در جستجوی هوش اخلاقی | In Search Of Ethical Intelligence

قضاوت وقوع یک رخداد بیرونی و قضاوتی که در همان لحظه در مورد آن انجام می دهیم،   عملا هیچ زمانی را   براي تامل و درک درست از آن واقعه به ما نخواهد داد و اگر احياناً تفکری هم صورت بگيرد ، فقط براي توجيه في البداهه و سرسری از آن عمل یا پیشامد خواهد بود. بنابراین پیشامد بیرونی و قضاوت ما تقريبا همزمان صورت می گیرند، و به سختی می شود احساسی منفی را که موجب قضاوت   سوگیرانه در ما می شود   تشخیص داد. احس...

خودبرتربینی شاید بعضی از ما با کمک تربیت اخلاقی‌ای که کسب کرده‌ایم، بتوانیم از قضاوت یا انتقاد و بدگویی درباره‌ی شخصی که   رابطه ی خوبی با او نداریم و وجودش برایمان آزار دهنده است خودداری کنیم.   ولی سرکوب این احساس منفی سبب از بین رفتن آن نمی‌شود و اگر روزی رفتار آزاردهنده‌ی آن شخص شدت بیشتری پیدا کند، به احتمال زیاد احساس منفی‌ای که وجود ما را فراگرفته است، قوی‌تر هم خواهد شد.   شاید به کمک نیرو...

رعایت اصول «اخلاقی» موضوعی تازه و یا ابتکاری جدید نیست و همواره با تعلیم و تربیت همراه بوده است. برای شناخت موانع درونی به یک هوشی فراتر از هوش عاطفی و اجتماعی نیاز داریم، هوشی که ما را در شناخت نقاط قوت و ضعفمان یاری می‌دهد و موجب خودشناسی می‌شود و آن «هوش اخلاقی» است. در این اپیزود ویژه از پادکست در جستجوی هوش اخلاقی، دکتر پوریا صحرانورد (ویراستار کتاب در جستجوی هوش اخلاقی)، و مهندس فرزاد صباغ‌پ...

غرور و خودبینی صفت غرور با هستی و احساس وجودی ما عجین شده است. بنابراین يك خصوصیت روانی نیست که فقط در بعضی از ما وجود داشته باشد و باقي ‌ما فاقد آن باشیم. تشخیص صفت غرور کار سختی است. البته شاید بتوانيم بعضی علائم غرور را در خودمان تشخیص دهيم. اگرچه اين علایم در اشخاص مختلف، به اشكال متفاوتي بروز می‌کنند، ولی مهم این است که هیچ‌کس از این صفت مبرا نیست. غرور ریشه در نداشتن شناخت كافي از خود دارد ك...

مهمترین وظیفه مغز تضمین بقای انسان است، حتی در بدترین شرایط بقیه وظایف برای مغز فرعی محسوب می شوند.   تنفس، خوردن، خوابیدن، دفع ادرار و مدفوع برای بقای انسان بسیار حیاتی هستند، اما وقتی پیچیدگی های ذهن و رفتار را در نظر می گیریم، اهمیت   این موارد حیاتی به راحتی نادیده گرفته می شوند. مغز از پایین به بالا تکامل پیدا کرده است، یعنی ابتدا مغز غریزی یا ساقه مغز، سپس مغز عاطفی یا سیستم لیمبیک طی میلیون...

تجربه خروج روح از بدن از قرن نوزدهم، محققین بسیاری در مورد آنچه که امروز به آن« تجربه‌ی نزدیک به‌ مرگ» می‌گویند، گزارش‌هایی داده‌اند. با این حال تا اواسط سال‌های ۱۹۷۰ این موضوع به صورت عام مطرح نشده بود.   در سال۱۹۷۵، شخصی به نام دکتر مودی متوجه شد فردی به نام جرج ریچی   به علت ایست قلبی ناشی از ابتلا به ذات‌الریه، به مدت نُه دقیقه از جسم فیزیکی‌ خودش خارج شده و چیزی شبیه خوابی عجیب و تکان دهنده‌...

