Gita Acharan

रामायण की कथा के अनुसार, राजा बाली अजेय था क्योंकि उसमें किसी भी मुकाबले में अपने दुश्मन की आधी ताकत छीन लेने की क्षमता थी। यहां तक कि भगवान राम को भी उसे पेड़ के पीछे छुपकर मारना पड़ा। यह दर्शाता है कि बाली एक अनूठा शिक्षार्थी था जो लोगों और परिस्थितियों से कौशल और ज्ञान प्राप्त करता था क्योंकि वह दूसरों में शत्रुता के बजाय परमात्मा को देखता था। जब भी हम शत्रुता करते हैं तो घृणा पैदा होती है जो पर...

Krishna explained about the three gunas or characteristics of nature viz. Satva, Rajo and Tamo on various occasions in the Bhagavad Gita. He declares that no living being on earth or the higher celestial abodes of this material realm is free from the influence of these three gunas (18.40). This implies that at any given point of time we are under the influence of one guna or another.   Krishna cau...

विज्ञान के अनुसार ‘हिग्स क्षेत्र’ एक अदृश्य ऊर्जा क्षेत्र है जो संपूर्ण ब्रह्माण्ड में व्याप्त है। इस क्षेत्र के साथ अंतःक्रिया से उप-परमाणविक कणों को वजन मिलता है। इन उप-परमाणविक कणों का संयोजन ही हमारे चारों ओर दिखने वाला पदार्थ हैं। जबकि उप-परमाणविक कणों को वजन पाने के लिए ‘हिग्स क्षेत्र’ की आवश्यकता होती है, ‘हिग्स क्षेत्र’ को अपने अस्तित्व के लिए किसी की आवश्यकता नहीं होती है। उपरोक्त वैज्ञान...

ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਉਸ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੇ ਪਾਪ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਕਾਰਨ ਦੂਰ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਉਹ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ, ਅਰਥਾਤ ਸਦੀਵੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ, ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (5.17)। ਅਣਜਾਣ ਜੀਵਨ ਹਨੇੇਰੇ ਵਿੱਚ ਜਿਉਣ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਅਸੀਂ ਡਿੱਗਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਸੱਟਾਂ ਖਾਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਤੋਂ ਅਗਲਾ ਪੱਧਰ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੀ ਕੁੱਝ ਚਮਕ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਨ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਵਿਅਕਤੀ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਫਿਰ...

During our lives, we regularly go through polarities of happiness (sukh) and sadness (dukh). Krishna explained that when senses meet sense objects, polarities of sukh-dukh are generated (2.14). Praise gives us happiness and criticism makes us sad even though it is just a phenomenon of meeting of words with the ears. Life is a continuous interaction of senses and sense objects implying that polarit...

श्रीकृष्ण कहते हैं, "तुझ दोषदृष्टि रहित भक्त के लिए इस परम गोपनीय विज्ञानसहित ज्ञान को पुनः भलीभांति कहूँगा जिसको जानकर तुम दुःखरूप संसार से मुक्त हो जाओगे (9.1)। यह विज्ञानसहित ज्ञान सब विद्याओं का राजा, सब गोपनीयों का राजा, अति पवित्र, अति उत्तम, प्रत्यक्ष फलवाला, धर्मयुक्त, साधन करने में बड़ा सुगम और अविनाशी है (9.2)। इस उपर्युक्त धर्म में श्रद्धारहित पुरुष मुझको न प्राप्त होकर संसारचक्र में भ्र...

ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਨਾ ਤਾਂ ਕਰਤਾਪਣ ਦੀ, ਨਾ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਰਮਫਲ ਦੇ ਸੰਯੋਗ ਦੀ ਹੀ ਰਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਸਾਰਾ ਹੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਚੱਲਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ (5.14)। ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਕੋਈ ਕਰਤਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਕ ਸਰਿਸ਼ਟਾ ਜਾਂ ਰਚਨਾਹਾਰ ਜਾਂ ਰਚਨਾਤਮਿਕਤਾ ਹੈ। ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਕ ਘੁਮਿਆਰ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ ਜੋ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਬਰਤਨ  ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿ੍ਰਸ਼ਟੀ (ਬਰਤਨ) ਇਕ ਅਜ਼ਾਦ ਹਸਤੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਆਪਣੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।...

