Historia bliska

Radio Wolna Europa to najczęściej słuchana w PRL zagraniczna stacja, symbol oporu i niegasnącego ducha Polaków. Rozgłośnia wciąż istnieje i wbrew słowom Elona Muska stanowi niezwykle skuteczny instrument amerykańskiej "soft power". - To radio bardzo potrzebne - nie ma wątpliwości dyrektor Archiwum Polskiego Radia, Andrzej Mietkowski. 

O partyzantce w Polsce rozmawia się ciężko. Nie tylko historycy nie mogą się porozumieć, ustalić wspólnej wersji tego zjawiska czy fenomenu. Zwykli Polacy widzą i partyzantów okresu okupacji, i Żołnierzy Wyklętych raz jako patriotów, a innym razem jako zwykłych bandytów. 

Cztery lata temu, ratując swojego psa, wpadł do Narwi Jan Lityński - były działacz opozycji demokratycznej, uczestnik wydarzeń marcowych, obrad Okrągłego Stołu i poseł na Sejm. - Zginął człowiek legenda - nie ma wątpliwości prowadzący audycję, Michał Wójcik. 

To był szczególny czas w historii Polski, okres krótkotrwałego i względnego złagodzenia komunistycznych represji wobec społeczeństwa pomiędzy sierpniem 1980 a grudniem 1981.

Pod koniec kwietnia we wsi Puźniki w Ukrainie rozpocznie się ekshumacja ofiar zbrodni wołyńskiej. Ekipa badawcza będzie się składać z antropologów, archeologów, specjalistów medycyny sądowej oraz genetyka. - Będziemy mogli sięgnąć jedynie po wierzchołek ogromnej góry lodowej, która wciąż pozostaje do przebadania - zwraca uwagę dr hab. Damian Markowski.

"Dama z gronostajem" pędzla Leonarda da Vinci to jeden z najważniejszych obrazów w Polsce, a jednocześnie jedno z najbardziej pożądanych dzieł sztuki na świecie. - Dzieła tego artysty na owe czasy były niezwykle nowatorskie - przekonuje Katarzyna Bik.

Bogdan Bartnikowski ps. "Mały" był uczestnikiem powstania warszawskiego. W wieku dwunastu lat trafił do KL Auschwitz-Birkenau. Jest jednym z niewielu żyjących więźniów obozu, autorem książki pt. "Dzieciństwo w pasiakach". - Pierwsze spojrzenie z progu wagonu i zobaczyłem druty kolczaste, a na nich lampy elektryczne. Poza tym dachy parterowych baraków - wspomina. 

80 lat temu Kraków i Warszawa zostały "wyzwolone" przez Sowietów. To "wyzwolenie" było niezwykle celebrowane, weszło w skład mitu założycielskiego Polski Ludowej. O konsekwencjach opowiedział w audycji "Historia bliska" historyk, prof. Andrzej Chwalba.

Czym kolaboracja różni się od zdrady? Dlaczego symbolem zdrady narodowej do dziś jest Vidkun Quisling? Czy w Polsce doszło do kolaboracji w wymiarze państwowym? Na te pytania w „Historii bliskiej” odpowiada Piotr Majewski, autor książki "Brzydkie słowo na "k". Rzecz o kolaboracji".

W tym roku minie pięćdziesiąta rocznica śmierci Konrada Swinarskiego, jednego z najwybitniejszych ludzi teatru w Europie XX. wieku. Zadebiutował 14 maja 1955 w Teatrze im. Wojciecha Bogusławskiego w Kaliszu przedstawieniem "Żeglarz". - Kiedy dziś mówimy o reżyserze teatralnym, to mamy nikłe wyobrażenie zasięgu i oddziaływania kogoś takiego jak Swinarski - uważa prof. Beata Guczalska. 

Wieszczom w jamę ustną udało się zajrzeć Michałowi Nikodemowi, autorowi książki "Dentomachia. Adam Mickiewicz i Juliusz Słowacki u dentysty". Co autor wyczytał z klawiatury zębów poetów?

- Chcieliśmy pokazać, że powstanie styczniowe może nie tyle, że było kobietą, co było ruchem kobiecym - mówi w Programie 1 Polskiego Radia prof. Wojciech Kalwat, historyk związany z Muzeum Historii Polski. Już wkrótce kolejna rocznica wybuchu powstania styczniowego. Jaka była w nim rola kobiet?

Razem z synem rządzili pięćdziesiąt trzy lata. Hafiz al-Asad i Baszar al-Asad byli przywódcami Partii Baas, a ich władza była autorytarna. Była, bo imperium Asadów 8 grudnia rozpadło się. To nie pierwszy tego typu przypadek i zapewne również nie ostatni. Jaki wpływ na losy dyktatur mają kwestie ekonomiczne? 

- W "1989" staraliśmy się opowiedzieć historię, która - dosłownie i metaforycznie - będzie wielogłosowa. Pokusa, by mówić o samych pozytywnych aspektach transformacji, chowając gdzieś pod dywan te negatywne, to zła pokusa - powiedział w audycji "Historia bliska" Marcin Napiórkowski, współautor scenariusza musicalu.

Szczuczyn, Jasionówka, Wąsosz, Radziłów, Jedwabne to tylko niektóre miasteczka i wsie, w których w lecie 1941 roku dochodziło do pogromów ludności żydowskiej - tym tragiczniejszych, że dokonywanych przez sąsiadów.

Prócz szarej, przeciętnej, a czasem przygnębiającej przestrzeni miast i miasteczek budowanych w okresie komunizmu, zdarzały się prawdziwe architektoniczne perełki. Wybijały się swoim wyglądem i spektakularnymi funkcjami. Do dziś zwracają na siebie uwagę i przyciągają turystów.

Święto Niepodległości jest państwowym świętem od 1989 roku. Wcześniej, w okresie Polski Ludowej, zakazane było celebrowanie rocznic odzyskania Niepodległości. - Jako symbol nowego początku przyjęto 22 lipca. I ten "nowy początek" nie mógł mieć konkurencji - ocenia dr Piotr Osęka.