Botanitopya

Halüsinojenik Melek Borusu'nu (Brugmansia) konuşuyoruz. Süs bitkisi olarak yayılmasına rağmen Dünya Doğa ve Doğal Kaynakları Koruma Birliği'nin (IUCN) kırmızı listesinde 'vahşi doğada nesli tükenmiş' bitkiler arasında🌿

Evlerde görmeyi sevdiğimiz iki bitkiyi konuşuyoruz; Deve Tabanı (Monstera Deliciosa) ve Cennet Kuşu Çiçeği (Strelitzia reginea)🌿 

Japonya'nın ulusal ağacı Cryptomeria japonica'yı konuşuyoruz🌿Japonca adı sugi, kutsal korularla özdeşleşmiş; Katsushika Hokusai gibi Edo döneminde yaşamış Japon ukiyo-e sanatçılarının resimlerinde de boy gösteren bir ağaç🌿 

Kültürümüzde "evin ruhunu," sembolize eden Dut ağacını, özellikle de iki türünü konuşuyoruz: Biri, dört bin yıldan fazla süredir ipek endüstrisini besleyen beyaz dut Morus alba ve diğeri lezzetli meyvesiyle karadut Morus nigra.

Kırlarda altın ışıklarını saçan iki bitkiyi sarı kantaron (Hypericum perforatum) ve andız otunu (Inula helenium) konuşuyoruz🌿Şifaları saymakla bitmiyor, antik dönemlerden beri eski kitaplarda ikisinin de adı bolca geçiyor🌿

Anadolu'nun ağacı fındığı (Corylus) ve ilk ehlileştiği günden beri farklı kültürlerde nasıl iz bıraktığını konuşuyoruz🌿Corylus derken, çoğu yabani olarak yetişen; kimi ağaççık, kimi ağaç 25 fındık türünden söz ediyoruz🌿

Adı, Yeni Zelanda'ya özgü kimi bitkilerde yaşayan, misyoner ve botanikçi William Colenso (1811-1899), Maorileri Hıristiyanlaştırmaya çalışırken bir yandan da bitki avcılığı yapmayı ihmal etmemiş🌿

XV. Louis'nin saray ressamı Madeleine Françoise Basseporte'yi (1701–1780) konuşuyoruz🌿Olağanüstü gerçekçi resimleri Les Velins parşömen koleksiyonunda; Madam de Pompadour'un çok sevdiği sümbül resimlerinde de onun imzası var🌿

Carolus Linnaeus'un çiçek saati projesini konuşuyoruz🌿İsveçli botanikçi, doğada saklı zamanı bulmanın peşinde; Horologium Florae dediği, çiçeklerin açılıp kapanma saatlerine göre düzenlediği bir çiçek saati geliştirmişti🌿 

İngiltere'nin ilk fenoloğu Norfolk'lu doğa bilimci Robert Marsham'ı konuşuyor, onun İlkbaharın İşaretleri  (1789) adlı eseri, kuşaklar boyu eklenen yaşam döngüsü notlarıyla modern fenoloji için bugün bile kaynak oluşturuyor🌿

'Cehennem ağacı' denen ölümcül Zakkum'un ( Nerium oleander), Akdeniz bölgesine özgü olduğu, kaşiflerle Güney Pasifik'e seyahat ettiği ve ardından Batı Hint Adaları'na giden yolu bulduğu düşünülüyor.

Gezegenin en hızlı büyüyen bitkilerinden Bambu (Bambusoideae), eşsiz özellikleri, bolca yetişmesiyle birçok medeniyetin parçası oldu🌿7 bin yılı aşkın süredir yetiştirildiği Asya'ya, özellikle Çin ve Hindistan'a özgü 🌿 

Bugün minyatürcü ve ressam Jacobo Ligozzi'yi (1547-1627); onu destekleyen Medici ailesinin 16. ve 18. yüzyıllarda Toskana bahçelerini nasıl zenginleştirdiğini, bilim ve sanatı nasıl buluşturduğunu konuşuyoruz.  

