DNA - DOPRAWIONA NAUKĄ AUDYCJA

Czy nasza inteligencja zależy bardziej od genów, czy od wychowania i treningu? Ten temat poruszyliśmy w tej audycji. Rozmawialiśmy o DNA, czyli o kwasie deoksyrybonukleinowym. Jego budowę, ale też historię odkrycia przedstawił profesor Artur Kowalik, kierownik Zakładu Diagnostyki Molekularnej i Zakładu Inżynierii Genetycznej w Świętokrzyskim Centrum Onkologii.

Sokoły, bieliki i sowy były bohaterami tego odcinka Doprawionej Nauką Audycji. O to, jakie gatunki uskrzydlonych drapieżników można spotkać w naszym województwie pytaliśmy doktora Jarosława Sułka, ornitologa z Towarzystwa Badań i Ochrony Przyrody w Kielcach.

O suszy i jej wpływie na przyrodę rozmawialiśmy z doktorem Bartoszem Piwowarskim, prezesem Stowarzyszenia Przyrodników Ostoja. Wśród poruszanych tematów był problem bobrów, których jest coraz więcej i niektórzy leśnicy chcą do nich strzelać. Mówiliśmy też o wysychających mokradłach i zagrożeniach z tym związanych.

Analizując dźwięk można sprawdzić, czy danej konstrukcji grozi katastrofa. Dzięki dźwiękom można sprawdzić też, czy rurociąg jest szczelny, czy może zaczyna się psuć. Tego typu nowatorskie badania prowadzi w całej Polsce profesor Grzegorz Świt, dziekan Wydziału Budownictwa i Architektury Politechniki Świętokrzyskiej. Szczegóły metody profesor Grzegorz Świt zdradził w DNA.

Nowatorskie metody leczenia nowotworów były tematem DNA. Jedną z nich, terapią Car-T stosuje Świętokrzyskie Centrum Onkologii. O tym w jaki sposób medycyna leczy obecnie nowotwory, które przez lata były wyrokiem śmierci rozmawialiśmy z doktorem Paweł Steckiewiczem, zastępcą kierownika kliniki Hematologii i Transplantacji Szpiku w Świętokrzyskim Centrum Onkologii.

Polscy naukowcy chcą badać komety. Po co? O tym w DNA opowiadał Mikołaj Sabat z Uniwersytetu Jagiellońskiego. Zdradził założenia misji HYADES, przygotowywanej przez uczelnię z Krakowa. Wyniki jej badań mogą być przełomowe dla zdobycia wiedzy na temat przeszłości naszej planety.

Wścieklizna czy ptasia grypa wywoływane są przez drobnoustroje, które mogą przenosić się na człowieka. Od zwierząt pochodzi też koronawirus. Czasem o zakażenie jest bardzo łatwo – jak w przypadku wirusa wścieklizny, zwykle jednak mikrobom bardzo trudno pokonać bariery międzygatunkowe. Na temat chorób odzwierzęcych rozmawiamy z Jaromirem Kobosem z Wojewódzkiego Inspektoratu Weterynarii w Kielcach.

W DNA wracamy do jednej z historycznych chwil dla przyrody nie tylko świętokrzyskiej, ale ogólnopolskiej – podpisania zarządzenia powołującego ogromny rezerwat Bliżyńskie Lasy Naturalne.

Rdestowiec japoński czy nawłoć kanadyjska to jedne z najgroźniejszych roślin inwazyjnych dla rodzimej flory. O tym dlaczego tak trudno z inwazją roślin wygrać opowiadała Monika Kurpios, z Wydziału Ochrony Przyrody i Obszarów Natura 2000 Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska w Kielcach.

Czy warto ufać sondażom wyborczym, jak ocenić, czy dana kampania jest dobra czy zła? W końcu, czy kobiety mają trudniej w polityce? Na te tematy rozmawialiśmy z doktor Aleksandrą Kusztal, politologiem z Uniwersytetu Jana Kochanowskiego.

Projekt badawczy, który ma policzyć sowy na wybranym obszarze Puszczy Świętokrzyskiej przybliża dr Bartosz Piwowarski, prezes Stowarzyszenia Przyrodników Ostoja. Mówimy również o tym, czy w województwie świętokrzyskim jest wystarczająco dużo rezerwatów przyrody. Ostatnim tematem poruszonym w programie jest coraz mniejsza ochrona wilków w Europie.

Jak rośliny radzą sobie podczas mroźnej wiosny i czy wyprawa do lasu pozwoli zobaczyć budzącą się do życia przyrodę – na ten temat rozmawialiśmy z doktorem Bartoszem Piwowarskim, prezesem Stowarzyszenia Przyrodników Ostoja oraz dyrektorem Ogrodu Botanicznego w Kielcach. 

Przed Wielkanocą doktor Jarosław Sułek, ornitolog opowiadał o symbolach świąt, konkretnie o tym jak różne mogą być ptasie jaja. W zależności od gatunku zmienia się ich wielkość, barwa, a nawet kształt. Przy okazji gość DNA opisał również jak zróżnicowane gniazda budują ptaki. Mówiliśmy też o drapieżnikach, dla których jajo czy pisklę to przysmak.

