Χίλιες και μία λέξεις, με τον Πάνο Δημάκη

Αιώνας, έτος, χρονιά, μήνας, ώρα, λεπτό. Ένα επεισόδιο αφιερωμένο στον αδυσώπητο χρόνο που κυλά αέναα. Πως συνδέεται ο αιώνας με το νυν και αεί αλλά και η ώρα με τον... ωραίο; Ή το στίγμα με τη στιγμή και τα λέπια με τα λεπτά; Μάθετε την ετυμολογία του παρελθόντος, του παρόντος και του μέλλοντος σ' ένα επεισόδιο που αψηφά τις χιλιετίες!   Hosted by Simplecast, an AdsWizz company. See pcm.adswizz.c...

Δύο συγκλονιστικά ρήματα στο σημερινό επεισόδιο, το όλλυμι (χάνω) και το όμνυμι (ορκίζομαι). Τι σχέση έχει ο εξώλης και προώλης με τα απωλεσθέντα αντικείμενα και από πού κι ως πού η κάθειρξη είναι από την ίδια ρίζα με τον όρκο; Τι σημαίνει η φοβερή φράση "έρκος οδόντων" και πώς συνδέεται ο όλεθρος με το απολωλός πρόβατο;   Hosted by Simplecast, an AdsWizz company. See pcm.adswizz.com for informati...

Αγαπάτε τη μυθολογία: το αποδείξατε στο παρελθόν, οπότε ιδού η ετυμολογία λέξεων από λιγότερο διάσημους μύθους. Δηιάνειρα, Πύραμος και Θίσβη, Ηχώ και Μελέαγρος αποκαλύπτουν την ιστορία τους και μας λένε τι σχέση έχει το αλείφω με το αγγλικό life, το σαγηνεύω με τα δίχτυα, τα βιβλία με τα τομάρια και το λερώνω με τα χταπόδια!   Hosted by Simplecast, an AdsWizz company. See pcm.adswizz.com for infor...

Πριν 573 χρόνια, τέτοιες μέρες, λένε πως ακούστηκε στην Κωνσταντινούπολη η σπαρακτική κραυγή «Εάλω η Πόλις», η Πόλη κυριεύθηκε. Αυτό το «εάλω» θα είναι η αφορμή για το σημερινό επεισόδιο, μιας και τα ρήματα αιρώ και αλίσκομαι του «εάλω» μάς δίνουν πληθώρα λέξεων, όπως διαίρεση, είλωτας, εξαιρετικός και κατανάλωση!   Hosted by Simplecast, an AdsWizz company. See pcm.adswizz.com for information abou...

Η άνοιξη είναι η εποχή των λουλουδιών και η κατάλληλη περίοδος για ένα επεισόδιο αφιερωμένο σε αυτά. Τι σχέση έχουν οι γλαδιόλες με τον Ράσελ Κρόου ή οι ορχιδέες με το αντρικό αναπαραγωγικό σύστημα; Επίσης πώς συνδέονται οι μαργαρίτες με τα μαργαριτάρια και ποιος ήταν τέλος πάντων ο Υάκινθος; Ένα ευωδιαστό επεισόδιο πέρα ως πέρα.   Hosted by Simplecast, an AdsWizz company. See pcm.adswizz.com for...

Ένα γλωσσικό ταξίδι στο μυρωδάτο νησί της Χίου. Μαστίχα, εσπεριδοειδή, κάστρα, αρχοντικά, θάλασσες και ιστορία που εκφράζεται μέσα από το τραγουδιστό ιδίωμα του νησιού που έχει πολλές επιρροές. Με οδηγό μου τη Χιώτισσα Υρώ Μανέ, θα μάθουμε πολλά για αυτόν τον ευλογημένο τόπο και τη γλώσσα του.   Hosted by Simplecast, an AdsWizz company. See pcm.adswizz.com for information about our collection and...