امروزه روان‌شناسی شناختی، حافظه را فرآیند ذخیره‌سازی اطلاعات و تجربیات، برای بازیابی احتمالی در مقطعی در آینده می‌داند، که فرآیند تفکر و حل مسئله به‌شدت به   فرآیند تداعی حافظه در گذشته متکی است. اما در فرآیند تداعی و فراخوانی حافظه، پديده‌اي به نام دژاوو وجود دارد، که علی‌رغم مساعي فراوان دانشمندان و محققان مغز و اعصاب و روان‌شناسان شناختی، هنوز به‌صورت معما باقی مانده است. كسانی که «دِ ژا وو» را...

فرا روان‌شناسی   بسیاری از بیماران روانی با افسردگی شدید یا با فوبیای غیرمنطقی از مکان های بلند یا ترس از غرق شدن، یا از آتش مواجه هستند و مشکلات جسمی و عاطفی جدی در زندگی کنونی این بیماران وجود دارد . اما آنچه در مورد این احساسات گیج کننده است این که هیچ ارتباطی بین این ترس ها با تجربیات زندگی امروز این اشخاص دیده نمی شود .   بطور مثال زنی که هرگز دچار سوختگی جدی در این زندگی نشده بود، اما از آتش...

روان پزشکی قبل از عصر روشنگری، اختلالات روانی و رفتاری انسان را به جادو، جادوگران، ارواح شیطانی و جن‌زدگی نسبت می‌دادند . اما در قرن نوزدهم بود که برای اولین بار دانشمندان فرانسوی و آلمانی با رویکردی علمی شروع به مطالعه‌ي رفتار انسان کردند . متعاقب آن، به‌موازات شکل‌گیری پارادایم‌های روان‌شناسی، رویکرد جدیدی در شاخه‌ای از پزشکی تحت عنوان روان‌پزشکی در حال ظهور بود .     روان پزشکان معتقد بودند علت...

اپیزود سی و پنجم نگرش روان‌شناسی شناختی فلاسفه از دیرباز به فرآیندهای شناختی توجه نشان می‌‌دادند . اما اولین تحقیقات علمی در زمینه‌‌ی فرآیندهای شناختی ذهن، در اواخر قرن نوزدهم توسط ویلهلم وونت انجام گرفت . در سال 1920 و با ظهور نظریه‌‌ی رفتارگرایی، فرآیندهای شناختی ذهن کنار گذاشته شدند و رفتارهای انسان صرفاً بر مبنای الگوی محرک - واکنش تعریف شد . سی سال بعد، یعنی در دهه‌‌ی 1950 ، با پیشرفت تکنولوژ...

رویکرد روانشناسی رفتارگرایی در سال 1913 ، علیه دو نگرش قبلی روان‌شناسی، یعنی نگرش درون‌نگری ویلهم وونت و همچنین نگرش کنش‌گرایی ویلیام جمیز، انقلابی شکل گرفت . این جنبش تازه، نگرش رفتارگرایی نام گرفت و رهبر آن یک روان‌شناس جوان امریکایی به نام دکتر جان بی . واتسون بود . زمانی که واتسون نگرش رفتارگرایی را ارائه داد، نظريات اثبات‌گرایی، ماشین‌گرایی و ماده‌گرایی در جامعه نفوذ قوی داشتند . تأثیر نفوذ ا...

تا اواسط قرن هجدهم فلاسفه‌ي اروپایی، همچون فلاسفه‌ي یونان در پی یافتن ماهیت وجودی انسان بودند. در آن زمان روان‌شناسی به عنوان شاخه‌ای از علم فلسفه شناخته می‌شد.   جورج برکلی، دیوید هیوم و دیوید هارتلی، سه تن از همین فلاسفه بودند که با پیروی از نظریه‌ي «تداعی افکار»، که توسط جان لاک مطرح شده بود، معتقد بودند ما هنگام تولد هيچ دانشی نداریم. اما با رشد تدریجی و با انباشت تجارب ساده‌ي حسی و ادغام و تد...

پراکندگی آراء در علم روان‌شناسی علم روان‌شناسی قدمت طولانی دارد و ریشه‌های آن را می‌شود در فلسفه‌ي یونان باستان تا سده‌ي چهارم و پنجم پیش از میلاد در آثار اندیشمندانی مانند سقراط، افلاطون و ارسطو دنبال کرد . روان‌شناسی یا psychology از لحاظ لغوی، از دو واژه‌ي psyche به معنای روح یا ذهن و loges به معنای شناخت تشکیل شده است . بنابراین روان‌شناسی در فلسفه‌ي یونان، در اصل به معنای شناخت روح یا ذهن بود...

