974 roku, kanclerz Republiki Federalnej Niemiec podał się do dymisji. Willy Brandt odszedł ze stanowiska między innymi dlatego, że jego sekretarz i najbliższy współpracownik okazał się agentem Stasi - szpiegiem Niemieckiej Republiki Demokratycznej.

W epoce PRL-u wypracowano stałe scenariusze dla nowo ustanowionych świąt. W dniu Święta Pracy najważniejszym elementem były pochody. O pierwszomajowych pochodach i innych rytuałach w PRL-u mówili prof. Antoni Dudek oraz prof. Zdzisław Zblewski - autorzy książki "Utopia nad Wisłą. Historia Peerelu".

W ostatnich latach PRL, choć władza zaczęła zauważać święto Konstytucji 3 maja, oddolne próby jego celebrowania były brutalnie pacyfikowane. Tak było m.in. w 1987 roku. - Zostałem pobity. Po wyjściu, po 48 godzinach, wylądowałem na pogotowiu - mówi Maciej Gawlikowski, działacz opozycyjny, reporter oraz autor filmów i książek.

"Podziemny Muranów" to wyjątkowa książka, w której Jacek Leociak opisuje życie w getcie warszawskim podczas powstania. Niczym archeolog zbiera ślady wydarzeń, nakłada obraz dawnego Muranowa na dzielnicę, która dziś tętni życiem, po to aby upamiętnić coś, co wymyka się wyobraźni.

W audycji "Historia bliska" przypominamy legendarną inscenizację teatralną dramatu Stanisława Wyspiańskiego "Wyzwolenie" w reżyserii Konrada Swinarskiego. Premiera spektaklu odbyła się 50 lat temu w Starym Teatrze w Krakowie. W roli głównej wystąpił wówczas zmarły dwa lata temu Jerzy Trela. Obok niego zagrała Anna Polony, która ze sceny Starego opowiadała o legendarnym przedstawieniu i reżyserze. 

Ocalenie od zapomnienia i przekazywanie opowieści kolejnym pokoleniom. Taka narracja towarzyszy kultywowaniu pamięci o przodkach w wielu rodzinach. Niekiedy jednak przywołanie przeszłości, szczególnie tej głęboko skrywanej, może przynieść nieodwracalne skutki, zwłaszcza gdy mamy do czynienia z wieloletnią zmową milczenia. Odkrywanie prawdy o naszych bliskich może być traumatyczne, ale i oczyszczaj...

Jak wyglądało życie naszych babć? Co panie z dworów łączyło z chłopkami? Jak wiele współczesne kobiety mają wspólnego z tamtymi kobietami i jakiego rodzaju ograniczenia - kulturowe, społeczne, obyczajowe, ekonomiczne - dotyczą ich nadal? W kolejnym odcinku "Historii żywej" rozmawialiśmy o tym, jak zmieniały się na przestrzeni wieków sytuacja i prawa kobiet.