Tygodnik Powszechny: Kultura

Wojciech Plewiński, fotograf: „Wielki klucz wisiał nad obrazem. A ja Jacka Bocheńskiego, mimo woli, podpuszczam, i on staje pod tym kluczem. Fotografuję, mówiąc: Robię to, ale nie wiem, do czego jest ten klucz, który tajemniczo wygląda. A on na to: »ależ proszę pana, to jest klucz do mojego grobowca«”.

Justyna Czechowska, tłumaczka: Do Polski przyjechałam tuż przed jej wejściem do Unii Europejskiej. I to był inny świat – była w nim moc, radość, że się wszystko otwiera. Że teraz będzie inaczej. I wtedy poczułam, że moja „szwedzka walizka”, którą mam ze sobą, w Polsce jest dużo warta.

Ireneusz Kania, tłumacz: „Fakt, że czas i przestrzeń, są tym samym, odkryłem sam, obserwując nasz zegar wielki stojący w pokoju. Miałem wtedy około 10 lat.

Kodeks Baltazara Behema to rękopiśmienny zbiór przywilejów i statutów miasta Krakowa, w którym są też roty przysiąg i ustawy cechów krakowskich. Powstał w początkach XVI wieku, i jest wyjątkowy ze względu na swą wspaniałą dekorację: zawiera 27 miniatur, które ukazują przedstawicieli mieszczańskich zawodów i rzemiosł. Jedna z nich przedstawia kram uliczny. Dlaczego jednak w tle widać w mieście poża...

Anna Dymna, aktorka: „Wychodząc na scenę, mogę oczyścić mój organizm ze wszystkich złych emocji, które na użytek sztuki w sobie budzę i wyrzucam, i morduję, i nienawidzę, i krzyczę. A po spektaklu: anioł. Mąż ma dobrze, bo nie mam już na niego siły.

Czy jedna barwa może być droższa od innych? Oczywiście, zwłaszcza jeśli mówimy o pigmentach naturalnych. Czynnik ekonomiczny ma niebagatelne znaczenie w kształtowaniu się symboliki kolorów – te najdroższe stawały się barwami władzy, splendoru i świętości. Najkosztowniejszym barwnikiem w starożytnej Europie była purpura tyryjska. Jak ją produkowano? Jaka była symbolika tego koloru? I co ma z nim ws...

Joanna Braun, scenografka: „Kontaktowanie z duchami jest moim nałogiem, manią, w efekcie: przyjemnością”.

Jakub Kornhauser, poeta i eseista: „Poezja mojego ojca to nie było coś, co bym czytał pasjami. Na trzecim roku studiów, zdając egzamin z teorii literatury, dostałem pytanie o książkę Juliana Kornhausera i Adama Zagajewskiego »Świat nieprzedstawiony« i powiedziałem, zgodnie z prawdą, że nie czytałem”.

W Fogg Museum (Harvard Art Museums, USA) od 1969 r. znajduje się malutki obrazek datowany na przełom XV i XVI wieku i przedstawiający damę przy toalecie. Naga kobieta obmywa swoje ciało, a towarzyszy jej służąca. Być może jest to kopia zaginionego dzieła jednego z najsłynniejszych piętnastowiecznych malarzy niderlandzkich, czyli Jana van Eycka. Przed rokiem 1969 dzieło to znane było jedynie z inne...

Adam Nowak, lider zespołu Raz Dwa Trzy: „Połowa widzów uznała nas za wirtuozów piosenki i twórców magicznych, a druga – za hochsztaplerów. Pomyślałem: nie jest źle”.

Kristina Sabaliauskaitė, pisarka: „Przede wszystkim muzyka rockowa. I punk rock, heavy metal, rock and roll – wszystko, co przyszło z Zachodu, i co było potępiane w sowieckiej telewizji… Dżinsy, papierosy, piwo, wino. To wszystko było buntem”.

W czerwcu 1578 roku robotnicy pracujący w pobliżu Porta Salaria w Rzymie przypadkowo wykopali wejście do podziemi – i w ten sposób odkryto wejście do antycznych katakumb, gdzie spoczywało wiele szczątków pierwszych chrześcijan. W czasach kontrreformacji z odkrycia tego Kościół Katolicki czerpał pełnymi garściami, wysyłając całe szkielety jako relikwie wczesnochrześcijańskich męczenników do kościoł...

Piotr Siemion, pisarz i tłumacz: „Póki nie walniesz o dno, trwa samooszukiwanie się. Jestem wziętym pisarzem, jestem wziętym prawnikiem, jestem fantastycznym facetem. Wszystko przede mną… Musisz to wszystko stracić, żeby nagle znowu widzieć jasno”.