بسیاری از روان‌پزشکان، جامعه‌‌ستيزي را يك صفت منفی اخلاقی مي‌دانند و از اين نام برای توصیف افراد مشکل‌ساز و بعضاً شرور استفاده مي‌كنند. اما امروزه اين اختلال تعريف علمي پیدا کرده است. مهم‌ترین ويژگي آن، فقدان حس دلسوزی و همدردی با ديگران و نداشتن عذاب وجدان و احساس گناه پس از انجام يك کار خلاف و غيراخلاقي است. كساني که مبتلا به این نوع اختلال روانی هستند، مي‌توانند بي‌رحمانه ديگران را آزار بدهند....

اسحاق نیوتن معتقد بود كه جهان یک ساعت غول‌پیکر است که در ابتدای زمان، خدا نسخه‌ي آن را پیچیده است و از آن زمان به بعد، جهان به‌طور دقیق و قابل‌پیش‌بینی، از سه قانون حرکتی که خود نیوتن آنها را اثبات کرده، پیروی می‌‌کند. در واقع موفقیت قوانین حرکتی نیوتن در پیش‌بینی رفتار سیارات به‌قدری چشمگیر بود که ریاضی‌دان، فیزیک‌دان، اخترشناس و فیلسوف بزرگ فرانسوی مارک لاپلاس، برای اولین بار ایده‌ي جبر علمی را...

تحقیقات علمی سی سال گذشته نشان دادند که ژن‌ها با محیط داخل و خارج از سلول تعامل دارند و فعال و غیرفعال مي‌شوند. با توجه به تأثیرپذیری ژن‌ها از محیط، دانشمندان حوزه‌ي انقلابی و جدیدی را در زیست‌شناسی ایجاد کردند، که علم اپی‌ژنتیک نام گرفته است. علم اپی‌ژنتیک در لغت به معنای کنترل بر ژن‌هاست. این علم روي سیگنال‌هایی تحقيق و مطالعه مي‌كند که ژن‌ها را در داخل و خارج سلول فعال و غیرفعال می‌کنند. علم اپ...

ژنتیکِ رفتاری، شاخه‌ای از علم ژنتیک است که تأثیر عوامل ژنتیكي را بر رفتار فرد بررسي مي‌كند. در بررسی‌های ژنتیک رفتاری که از طریق مطالعات خانوادگی، فرزندخواندگی و دوقلوها به عمل آمده، نشان داده شد ژن‌ها مستقیماً مسئول به وجود آوردن رفتارهاي جنايتکارانه در افراد نيستند و در واقع، هيچ‌كس مجرم متولد نمی‌شود. اگرچه محققان هنوز نتوانسته‌اند ژن‌های خاصي را كه موجب بروز رفتارهای بزهکارانه مي‌شود شناسایی ك...

معمولاً ناملايمات به دو صورت انسان را عذاب مي‌دهند: يكي به‌صورت ناراحتي جسمي يا رواني مستقيم، كه ناشي از گرفتاري‌هاست و ديگري به‌صورت رنج رواني غيرمستقيم، كه معمولا‌ً تحمل آن دشوارتر است و از ندانستن علت ناملايمات و احساس بي‌عدالتي سرچشمه مي‌گيرد. در چنين حالتي، آنچه كه بر انسان مي‌گذرد ظلم به نظر مي‌رسد، چون شخص از عللي كه در اصل باعث ايجاد مشكلات شده، بي‌خبر است. اما اگر انسان از علت اصلي مشكلات...

امروزه با پیشرفت علم ژنتیک، مشخص شده است كه ساختار ژنتیکی DNA در بدن شامپانزه‌ها، فقط حدود یک در صد با ساختار ژنتیکی DNA انسان فرق دارد. به عبارت دیگر، ساختمان ژنتیک انسان و شمپانزه بیش از 98.7 درصد یکسان و مشابه است. این تفاوت اندک، دانشمندان ژنتیک را نگران کرده است. چون انتظار داشتند با وجود تفاوت چشمگیر بین انسان و شامپانزه، تفاوت DNA موجود در بدن آنها هم زیاد باشد. معنی این همسانی، از نظر طرفد...

