Eksire Marefat | پادکست اکسیر معرفت

پيشتر بيان شد كه تشكيل پارلمان بين المللی يا حكومت فدرال جهانى اگر مبتنی بر ادراكی متين و صحيح نباشد، آن سود و ثمری كه بايد را پديد نخواهد آورد. در اين گفتار نمونه‌هايی در طول تاريخ مدرن را وارسی خواهيم كرد كه چنین اهدافی به ميان آمده اما ادراك كژ و باژگونه‌ای كه برای توجيه این اهداف بيان مي‌شده، آن را از نتيجه بازداشته.   

پيشتر بيان كرديم كه ساختار سياسى كنونى عالم به گونه‌اى است كه امكان مداخله مستقيم و سريع نهادهاى بين المللى يا ساير دول در امور داخلى يك كشور را غيرممكن مي‌سازد. حتى زمانى كه آن دولت مرتكب نقض فاحش حقوق شهروندانش شده باشد. در اين گفتار پيرامون برخى مشكلات ديگر در نظام كنونى عالم سخن خواهيم گفت تا نشان بدهيم شكاف بزرگى كه بين ثروتمندان و فقرا پديد آمده و نيز بحران محيط زيست نيز تا حدود زيادى منوط ب...

هر زمان يكي از دولتهاي عالم در حقّ شهروندان خود دست به نقض فاحش حقوق بشر زده است صداهاي بسياري شنيده ميشود كه چرا نهادهاي بين المللي اقدام به عملي جدّي نميكنند و چرا بسنده ميكنند به محكوم كردن آن ستمها. در اين گفتار صحبتى خواهد بود پيرامون آنكه نه فقط در بُن معرفت و هشياري، بلكه در شكل و ساختار سياسي جهان نيز نياز به پديد آمدن تغييراتي است تا امكان مشروع براى اقدام در همچو مواردي تعريف شده باشد 

تدوين قانونى كه منعكس كننده عال‌يترين اصول باشد قدمى ستودنى است اما براى پديد آوردن تغييرى ماندگار و در سطحى وسيع كفايت نمي‌كند. حتى تغيير در نورم‌ها و الگوهاى غيررسمى رفتار در يك جامعه هم تضمين كننده اين تغيير ماندگار نيست. براى اين ماندگارى هشيارى و معرفتى نو نياز خواهد بود كه در نيرومندترين شكل خود از دو منبع دانش و آگاهى پديد خواهد آمد. 

جامعه بشری نمونه‌های بسياری را، هم از گذشته هم امروز به ياد مي‌آورد كه عالي‌ترين اصول در متن قانون نگاشته شده باشند. اما عادت‌ها و الگوهای رفتاری ديرينه مردمان، مجالی به عملی شدن آن قوانين نداده باشد. در اين گفتار و گفتار بعدی صحبتی خواهد بود از پرتويی كه متون بهائی بر چنین مواردى انداخته است.

هشياری اگر نسبت به يكي بودن نژاد انسان پديد می‌آمد، آن‌گاه بسياری آفت‌ها در طول تاريخ هم‌چون پديده استعمار هم آبشخوری برای ظهور پيدا نمی‌كرد. استعمار براي دوام خودش نيازمند آن بود تا باوری نسبت به برتری يك نژاد بر آن نژاد ديگر را در جان و ذهن شهروندان ملل پيشرفته نهادينه كند. همين است كه حضرت عبدالبهاء برای علاج اين آفت، دعوت به آگاه شدن به معرفتی عميق‌تر را خواستار بودند.

به شوخى مي‌ماند اگر بيت شاعر را نقل كنند كه فرموده «دل هر ذره را كه بشكافى، آفتابيش در ميان بينى» و بخواهند ميان اين عبارت و انرژى نهفته در هسته اتم ارتباطى پيدا كنند. و نيز كم لطفى است اگر به خاطر برخى عبارت‌هاى مجمل و سربسته بخواهند انديشه‌هاى ژرف يك انديشمند را در متون پيشين سراغ بگيرند. پذيرفتن نقش «تاكيد و تفصيل» سبب مي‌شود تا با نگاهى منصفانه سهم هر يك از اديان در طول تاريخ مورد مطالعه قرار...