Τι πιο ιερό από το φαγητό και ειδικά το πρωινό, το πρώτο γεύμα της ημέρας. Γάλα, μέλι, τυρί, καφές, βούτυρο, ψωμί αλλά και λάδι, αλάτι, πιπέρι και ελιές μας αφηγούνται τη συναρπαστική ετυμολογία τους. Τι σχέση έχουν οι φρυγανιές με τις φρυκτωρίες αλλά και το αλάτι με τον μισθό; Αυτά και πολλά άλλα γλωσσικά θαύματα στο επεισόδιο αυτό.   Hosted by Simplecast, an AdsWizz company. See pcm.adswizz.com...

Ο καθένας μας κουβαλάει ένα επώνυμο για μια ζωή ολόκληρη. Ενίοτε δεν έχουμε κάτσει ποτέ να σκεφτούμε αν αυτό το επίθετο σημαίνει κάτι! Και πολλές φορές δεν είναι παρά ένα επάγγελμα! Τερζής είναι ο ράφτης, Καζαντζίδης αυτός που φτιάχνει καζάνια και Δεμερτζής ο σιδεράς. Γιατί η μισή Ελλάδα λέγεται Παπαδόπουλος και είναι αλήθεια ότι Σημίτης είναι ο κουλουρτζής;   Hosted by Simplecast, an AdsWizz comp...

Ένα επεισόδιο για τον ύπνο που θα σας κρατήσει ξύπνιους! Κρεβάτια, μαξιλάρια και σεντόνια βρίσκουν την ετυμολογία τους. Είναι αλήθεια ότι η νάρκη είναι στην πραγματικότητα ψάρι κι ότι η μορφίνη πήρε το όνομα από τον θεό των ονείρων, τον Μορφέα; Και ποια είναι η απίστευτη σχέση των λέξεων λεχώνα και λοχαγός;   Hosted by Simplecast, an AdsWizz company. See pcm.adswizz.com for information about our c...

Ένα επεισόδιο όπου όλα γύρω μου γυρίζουν αφού το ρήμα μας είναι το στρέφω και τα συνώνυμά του! Τι σχέση έχει ο στραβός με τον διεστραμμένο και πώς συνδέεται η λόξα με τη διαστρέβλωση. Μάθετε επίσης για τις φοβερές γραφές βουστροφηδόν και ελικηδόν.   Hosted by Simplecast, an AdsWizz company. See pcm.adswizz.com for information about our collection and use of personal data for advertising.

Μπάνιο, μπουτίκ, μπουντρούμι, γκλάμουρ: λέξεις που κάνουν μπαμ ότι είναι ξενόφερτες. Μα έλα που είναι ελληνικότατες. Δεν μοιάζουν, θα πείτε... Ίσως γιατί είναι αντιδάνεια, λέξεις που πήραν οι ξένοι από τα ελληνικά και τις δανειστήκαμε ξανά εμείς εμφανώς αλλοιωμένες. Τι σχέση έχει το ζαμπόν με την καμπύλη, ο Χριστός με την κρέμα και το γκάζι με το χάος; Ελάτε να δούμε μαζί!   Hosted by Simplecast,...

Η γρίπη έχει έξαρση και τι καλύτερο να ξορκίσεις μια ασθένεια από το να ξέρεις την προέλευση του ονόματός της! Περί πόνου και αρρώστιας το επεισόδιο, αλλά τι φοβερά γλωσσικά ταξίδια... Πώς συνδέεται το αναλγητικό με τη νοσταλγία και ο πόνος με την πείνα; Ο ίλιγγος με τον έλικα και ο τυφώνας με τον τυφλό; Και βέβαια, η συγκλονιστική ετυμολογία της λέξης χάπι.   Hosted by Simplecast, an AdsWizz comp...