After explaining the threefold nature of karta and karma , Krishna explains that buddhi (intellect) and dhruti (fortitude or courage) are also threefold as per gunas (18.29). He says, "The intellect is said to be satvik when it understands what is desireful action and renunciation, what is duty and what is not, fear and fearless, bondage and liberation (18.30). The intellect is considered to be ra...

అజ్ఞానం వల్ల మనము ఆస్తులను, సంపదలను కూడబెట్టుకునే ప్రయత్నంలో ఉంటాము. తద్వారా కర్మబంధాలను పోగు చేసుకుంటూ ఉంటాము. అవగాహన యొక్క మొదటి కిరణం ప్రసరించాక పరిత్యాగం గురించి ఆలోచించటం మొదలు పెడతాము. 'దేన్ని త్యజించాలి?' అనే విషయం మీద మనకు స్పష్టత ఉండదు. మన మనస్సుకు ఆయా పనులను మంచివి, చెడ్డవి అని నిరంతరము విభజించే లక్షణం ఉన్న కారణంగా మనం అవాంఛిత కర్మలను వదిలివేయడానికి సిద్ధమవుతాము. మరొకవైపు శ్రీకృష్ణుడు పర...

Understanding karta (doer) and karma (action) is one of the most complex issues of life. Bhagavad Gita explains about these complexities at various places. Krishna cautioned that even the wise are confounded about the subtleties of karma and akarma (inaction or reaction) (4.16). Krishna explained that detachment or sacrifice of cosmic energy capable of creation ( bhuta-bhava-udbhava-karo visargah...

एक बार दो शत्रुओं ने प्रार्थना की और प्रभु उनके सामने प्रकट हुए। प्रभु ने दोनों को वरदान देना चाहा। पहले व्यक्ति ने दूसरे की इच्छाओं के बारे में जानना चाहा। परन्तु दूसरे व्यक्ति ने प्रभु से अनुरोध किया कि पहले वाले को पहले आशीर्वाद दें क्योंकि प्रभु वहां पहले प्रकट हुए थे। तब पहले व्यक्ति ने प्रभु से कहा कि दूसरे की अपेक्षा उसे दोगुना दे दें। दूसरा व्यक्ति जो शत्रुता से अंधा हो गया था, प्रार्थना क...

ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਯੋਗੀ ਸੰਗਮ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਕੇਵਲ ਇੰਦਰੀਆਂ—ਸਰੀਰ, ਮਨ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਦੁਆਰਾ ਆਤਮ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ (5.11)। ਇਹ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਵਰਤਮਾਨ ਛਿਣਾਂ ਵਿੱਚ ਆਸਕਤੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਪਿਛਲੇ ਕਰਮ ਬੰਧਨ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦਾ ਇਕ ਹੋਰ ਢੰਗ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਕ ਵਾਰ ਅਨਾਸਕਤ ਹੋਣ  ਤੋਂ ਬਾਦ ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਪਦਾਰਥਕ ਜਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਯੋਗ ਕੁੱਝ ਵੀ...

ఓ కృష్ణా! నీవు కర్మలను సన్యసించడాన్ని మెచ్చుకుంటున్నావు. అదే సమయంలో వాటిని చేయమని కూడా సలహా ఇస్తున్నావు. ఏది మంచి మార్గమో నాకు స్పష్టంగా చెప్పు” అని అర్జునుడు అడిగాడు (5.1). అంతకుముందు కూడా, అర్జునుడు సాంఖ్య, కర్మ (3.1) మార్గాల మధ్య నిశ్చయత కోసం ప్రశ్నించాడు (3.2). కర్మలను సన్యసించమని శ్రీకృష్ణుడు ఎప్పుడూ చెప్పలేదు. ఆయన చెప్పింది ఏమిటంటే ఎవరూ కూడా కర్మలను పరిత్యజించడం ద్వారా సిద్ధిని పొందలేరు (3.4...