بزرگترين مانع بر سر راه گفتگوى موثر آن است كه ما آدميان خود را خو نداده‌ايم به سكوت و گوش سپردنى با تمام توجه. به عنوان نمونه‌ای از اين مانع، ذهنيتى كه در ميان پيروان اديان نسبت به بهره بزرگتر حقيقت در متون مقدس آيين‌شان وجود دارد بسيار سبب مي‌شود تا سخن «ديگرى» را با همه وجود شنوا نباشند. ديدگاهى در متون آيين بهايى شايد كه بتواند بينشى براى رفع اين مانع به دست بدهد

ديدگاهى كه در خصوص مواجهه با متون اديان مختلف بيان كردند در آثار ديگر حضرت بهاءالله و هم تلويحاً در خود كتاب ايقان به عنوان الگويى براى گفتگو و ديالوگ هم ارائه شده است. الگويى كه بر اساس آن هدف از گفتگو هرگز قبولاندن ايده خود به ديگرى نيست، و هم بر اين اساس نيست كه همه حقيقت نزد من است 

سطح نازل‌ترى از آن بينشى كه در كتاب ايقان براى نحوه مواجهه با متون مقدس اديان آموختند را در آثار ديگر براى برخورد با آراء و نظرات ساير افراد هم بيان نمودند. ديدگاهى كه با تكيه بر اصل تحرى حقيقت مي‌تواند تعالى و رشد تمدن بشرى را به سطوحى بس والاتر برساند

در كتاب ايقان نه تنها هشيارى و معرفت نويى نسبت به وحدت حقيقى ميان اديان پديد مي‌آورند، بلكه مي‌كوشند نحوه مواجهه و برخورد متفاوتى با متون مقدس همه اديان را در جان و ذهن مخاطب بپرورند. مواجهه‌اى كه مي‌تواند عالم را به آرمان صلح و يگانگى، بسى نزديك‌تر كند  

وقوف و هشياری كه از دل نگاهى از جنس تار و پود به انسان‌ها در دل آدمى پديد مي‌آيد، آن‌گونه است كه لحظه لحظه زندگي را معنادار خواهد نمود. چنین نگاهی نيز گرهی است كه آدمی را در ديگران‌اش تا ابد زنده نگاه خواهد داشت.      

تاريخ بشری عبارت است از ديالوگی ميان اراده پروردگار با اراده و اختيار بشر. ميراثى كه از پيروان اديان باقى مي‌ماند در حقيقت نتيجه همين تعامل بوده. نمونه آن اصل فديه يا كفاره در آيين مسيحيت است كه باز نتيجه تعامل پيروان اين آيين با كلام الهي بوده. وارسی نحوه مواجهه ظهور پيامبر الهى در اين عصر با همين انديشه نمونه نيكويي است از لحاظ شدن انديشه و اراده  بشری از سوی پروردگار 

در متون اديان بسيار وارد شده كه فرد مومن را پذيرای بلا توصيف كرده‌اند گويی كه بلا موهبتی است كه نبايست خويشتن را از آن محروم بدارد. در اين گفتار صحبتي خواهد بود پيرامون اين كه مراد از همچو بياناتي تقديس و ستايش بلا نيست، بلكه توصيف معرفتي نسبت به بلا است كه بتواند بي هيچ چشم‌داشتي سبب خلاصي ديگران بوده باشد 

نظر به تعامل تنگاتنگي كه ميان اراده ى پروردگار و اراده ي بشري در متون اديان بيان شده، در متون اديان مختلف سخن از "عذاب الهي" نيز به ميان آمده در مواجهه با مواقعى كه غفلتي از سوى بشر ظاهر شده است. منتها مفهوم اين تعبير نه آنست كه پروردگار از بيرون تاريخ تازيانه اي در دست گرفته تا بر گرده ي بشر وارد آورد. باز هر چه هست بر هم ريختن تعادلى است كه از دل خود آن غفلت بشر زاييده ميشود. 

به حقوق جزايى در طول تاريخ از ديدگاه‌هاى گوناگون نگريسته مي‌شد. منع و بازدارى سايرين از اثر مجازات فرد خاطى، و نيز بازپرورى از جمله اين نظرگاه‌هاست. در متون مقدسه آيين بهايى اساسى متافيزيك به عنوان بنياد حقوق جزايى بيان شده كه در اين گفتار موضوع بحث خواهد بود

گفتگوهايی كه از ايوب با دوستان و اطرافيانش ضبط شده  اين را شفاف می‌كند كه ميان وارد شدن بلا بر يك فرد و نانيكويی در آن شخص رابطه ضروری ای در ميان نيست. همين خود وظيفه شفافی را بر دوش فرد مي‌گذارد كه در مواقعی كه ديگری را به بلايی مبتلا ببيند صرف نظر از گذشته او بر رفع آن درد بكوشد.