Σήμερα θα μιλήσουμε για γεμίσματα, φουσκώματα, για την έννοια του τίγκα και του φίσκα, βρε αδερφέ! Θα ακούσετε για τα μαγικά ρήματα πίμπλημι και κορέννυμι, που μας δίνουν από το "κατά κόρον" ως το πλήθος, το πλεόνασμα, τον πλούτο και το πλήρες γιαούρτι! Ποια η σχέση του Οιδίποδα το φούσκωμα αλλά και του γαϊδουριού με το γεμίζω; Και φυσικά, η εντυπωσιακή ετυμολογία του αδειάζω!   Hosted by Simpleca...

Αρχή της νέας χρονιάς με όνειρα, ευχές και πολλές νέες λέξεις να μας περιμένουν. Σε αυτό το επεισόδιο ετυμολογούμε τα κάλαντα της Πρωτοχρονιάς! Τι σχέση έχει ο μήνας με το φεγγάρι και τι ήταν ο χρόνος για τους αρχαίους παππούδες μας; Πώς συνδέεται ο Άγιος Βασίλης από την Καισαρεία με τους Τσάρους και ποια είναι επιτέλους η προέλευση της λέξης παλικάρι; Καλή Χρονιά!   Hosted by Simplecast, an AdsWi...

Σήμερα θα σας δέσω κόμπο, θα δέσω το γάιδαρό μου, θα είστε για δέσιμο, όμως θα σας λύσω τα χέρια, θα λύσω τη σιωπή μου και τα μάγια αλλά και θα λυθούν τα γόνατά σας! Όπως καταλάβατε, σήμερα λύνουμε και δένουμε με αυτά τα δύο αντιθετικά ρήματα, που τόσες λέξεις θα μας δώσουν. Θα εξηγήσουμε διάφορες έννοιες, αλλά μην το δέσετε κιόλας ότι θα τις πούμε κι όλες!   Hosted by Simplecast, an AdsWizz compa...

Αυτή τη φορά παρακολουθούμε «με κομμένη την ανάσα» τον Πάνο Δημάκη και τη Ναταλία Αργυράκη να «διασταυρώνουν τα ξίφη τους» σε μια «κούρσα», όχι διαδοχής αλλά ανάλυσης της «τηλεοπτικής» γλώσσας. Χωρίς «σφοδρές συγκρούσεις» τα βάζουν όλα «επί τάπητος» και μέσα σε «κλίμα κατάνυξης» μιλούν για όλα αυτά που «ταλανίζουν» το «τηλεοπτικό τοπίο». «Τραγικές φιγούρες» τα μόνιτορ και τα μικρόφωνα.   Hosted by...

Ένα μήλο την ημέρα τον γιατρό τον κάνει πέρα, δε λέμε; Ένα επεισόδιο αφιερωμένο στην ιατρική, αυτή την πολύ σπουδαία επιστήμη. Από ποιο φοβερό ρήμα βγαίνει η ανάρρωση και ο εύρωστος; Τι ήταν ο φαρμακίτης δακτύλιος και τι το άκος, που μας έδωσε και την πανάκεια; Τι ονόμαζε ο Πλάτων "φάρμακο της λήθης" και ποια είναι η εκπληκτική ετυμολογία της υγείας; Hosted by Simplecast, an AdsWizz company. See p...

Συνεχίζουμε την περιδιάβασή μας στην Κρητική διάλεκτο. Από πού βγήκε ο παράωρος, ο κουζουλός, το ίντα και το επαέ;  Μια βουτιά στη ζωντανή γλώσσα του Κορνάρου και του Χορτάτζη, σε μαντινάδες και σε φοβερές λέξεις όπως ξανοίγω, γλακώ, μιαολιά, ρίφι και γιάντα! Hosted by Simplecast, an AdsWizz company. See pcm.adswizz.com for information about our collection and use of personal data for advertising.

Ένα διαφορετικό επεισόδιο, αφού περιδιαβαίνουμε την Κρητική διάλεκτο μαζί με την αγαπημένη ηθοποιό Βάσω Γουλιελμάκη. Με υπέροχη προφορά διαβάζει μια κρητική ιστορία και μαζί ανακαλύπτουμε τη μαγεία της γλώσσας της Κρήτης. Γιατί το "πράμα" κατέληξε να σημαίνει "τίποτα" και πολλές άλλες αγαπημένες λέξεις από τη Μεγαλόνησο. Hosted by Simplecast, an AdsWizz company. See pcm.adswizz.com for information...