19.yüzyılın en önemli Amerikalı botanikçilerinden Asa Gray'i (1810-1888) konuşacağız🌿New England'dan Wisconsin'e, Ohio'dan Pensilvanya'ya Kuzey Amerika florasına dair en değerli eserlerden Gray's Manuel onun imzasını taşıyor🌿 

Azteklerin 'kutsal ağacı' Opuntia'yı konuşuyoruz.🌿Gittiği her yerde, her kültürde farklı farklı isimler almış bir kaktüs türü; dikenli incir, frenk inciri, firavun inciri, kaynana dili, kaktüs inciri, diken armudu gibi... 

O dantelsi yapraklarıyla bildiğimiz Eğreltiotlarını konuşacağız🌿Fosil kalıntıları dünyanın seyrini, iklimini değiştirmiş; Viktorya İngilteresinde avcılığı çılgınlık boyutuna ulaşmış dünyanın en eski bitkilerinden biri.🌿

Kuzey Amerika'nın doğusuna özgü, nişastalı yumrularıyla ünlü yabani yam'ı (Dioscorea) konuşuyoruz🌿Neredeyse yüz yıldır biyo-araştırmaların merkezinde olan yam, rizomlarındaki kimyasallar için sömürülen bir metaya dönüştü🌿 

Düğünçiçeğigillerden iki bitkinin hikayesi var bugün:🌿Helleborus (çöplemecik) ve Pulsatilla vulgaris (rüzgar çiçeği) 🌿Her ikisinin de büyülerle, mitlerle örülü bir hikayesi var.🌿Ve aynı zamanda oldukça zehirliler🌿

Bugün bir tanrıya ya da ataların ruhlarına adanan kutsal koruları konuşacağız.🌿Biyoçeşitlilik rezerv alanı olarak da değer kazanan bu kutsal korularda, hiçbir ağacın kesilmesine, hiçbir canlıya zarar verilmesine izin yoktur. 🌿 

Villa Livia'nın büyülü bahçesine gireceğiz bugün birlikte🌿 Antik Roma'da trompe l'oeil (göz aldatmacası) tekniğiyle resmedilmiş bu viridarium, sahnedeki her bitki ve kuş türünün ayırt edilebildiği bir "botanik kataloğu" gibi🌿

Hollanda Doğu Hindistan Şirketi'nde asker ve botanikçi olan Georg Everhard Rumphius'u (1627-1702) konuşuyoruz. Ambon'un bitkilerini anlattığı Herbarium Amboinense kitabı, tüm Endonezya florası çalışmalarının temeli sayılıyor. 

Agatha Christie'nin zehirli bitkilerle dolu bahçesinde dolaşacağız bugün. Huzurlu manzaraların güzelliğini uğursuz olaylarla harmanlayan yazarın gizemli olay örgüleri, onun bahçecilik ve botanik bilgisinin izlerini de taşıyor. 

18. yüzyılın doğa bilimcilerinden Georges-Louis Leclerc, Comte de Buffon'u konuşuyoruz. Doğa tarihi, biyoloji, jeoloji ve diğer bilim dallarına dair Histoire Naturelle kitabındaki fikirleri, Lamarck'ı da ve Darwin'i de etkilemişti. 

Yılın son programında evlerimizde görmeye alışık olduğumuz; bize hep şans ve iyilik getirdiğine, kötü enerjileri kovduğuna inandığımız Sanseveria bitkilerini, yani Paşa Kılıcı'nı konuşuyoruz.

Doğu Asya'daki bitki koleksiyonculuğundan konuşacağız. 1600'lerde ve 1700'lerde özel kataloglarda yayınlanan eski çizimler, bahçecilik kültürüne, çiçek yetiştiriciliğine dair ilk bilgi kaynakları olmaları açısından da önemli...