حدود چهارده ميليارد سال پيش، جهان از نقطه‌ي ابتدايي بي ‌ حد كوچكي در حال انبساط، موسوم به هايپرسفر ( Hypersphere ) به وجود آمد. تراكم انرژي و شدت گرما در آن لحظه به حدي زیاد بوده كه در آن، ماده جز به حالت نور و تشعشع وجود نداشته است. انبساط هايپرسفر ( Hypersphere ) در ابتدا با چنان سرعت وصف‌ناپذيري صورت گرفته است، كه آن را بيگ‌بنگ تشبيه كرده ‌ اند و نام اين نظريه را «بيگ ‌ بنگ» گذاشته‌اند. از لحظه...

اغلب دانشمندان وقتی نمی‌توانند رویدادها را از طریق نیروها و قوانینی که می‌شناسند و می‌فهمند توجیه کنند، سراسیمه می‌شوند و آگاهی از این دست مسائل است. در حال حاضر، فرهنگ بین‌المللی روان‌شناسی، خودآگاهی را آگاه بودن از ادراکات، اندیشه‌ها، احساسات و دسترسی آگاه به محیط اطراف تعریف می‌کند. مسئله‌ي آگاهی، سئوالات زیادی را به همراه دارد. اینکه ماهیت واقعی آگاهی چیست و منشأش کجاست؟ علم معاصر، آگاهی را با...

ما انسان‌ها از بسیاری جهات همان رفتاری را انجام می‌دهیم که سایر حیوانات انجام می‌دهند. رفتارهای اولیه، مانند لذت‌جویی، سلطه‌جویی، لیبیدو، یا اراده برای قدرت. تمایلات و رفتارهایی که هم در حیوانات و هم در انسان‌ها قابل مشاهده هستند. یکی از رفتارهای غریزی که در حیوانات و انسان‌ها مشترک و متداول است، تعیین مرز قلمرو است. مثلاً، عادت مردان در دراز کردن پا به‌خصوص در وسایل نقلیه‌ي عمومی، یکی از همین رفت...

در سال 1943، آبراهام مازلو ( Abraham Maslow ) نظریه‌ای را در مورد سطوح مختلف نیازهای انسان و انگیزش‌های که برای برآورده کردن آن نیازها دارد، منتشر کرد، امروزه به این نظریه «هرم مازلو» گفته می شود. اولين و پايه اي ترين نيازهاي انسان كه براي بقا ضرورت دارند یعنی نیازهای مثل غذا ، پوشاک، در قاعده هرم مازلو قرار دارند. پس از آن نوبت به نيازهای بالاتري چون امنيت مي رسد. به همين ترتيب، در سطوح بالاتر، ا...

برداشت عموم مردم از نحوه‌ی حمايت خدا، غالباً اشتباه است. اکثراً نمی‌دانند که اصولاً خدا هیچ‌کاری را بدون در نظر گرفتن استحقاق فرد و گذر او از کانال‌های علت و معلول مخصوص آن کار، برای يك انسان عاقل انجام نمی‌دهد. یعنی اولاً شخص باید استحقاق کمک شدن از جانب خدا را داشته باشد و دوماً اقدامات اجتماعی و قانونی لازم را هم در حد توانش انجام دهد، تا خدا هم اشخاص یا وسایل دنیوی لازم را برانگیزد، تا مشکل او...

ما می‌توانیم با روش‌های نامحسوس دیگران را آزار بدهیم، یا به عناوین مختلف حقوق آنها را ضایع کنیم. مادامی که ما توجهی به اخلاقیات نداریم، در محدوده‌ي آسایش خود، یا (comfort zone) باقی خواهیم ماند و راه را بر هر گونه پیشرفت اخلاقی و درونی خود خواهیم بست. با چنین رویکردی، بدیهی است تا وقتي که هوش معنوی یا عقل سلیم‌مان را رشد ندهیم، طبیعتاً استعداد تشخیص و تمیز کار درست و اخلاقی، از کار غیراخلاقی در ما...