“యోగముచేత కర్మలను త్యజించి, వివేకం ద్వారా సంశయములన్నింటినీ తొలగించుకొనుచు అంతరాత్మయందు స్థిరమైన వానిని కర్మలు బంధించవు (4.41). కావున, ఈ అజ్ఞానము వలన కలిగిన సందేహమును జ్ఞానమనే ఖడ్గంతో రూపుమాపి యోగములో స్థిరపడుము” అని శ్రీకృష్ణుడు చెబుతున్నారు (4.42). శ్రీకృష్ణుడు 'జ్ఞానం' అనే ఖడ్గాన్ని ఉపయోగించి మన కర్మబంధనాల నుండి విముక్తి పొందమని సలహా ఇస్తున్నారు. పశ్చాత్తాపము అనేది కర్మబంధనానికి ఒక పేరు. ఇది మనం...

सत्य, वास्तविकता और ईश्वर एक हैं। ज्ञानियों ने अपने समय की भाषा का उपयोग करते हुए विभिन्न नामों और वाक्यांशों के साथ उसी का वर्णन किया। क्रिस्मस के अवसर पर ईसा मसीह द्वारा और बाइबल में प्रयुक्त कुछ ऐसे मुहावरे जो गीता में प्रतिध्वनित होते हैं, इस पहलू पर प्रकाश डालते हैं। समत्व गीता की नींव में से एक है और श्रीकृष्ण हमें विभिन्न चीजें, लोग जैसे दोस्त, रिश्तेदार और शत्रु तथा भावनाएं जैसे प्रशंसा और...

ਜੀਵਨ ਇਕ ਦੂਹਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਉਤੇਜਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਇਸੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਸੰਖਯੋਗੀ ਤਾਂ ਵੇਖਦਾ ਹੋਇਆ, ਸੁਣਦਾ ਹੋਇਆ, ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਸੁੰਘਦਾ ਹੋਇਆ, ਭੋਜਨ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਘੁੰਮਦਾ ਹੋਇਆ, (5.8) ਸੌਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਬੋਲਦਾ ਹੋਇਆ, ਤਿਆਗਦਾ ਹੋਇਆ, ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਤੇ ਬੰਦ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ, ਨਿਰਸੰਦੇਹ ਇਹ ਸਮਝ...

ਜੀਵਨ ਇਕ ਦੂਹਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਉਤੇਜਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਇਸੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਸੰਖਯੋਗੀ ਤਾਂ ਵੇਖਦਾ ਹੋਇਆ, ਸੁਣਦਾ ਹੋਇਆ, ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਸੁੰਘਦਾ ਹੋਇਆ, ਭੋਜਨ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਘੁੰਮਦਾ ਹੋਇਆ, (5.8) ਸੌਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਬੋਲਦਾ ਹੋਇਆ, ਤਿਆਗਦਾ ਹੋਇਆ, ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਤੇ ਬੰਦ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ, ਨਿਰਸੰਦੇਹ ਇਹ ਸਮਝ...

ऐसा कहा जाता है कि हर सुबह हमारा नया जन्म होता है जो कि ‘समय’ की दृष्टि से एक पुनर्जन्म है। इस संबंध में, श्रीकृष्ण कहते हैं कि ब्रह्मा (निर्माता) का भी एक दिन और रात है लेकिन एक अलग समय पैमाने का (8.17)। ‘‘सम्पूर्ण चराचर भूतगण ब्रह्मा के दिन के प्रवेश काल में अव्यक्त से उत्पन्न होते हैं और ब्रह्मा की रात्रि के प्रवेश काल में उस अव्यक्त में ही लीन हो जाते हैं’’ (8.18)। यह निरपवाद रूप से एक चक्रीय...

When we (knower) see a flower (object of knowledge) we take in its colour, smell (knowledge) etc. This situation induces an action. A poet would write poetry describing the flower's beauty. The poet is the doer who uses a pen as an instrument and writing poetry is the action. Similarly, a devotee plucks the flower to present to his deity; a lover would pluck it to present to their lover; a biologi...