تعبير«امتحان» بسيار در كتب مقدسه به كار رفته است، منتها بر خلاف تصور رايج، مفهوم اين تعبير صرفا آزمودن و سنجيدن مردمان از سوى پروردگار هستى نيست. استفاده از اين تعبير در واقع بينشى است براى فهم عميق‌تر بخش بزرگى از دشواري‌ها و بلايا كه همواره بر آدميان وارد مي‌آيد. 

با اين كه همگام با رشد و ترقى علم، رنگ و نوع بلايا در زندگى آدمى تغييرات بسيار يافته است، اما همواره بلايا بخشى جدايى ناپذير از زندگى ما آدميان مانده است و برخى بلايا آن گونه‌اند كه هرگز چاره قطعى براى آن‌ها قابل تصور نيست. مي‌توان در متون اديان، ديدگاه‌هايى را سراغ گرفت كه چرا مي‌بايستى بلايا با وجود آدمى عجين باشند و همين موضوع اين يك دو گفتار خواهد بود

پذيرفتن بلا بر اساس رضا به قضاى الهى و توكل به پروردگار، مفهومى آشنا در متون اديان است. منتها لحاظ كردن اصل عدالت سبب مي‌شود بينش بديعى نسبت به پذيرش بلا در دل و ذهن آدمى پديد بيايد كه ارتباطى با خود جهان بشرى پيدا خواهد نمود.   

اصل پايستگی در گفتار پيشين نتيجه‌اش ماندگاری اثر افعال و اعمال آدميان بود. اگر اين چنين باشد نانيكويی‌هايی كه از سوی آدميان به بروز مي‌رسد اثرش از عالم محو نخواهد شد مگر آن كه تجسم آن به صورت و شكل ديگری ظهور پيدا كند. در اين گفتار بر اساس همين اصل وارسی بينشى در كتب مقدسه پيرامون بلا را آغاز خواهيم كرد. 

نيكويى‌ها يا زشتى‌هاى ما در حق ديگرى اثرى بر او گذاشته‌اند كه دست كم از طريق همان فرد تا هميشه در عالم جاودانه خواهند ماند. هشيار شدن نسبت به ماندگارى اثر كردار و رفتار و گفتار و حتى پندار ما تبعات ژرفى خواهد داشت در اين كه ما مسير زندگانى را چگونه سپرى خواهيم نمود

آن ظلمى كه من براى مدتى طولانى در حق ديگرى روا داشته‌ام اثراتى بر زندگى آن فرد خواهد گذاشت كه تا پايان عمر همراه او خواهد بود. و طبيعتاً در رفتار و معامله همان فرد با ديگران هم اثرگذار بوده است. بخشيده شدن من از سوى آن شخص نمي‌تواند به اين معنا باشد كه اثر تلخ آن كردار من از عالم محو شده باشد. مفهوم بخشاييدن شايسته ى تاملى ژرف است 

به نظر مي‌رسد ما آدميان تبعيضى در حق زمان قائل شده‌ايم به گونه‌ای كه آن حالتی كه در بخش پايانى زندگانی يك فرد ظاهر شد را برتری مي‌نهيم بر آن حالاتى كه در گوشه‌های ميانى يا پيشتر زندگى يك شخص بروز پيدا كرده باشد. چنین تبعيضی سبب مي‌شود تا نگاه ما نسبت به آدميان و ساير پديده‌ها منعكس كننده واقعيت امر نبوده باشد.

اين طبع در آدميان هست كه اگر تصوير يك فرد در ذهن آن‌ها به طور ثابت و مداومي تغيير يافت تمام گذشته او را نيز بر اساس همان تصوير امروز بازتفسير خواهند نمود، به اين بهانه كه او همواره اين چنين بوده اما شرايط و موقعيت اجازه نمي‌داده اين حالت را آشكارا به ظهور برساند. بينشى در كتاب ايقان كمك خواهد نمود تا چنین طبعى را مورد نقد قرار دهيم