Jak rozpocząć obserwacje nieba podpowiadamy w tej audycji DNA. Marcin Drabik, nauczyciel fizyki i pracownik obserwatorium Uniwersytetu Jana Kochanowskiego podpowiada czy wybrać teleskop, czy lunetę i w jaki sposób wspierać się elektroniką.

Młodomowa, czyli to, jak mówią dzieci i nastolatki, była tematem tego programu DNA. Język młodych ludzi tłumaczyła profesor Anna Wileczek, językoznawczyni z Uniwersytetu Jana Kochanowskiego, założycielka Obserwatorium Języka i Kultury Młodzieży w UJK. W audycji brali też udział Anita Jagun, doktorantka UJK oraz Jakub Kostecki, student lingwistyki.

Czy dropie powrócą do naszego kraju? O planach reintrodukcji tych ptaków rozmawialiśmy z dr Jarosławem Sułkiem, wiceprezesem Towarzystwa Badań i Ochrony Przyrody w Kielcach. Przy okazji poruszyliśmy temat ochrony i prób zwiększania populacji głuszców i cietrzewi. A także całkiem nieźle radzącym sobie bażantom. Za dużą liczebność tego gatunku odpowiadają myśliwi.

Dlaczego zmniejsza się liczba gatunków, do tej pory były powszechne? Winni jesteśmy my i nasze upodobanie do porządku. O jeżach, ale też ginących żabach i ropuchach opowiada dr Bartosz Piwowarski, prezes Stowarzyszenia Przyrodników „Ostoja”. O zmniejszającą się gwałtownie populację wróbli zapytaliśmy dr Jarosława Sułka, wiceprezesa Towarzystwa Badań i Ochrony Przyrody w Kielcach.

Wilków i bobrów jest coraz więcej w naszym kraju. Lata ochrony gatunkowej skutkują wzrostem populacji tych zwierząt. Za tym niestety idą szkody, bo wilki polują czasem na zwierzęta gospodarskie, a bobry kopią nory w wałach ochronnych osłabiając je, natomiast budowane przez te gryzonie tamy sprawiają, że woda zalewa pola i uprawy leśne. Pojawiają się propozycje, aby ochrona obu gatunków była nieco...

Czy jest szansa by odnaleźć grób żołnierzy poległych w bitwie pod Kliszowem? Jak udało się odkryć skarb pustelnika, pełen zrabowanych monet? A także w jaki sposób detektoryści dbają, by zachowały się pamiątki po działaczach „Solidarności”. O tym wszystkim opowiada Sebastian Grabowiec, prezes Świętokrzyskiej Grupy Eksploracyjnej.

Gdzie na Cyprze był starożytny port morski, o którym mówią historycy. Sprawdzał to profesor Tomasz Kalicki, kierownik Zakładu Geomorfologii i Geoarcheologii w Uniwersytecie Jana Kochanowskiego. O swoich badaniach opowiedział w DNA.

Program poświęcony 60. rocznicy odkrycia Jaskini Raj. Jednym z rozmówców w DNA jest Zbigniew Bochajewski, który jako pierwszy współczesny człowiek wszedł do jaskini. Z kolei profesor Małgorzata Kot, archeolog z Uniwersytetu Warszawskiego opowiada o swoich badaniach dotyczących neandertalczyków, którzy żyli w Jaskini Raj. W programie zapowiadamy również powstanie nowych rezerwatów ochrony przyrody...

Czym jest promieniowanie rentgenowskie jak zostało odkryte i do czego wykorzystujemy je dzisiaj. Na te pytania odpowiadał dr hab. inż. Wojciech Depczyński kierownik laboratorium radiografii i tomografii komputerowej CENWIS Politechniki Świętokrzyskiej. To unikatowe miejsce w Europie i na świecie, gdzie możliwe są badania, niedostępne w innych laboratoriach.

Podczas II wojny światowej polscy nauczyciele, którzy prowadzili tajne nauczanie ryzykowali wywózką do obozu koncentracyjnego i śmiercią. O bohaterach z naszego regionu, którzy mimo ogromnego ryzyka kształcili młodych ludzi, uczyli ich historii Polski, pozwalali zdawać maturę, a nawet ukończyć studia, opowiada profesor Adam Massalski, historyk z Instytutu Pamięci Narodowej.

Komorę akustyczną i wiele innych atrakcji Świętokrzyskiego Kampusu Laboratoryjnego Głównego Urzędu Miar przybliżył profesor Jacek Semaniak, prezes GUM. Rozmawialiśmy o tym, czy inwestycja na kieleckim Telegrafie da impuls do rozwoju gospodarczego miasta i regionu. Mówiliśmy też o planach budowy kolejnych laboratoriów.

Profesor Tomasz Kalicki, geomorfolog i geoarcheolog z Instytutu Geografii i Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jana Kochanowskiego opowiada o tym jak przed wiekami mieszkańcy województwa świętokrzyskiego dbali o małą retencję i chronili się w ten sposób przed powodziami. Przy okazji wykorzystywali siłę wody do obsługi m.in. młynów czy maszyn hutniczych.