श्रीकृष्ण ने कहा कि मुझे प्राप्त होकर मेरे महान भक्तों का पुनर्जन्म नहीं होता (8.16) जो अन्यथा दु:खों का घर है (8.15)। इस सन्दर्भ में पुनर्जन्म को समझना महत्वपूर्ण है। जबकि पुनर्जन्म की व्याख्या आमतौर पर मृत्यु के बाद एक नया जीवन प्राप्त करने के रूप में की जाती है जो इसका शाब्दिक अनुवाद है, इसकी व्याख्या हमारे चारों ओर एक नई स्थिति के जन्म के रूप में भी की जा सकती है। हमारे चारों ओर नियमित रूप से...

Krishna declared that it is impossible to give up activities, instead a tyagi relinquishes the fruits of their actions (18.11). He elaborates about karma and says, "The seat, kartha (doer), various instruments, divergent functions and daivam (divinity) are the five causes for accomplishment of all actions. Whatever action a man performs by body, speech and mind, whether right or wrong, these five...

'దేనిని తెలుసుకున్న తర్వాత ఇక తెలుసుకోవాల్సింది ఏమీ మిగలదో అటువంటి జ్ఞానాన్ని ఎక్కడ దాచాలా అని సృష్టికర్త ఆలోచించారు. ఎత్తయిన పర్వతాల మీదో, లోతైన సముద్రంలోనూ దాచమని ఆయన భార్య సలహా ఇస్తుంది. కానీ మనిషి ఎక్కగలడు, ఈదగలడు కనుక ఆ రెండూ సరికావు అనుకున్నారు. ఆ తర్వాత ఈ జ్ఞానాన్ని మనిషి లోపలే దాచాలని నిర్ణయించబడింది. ఆశ్చర్యకరమైన విషయం ఏమిటంటే మనిషి జీవితాంతము దాన్ని బయట వెతుకుతూ ఉంటాడు. ఈ ఉదాహరణ శ్రీకృష్...

Krishna defines renunciant ( tyagi ) and says, "Those who neither avoid akushala (disagreeable or miserable) action nor attached to kushala (agreeable or well-being) action are tyagi . Pervaded by purity, being intelligent ( methavi) he is free from doubts ( sansaya-rahit )" (18.10). We are all motivated to perform kushala karmas (actions) and avoid akusala ones. We tend to do karmas which are for...

ਅਗਿਆਨ ਕਾਰਨ ਵਿਅਕਤੀ ਪਦਾਰਥਕ ਸੰਪਤੀ ਨੂੰ ਹੜੱਪਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਰਮ ਦੇ ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੰੁਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਰਨ ਉਤਰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਤਿਆਗ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਸੋਚਣ ਲਗਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਇਥੇ ਅਰਜਨ ਹੁਰੀਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਭਰਮ ਇਸ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਤਿਆਗਿਆ ਜਾਵੇ। ਆਮ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ ਜਾਂ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗਿਆ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਡਾ ਵੰਡੀਆਂ ਪਾਉਣ ਵਾਲਾ ਮਨ, ਜਿਹੜਾ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੇ ਜਾਂ ਬੁਰੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੰਡ...

श्रीमद्भगवद्गीता एक जीवंत बातचीत थी जहां श्रीकृष्ण अर्जुन को सम्पूर्णता में देख रहे थे। श्रीकृष्ण ने अर्जुन के चेहरे पर संदेह या अविश्वास की अभिव्यक्ति देखी होगी जब श्रीकृष्ण ने ‘उन्हें हर समय याद करते हुए युद्ध करने का उल्लेख किया था’ (8.7) क्योंकि अर्जुन हाथ में काम (कुरुक्षेत्र युद्ध) का प्रतिरोध कर रहे थे। काम के प्रतिरोध की यह प्रवृत्ति हमारे अंदर भी मौजूद है। श्रीकृष्ण तुरंत स्वयं को सर्वव्य...