جام فیروزه ای

گشتاسپ به بلخ رفت و اسفندیار را برای انتقام خون لهراسپ به سمت رویین دژ فرستاد. اسفندیار به همراه پشوتن و لشکرش به طرف رویین دژ حرکت کردند. او از گرگسار که در دست آنها اسیر بود خواست که راه رسیدن به رویین دژ را به آنها نشان دهد. گرگسار سه راه را به او نشان داد. منابع: تاریخ اساطیری ایران، ژاله آموزگار  

نام لهراسپ یکبار در اوستا در آبان یشت به صورت اَاورْوَت اسپ یعنی تیز اسب یا تند اسب به عنوان پدر گشتاسپ آمده ست. بنا به شاهنامه نسب او به هوشنگ می رسید. او به دستور کیخسرو بر تخت پادشاهی نشست اما در آغاز بزرگان  با انتخاب او موافق نبودند و پس از اینکه کیخسرو نسب او را بازگو کرد و صفات نیکش رو برشمرد به فرمانروایی او تن دادند. لهراسپ به مردمان امید داد که دادگری پیشه خواهد کرد و راه و روش کیخسرو را...

  بعد از پایان جنگ و پیروزی ایرانیان بر تورانیان به دستور کیخسرو لشکرها که به نقاط دور و نزدیک با سرداران و پهلوانانی چون رستم، لهراسب و اَشکش فرستاده شده بودند، بازگشتند و همینطور نامه هایی به نامداران کشور فرستاد. سه تن از نامورترین سرداران خود یعنی جهان پهلوان رستم، گودرز بینادل و طوس زرینه کفش را برگزید و شروع به آماده و مجهز کردن لشکر ایران برای جنگی بزرگ با افراسیاب کرد. منابع: تاریخ اساطیری...

گروهی از مردم اِرمان، ناحیه ای در مرز ایران و توران برای کمک گرفتن در برابر هجوم گرازها به باغ ها و مزارع شان که باعث از بین رفتن کشت و زرع و ویران شدن باغ هایشان شده بودند؛ به نزد کیخسرو رفتند. برای حل مشکل آنها، از جمع پهلوانان بیژن پسر گیو پا پیش گذاشت و با وجود مخالفت و نگرانی پدرش گیو، بنا به دستور کیخسرو و با همراهی گرگین میلاد به سمت ارمان حرکت کردند. منابع: تاریخ اساطیری ایران، ژاله آموزگا...

کیخسرو پس از مشورت با رستم و دیگر سرداران از گناه طوس درگذشت و دستور داد که لشگر ایران با سپهداری طوس بار دیگر به توران لشگر بکشد و از گیو خواست که همراه طوس باشد و تصمیمات با مشورت او انجام شود. لشگر ایران به فرمان شاه برای نبرد مجهز شد و به سمت توران حرکت کرد. پهلوانان ایرانی دلیرانه جنگیدند اما تعداد سپاه توران بیشتر از ایرانیان بود و جنگ حالت تن به تن پیدا کرد. طوس نامه ای برای کیخسرو نوشت و ا...

فرود برادر بزرگتر کیخسرو، پدرش سیاوش و مادرش جریره دختر پیران وزیر افراسیاب بود که در جنگ با لشگر ایران کشته شد. کیخسرو تصمیم گرفت برای انتقام خون سیاوش به سمت توران لشگرکشی کند. پس به طوس دستور داد سپاهی مجهز آماده کند و پس از آن با فرماندهان لشگر به نزدش بیایند. کیخسرو از طوس خواست بر سر پیمانی که با او دارد بماند و در مسیر راه موجب آزار و اذیت مردم نشود، سپاهیانش رنج و زحمت به هیچ کس نرسانند، ب...

کیخسرو سومین پادشاه سلسله ی کیانی و یکی از نامداران این سلسله است. او فرزند سیاوش و فرنگیس و نوه ی کی کاوس و افراسیاب بود. کیخسرو در متن های پهلوی شخصیتی برجسته دارد و در اوستا از جاودانان است. در بخشی از کتاب اوستا، یشت، آمده که کیخسرو دلاوری است که سرزمین های ایران را متحد کرد و بر همه ی کشورها فرمان راند. در یشت سیزدهم کیخسرو به عنوان درخشان ترین شاه، دلاورترین و شریف ترین فرد ستوده می شود. در...

سیاوَش یا سیاوُش پسر کی کاووس و زن زیباروی و پارسا از نژاد فریدون و تورانیان بود که در زبان پهلوی و فارسی سیاوخش و در اوستا سیاورشن به معنی دارنده ی اسب سیاه هم می گویند. در متن های پهلوی و شاهنامه او بنا کننده ی دژ معروفی به نام کنگ دژ است که سیاوش آن را به یاری فر‌ کیانی بنا کرد آیین های سیاوشی رسمی کهن بوده که در گذشته بخصوص در آسیای میانه مرسوم و به آیین های ستایش ایزد نباتی مربوط است که آنها...

غمنامه ی رستم ‌و سهراب به دوران پادشاهی کی کاوس تعلق دارد. استاد طوس، فردوسی بزرگ، در شاهنامه داستان را بدینگونه آغاز کرده است: روزی رستم در راه نخجیر، وقتی به نزدیکی مرز توران رسید؛ شکاری انجام داد و بعد تصمیم گرفت کمی استراحت کند. وقتی از خواب بیدار شد؛ از رخش جز ردپایی اثری ندید. ناگزیر به دنبال رخش گشت تا به شهر سمنگان رسید. بزرگان، ناموران و شاه سمنگان به استقبال او رفتند و شاه سمنگان از جهان...