Ένα επεισόδιο για τη μάθηση: τα γράφω, διαβάζω, μαθαίνω και διδάσκω μάς αποκαλύπτουν τα μυστικά τους. Πως από το διαβιβάζω πήραμε το διαβάζω και πώς βγήκε η φράση "τύπος και υπογραμμός"; Τι είναι ο αρτιμαθής και τι οι προγραφές και από ποια λέξη πήραμε τη γόμα αλλά και το τετράδιο; Hosted by Simplecast, an AdsWizz company. See pcm.adswizz.com for information about our collection and use of persona...

Ένα επεισόδιο που θα φέρει τα άνω κάτω! Αφιερωμένο στην έννοια της μείξης, του ανακατέματος. Τι σχέση έχει το κρασί με τον κρατήρα των ηφαιστείων; Από πού κι ως πού συνδέεται η θερμοκρασία με την ιδιοσυγκρασία; Τι ήταν οι μιξοβάρβαροι και πώς ο κυκεώνας, ένα ποτό, πήρε την έννοια του μπερδέματος; Hosted by Simplecast, an AdsWizz company. See pcm.adswizz.com for information about our collection and...

Αυτό το επεισόδιο μας μιλάει για την έννοια του σπάζω. Τι σχέση έχει το ρήγμα με το ραγδαίος και γιατί είναι τόσο δύσκολο ρήμα το εκρήγνυμαι; Μάθετε τη σχέση μεταξύ του αντιπερισπασμού και της περισπωμένης και εκπλαγείτε με την ετυμολογία των λέξεων κάταγμα ναυάγιο, αμφότερα από το άγνυμι.  Όσο για το τρυφερός, ξέρατε ότι είναι από την ίδια ρίζα με το θρύψαλο, ε; Hosted by Simplecast, an AdsWizz c...

Πάλι, άγχι, τήλε, ομού, αεί, αμφί, άγαν  κι άλλες λεξούλες που αξίζουν το δικό τους επεισόδιο γιατί απλούστατα μας έχουν δώσει αναρίθμητες άλλες λέξεις. Τι σχέση έχει η συγγένεια εξ αγχιστείας με το άγχος και το απαγχονίζω και ποια είναι η ιστορία των λέξεων παλινωδία και πλημμέλημα που σχετίζονται και οι δύο με τη μουσική; Τι δουλειά έχει ο Αγαμέμνων με την αγανάκτηση και από πού κι ως πού το όμω...

Ξεκινάμε τη χρονιά με ένα από τα πιο σημαντικά ρήματα κάθε γλώσσας, το έχω. Θα εκπλαγείτε με την πληθώρα τον παραγώγων του, ίσως γιατί δεν έχει μόνο τη σημασία της κατοχής. Γιατί λέμε έτσι τους οίκους ανοχής, τι σχέση έχουν τα οχυρά με τα ενέχυρα και ποια ο ακάθεκτος με την Κατοχή; Πώς πήραν τη σημασία τους η εξοχή, η εποχή αλλά και η ευεξία; Έχετε τα μάτια (και τα αυτιά) σας δεκατέσσερα σε αυτό τ...

Ένα επεισόδιο αφιερωμένο στα ψάρια και τα θαλασσινά, το απαραίτητο συστατικό κάθε τραπεζιού ταβέρνας δίπλα στο κύμα! Τα μπαρμπούνια είναι όντως βαρβάτα; Πώς σχετίζονται τα μύδια με τα ποντικάκια και γιατί οι φάλαινες έχουν σόκιν ετυμολογία; Μάθετε για τη συγκλονιστική ετυμολογία της γόπας αλλά και για τη μάχη που έγινε για... ρέγγες! Hosted by Simplecast, an AdsWizz company. See pcm.adswizz.com fo...