Po wieloletnich badaniach architektury i wyposażenia, z okazji 800-lecia krakowskiego Klasztoru Ojców Dominikanów, otwarto właśnie nowe muzeum, prezentujące dzieła sztuki gromadzone w klasztorze przez stulecia. Wśród nich jest m.in. pięć dwustronnie malowanych kwater z niezachowanego do dziś późnogotyckiego ołtarza głównego powstałego po pożarze z 1462 r. Jak wyglądał ten ołtarz i co z niego do dz...

Krystyna Dąbrowska, poetka, eseistka i tłumaczka: „Jeśli coś mocno przeżywam, nie potrafię pisać o tym  od razu. Trochę czasu musi upłynąć. W wypadku rozstania po długim związku bardzo mi zależało na tym, by nie być sentymentalną, rozdzierającą szaty płaczką, tylko by zachować dystans”. 

Dorota Pomykała, aktorka: „W trzeciej czy czwartej klasie liceum byłam na konkursie recytatorskim, gdzie dziewczyna tak pięknie recytowała, tak wyraźnie wszystko mówiła, że sobie wtedy pomyślałam: na pewno nie chcę tu być”.

Sławomir Shuty, pisarz: „Niedawno sobie zdałem sprawę, że panował wokół mnie opresyjny klimat. Rodzice mieli styl wychowania przez opieprzanie, a na osiedlu przemoc była na porządku dziennym”.

W pierwotnej, średniowiecznej opowieści nie pojawia się żaden szewczyk, zaś podrzucenie potworowi siarki zaszytej w bydlęcą skórę to pomysł samego Kraka lub jego synów. Już w średniowieczu w katedrze na Wawelu przechowywano kości zwierząt prehistorycznych, o których sądzono, że należały do smoka; zapewne także nieprzypadkowo na wzgórzu wawelskim mocno rozwinięty był kult świętych pogromców smoka....

Andrij Lubka, poeta i pisarz: „Okazało się, że wojna to cecha natury ludzkiej. Kiedy zaczyna się wojna, to następuje obniżenie do poziomu najprostszego: życia jako bytu biologicznego. Czyli nadbudowa – cywilizacja i humanistyka – po prostu znika”. Rozmawia Katarzyna Kubisiowska.

Beata Stankiewicz, malarka: „Jako dziecko byłam otoczona starymi kobietami. Do dzisiaj tęsknię za starymi kobietami. Bo dla mnie w nich jest mądrość, której potrzebuję, przekazana ustnie, jak kobieta kobiecie. Może być przy lepieniu pierogów...”

Jednym z najpopularniejszych motywów literackich, powracających w legendach wielu świętych, jest wątek poskromienia lub oszukania diabła. Czasami święci zawierali nawet pakt z diabłem, aby potem, oczywiście, oszukać czarta, a czasami po prostu byli przez diabła atakowani lub kuszeni, ale zawsze wychodzili z tej konfrontacji zwycięsko. W jaki sposób św. Wolfgang wykołował diabła? Dlaczego św. Dunst...

„Życie, które mam, jest takie, jakbym cały czas miała do skroni przystawioną lufę pistoletu. Trzy razy wymknęły mi się momenty przejścia z życia w miarę normalnego w świat psychotyczny. Sytuacja graniczna, przerwanie ciągłości »ja«, jest dla mnie sytuacją dnia codziennego” – opowiada Aleksandra Młynarczyk-Gemza, artystka i pisarka, w rozmowie z Katarzyną Kubisiowską.

Spotkałem Łukasza i miałem poczucie, że to jest to. Dziwne, bo bez fajerwerków i motyli w brzuchu. Bez romantycznego sztafażu. Po prostu patrzyłem na niego i wiedziałem, że to jest to. Nic więcej. I tak to trwa, prawie osiemnaście lat.

Średniowieczne żywoty świętych, zwłaszcza wczesnochrześcijańskich męczenników, obfitują w fantastyczne epizody. Wydaje się, że byli oni nie do zabicia: wielokrotnie w opowieściach tych powtarzał się wątek kolejnych makabrycznych i absolutnie zabójczych tortur, które za przyczyną cudu nie robiły bohaterom żadnej krzywdy. Większość ostatecznie kończyła życie po ścięciu głowy – byli jednak i tacy, kt...

„Formatujące doświadczenie: ojciec na pustej zupełnie drodze, w nocy, gdzie nic nie miało prawa jechać, a my z podporządkowanej wyjeżdżaliśmy na główną, spytał: Młody, czy po twojej stronie wolne? Poczułem, że pierwszy i ostatni raz powierzył mi swoje życie” - opowiada reporter i pisarz Zbigniew Rokita. Na kolejny odcinek cyklu „Punkt zwrotny” zaprasza Katarzyna Kubisiowska