در میان پهلوانان بزرگ و نامدار شاهنامه که با ویژگی تَهْم از دیگر دلاوران جدا شده اند؛ تنها رستم و اسفندیار از هفت خوان گذر کردند. این پهلوانان برجسته به هفت آزمون تن دادند تا از آلایش ها رها و با رسیدن به پاکی و پیراستگی، به پهلوانان آیینی و آرمانی بدل شوند. مهریان کهن بر این باور بودند؛ روان ها فریفته ی رنگ ها و دل آرایی های گیتی می شوند و از بهشت که گروثمان نام دارد، فرود می آیند تا زیستن در مغا...

سلسله ی کیانی بعد از پادشاهان پیشدادی بود. شاهان این سلسله همگی لقب کِیْ دارند. دوران فرمانروایی خاندان کیانی را به دو بخش تقسیم می کنند: از کیقباد تا کیخسرو و از لهراسب تا پایان کار کیانیان. در دوره ی ساسانی، شاهان کیانی را با پادشاهان  هخامنشی مطابقت داده بودند. کیقباد بنا به متن های پهلوی، اوستا و شاهنامه اولین پادشاه سلسله ی کیانی است. کی کاوس یا کی اوس در متن های پهلوی و اوستا فرزند کی اَپیوِ...

بنا به روایت شاهنامه نوذر فرزند منوچهر و از پادشاهان پیشدادی ست. پادشاهی او هفت سال طول کشید. نوذر پس از مرگ منوچهر و رسیدن به پادشاهی راه و رسم خردمندانه پدرش را کنار گذاشت و به ستم مردم و جمع کردن مال و اموال برای خود پرداخت. در آن زمان جهان به سمت ناامنی و آشوب رفت.  در شاهنامه آمده که زَوْ، فرزند طهماسب که از نژاد فریدون است پس از کشته شدن نوذر به فرمانروایی ایران رسید. او از پادشاهان پیشدادی...

منوچهر بعد از رسیدن به پادشاهی، فرمانروایی خود را در ایرانشهر استحکام بخشید. در روایات کهن ایرانی ابر قهرمانی به نام آرش کمانگیر در دوره ی منوچهر می زیست. بنا به روایت شاهنامه، منوچهر نوه ی ایرج و از تبار فریدون و از پادشاهان پیشدادی ست. پادشاهی او صد و بیست سال طول کشید. در زمان تاجگذاری منوچهر، فریدون او را به سام نریمان سپرد. در همین مهمانی بود که به سام نریمان خبر دادند که صاحب فرزندش زال شده...

فریدون در اوستا قهرمانی ست که شخصیتی نیمه خدایی دارد و لقب او‌ اژدهاکش ست. او‌ پسر آبتین بود؛ دومین کسی که هوم را مطابق آئین فشرد و این موهبت به او‌ رسید که  پسری مانند فریدون داشته باشد. فریدون کسی ست که بر ضحاک غالب شد ولی او را نکشت و دربندش کرد. در شاهنامه، فریدون از پادشاهان پیشدادی بود که پانصد سال فرمانروایی کرد. او از نژاد جمشید و پدرش آبتین از قربانیان ضحاک بود. کاوه ی آهنگر به همراه جمعی...

ضحاک، دهاک و اژی دهاک هم نام داشت. اژی دهاک در متن های دینی ایران باستان جز دیوان و فرزند اهریمن ست که سه سر، سه چشم و سه پوزه داشت. در اوستا فقط شخصیت دیوی دارد که سرانجام فریدون با ضحاک نبرد می کند و او را از میان برمی دارد. در شاهنامه به گونه ی دیگری آمده است؛ ضحاک فرزند امیری نیک سرشت و دادگر به نام مرداس بود. ضحاک با فریبکاری اهریمن، پدر خود را با حیله از میان برداشت و به جای او بر تخت نشست و...

بر اساس متن های اوستا، جمشید پسر ویوَنگهان ست. ویونگهان نخستین کسی ست که هوم را مطابق آئین می فشارد و این سعادت به او‌ می رسد که صاحبدفرزندی به نام جم درخشان یا جمشید شود. در شاهنامه جمشید از پادشاهان پیشدادی و فرزند تهمورث ست. مدت پادشاهی او هفتصد سال ذکر شده است. سیصد سال اول به شش دوره ی پنجاه ساله تقسیم شده که در دوره ی اول انسان ها که دانش آهنگری را در دوره ی تهمورث آموخته بودند؛ سلاح های جنگ...

اورمزد آفرینش گیتی را آغاز می کند. او در یک سال و در شش نوبت پیش نمونه های شش پدیده ی اصلیِ آفرینش یعنی آسمان، آب، زمین، گیاه، جانور و انسان را می آفریند. پیش نمونه ی انسان گیومرث ست که به معنی «زنده ی میرا» ست. این آفرینش هفتاد روز به طول می انجامد. گیومرث نمونه ی انسان کامل ست که برای یاری و کمک به آفریدگار خلق می شود و به همین دلیل او را مرد اَهلَوْ (مرد مقدس) نیز نامیده اند.  به روایت شاهنامه...