Ekspresem przez historię w Radiu Lublin

19 października 1943 roku  rozpoczęła się konferencja moskiewska. Warto pamiętać o ustaleniach, które zapadły na tym spotkaniu ówczesnych aliantów.

16 października 1978 roku - polski kardynał Karol Wojtyła został wybrany na papieża.

15 października 1962 roku rozpoczął się kryzys kubański. Historycy lubią używać określenia "świat wstrzymał oddech". Rzadko kiedy ma ono tak dobre uzasadnienie, jak w przypadku próby opisu tak zwanego kryzysu kubańskiego. Fot. www.wikipedia.org

14 października 1947 roku - Amerykanin Chuck Yeager na samolocie Bell X-1 jako pierwszy pilot przekroczył barierę dźwięku. II wojna światowa sprawiła, że przemysł lotniczy - szczególnie w jego wojskowym wydaniu niezwykle się rozwinął. Powojenny wyścig zbrojeń rozkręcającej się zimnej wojny dał zaś tylko ku temu kolejne bodźce.

13 października 1906 roku - Została założona Szkoła Główna Handlowa w Warszawie. To dziś najstarsza uczelnia ekonomiczna w kraju. Jej losy w XX wieku były burzliwe, ale czy biorąc pod uwagę trudną polską historię mogło być inaczej?

12 października 1938 roku - założono miasto Stalowa Wola. Wszystko zaczęło się tak naprawdę od wypowiedzi ówczesnego ministra spraw wojskowych w Polsce, generała Tadeusza Kasprzyckiego, który o planie budowy słynnego Centralnego Okręgu Przemysłowego mówił, że - tu cytat - "jest to stalowa wola narodu polskiego wybicia się na nowoczesność".

9 października 1962 roku w trakcie defilady wojsk Układu Warszawskiego w Szczecinie doszło do tragicznego wypadku. Przed długie lata sprawę tę starano się ze wszelkich sił tuszować. Mimo skali tragedii w dużym stopniu się to udało, a wiedza o tym wydarzeniu pozostaje niewielka.

8 października 1979 roku w Muzeum Narodowym w Krakowie otwarto wystawę "Polaków Portret Własny". Było to wydarzenie, które zyskało wielką popularność. Zaskakujące, że w schyłkowej fazie okresu gierkowskiego, kiedy doskwierały trudności dnia codziennego, tak wiele osób - z całej Polski - odwiedziło tę wystawę.

7 października 1944 roku utworzono Państwowy Urząd Repatriacyjny. Decyzje o powojennym losie Polski zapadły już w Teheranie w 1943 roku, potem konferencja w Jałcie tylko je potwierdziła. Przy cichej zgodzie Anglików i Amerykanów Sowieci zabrali się się więc do "pracy". Dobrym tego przykładem powołanie jesienią 1944 roku - na mocy dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego - Państwowego Urzęd...

6 października 1969 w gmachu przy ul. Narutowicza 4 w Lublinie odsłonięto tablicę upamiętniającą przechowywanie w czasie II wojny światowej obrazów "Bitwy pod Grunwaldem" i "Kazanie Skargi". Ta opowieść to materiał na pasjonujący film sensacyjny.

5 października 1925 roku rozpoczęła się konferencja w Locarno. W literaturze poświęconej temu wydarzeniu często używa się sformułowania "traktat z Locarno", choć tak naprawdę była to seria odrębnych układów opracowanych i podpisanych w tej szwajcarskiej miejscowości.

2 października 1944 roku - 63. dzień powstania warszawskiego Był to jeden z najsmutniejszych, najbardziej przygnębiających dni w historii Polski w XX wieku. To że Powstanie - przypominające niemal antyczną tragedię - jest skazane na niepowodzenie, było boleśnie jasne.

1 października 1961 roku w Lublinie zakończono budowę kina „Kosmos”. Lata powojenne to dynamiczny rozwój polskiej kinematografii, ze szczególnym ożywieniem w latach 60-tych. Swą działalność wznowiły kina przedwojenne (często pod zmienioną nazwą), powstawały też nowe, w Lublinie - kino „Bajka” czy też największe na Lubelszczyźnie – kino „Kosmos”.

30 września 1949 roku zlikwidowano most powietrzny do Berlina Zachodniego. Ta operacja - zwana mostem powietrznym - była wynikiem jednego z najgorętszych - choć paradoksalnie to brzmi - kryzysów zimnej wojny. Wielu uważało, że kolejna konwencjonalna wojna wisi na włosku, tym razem nie wywołana przez Niemców, choć na ich terytorium toczono spór.

29 września 1997 roku ukazał się album "Bridges to Babylon" grupy The Rolling Stones. Fani Stonesów doskonale wiedzą, że w zespole Keith Richards odpowiada za pilnowanie rockowego ognia, a Mick Jagger artystycznie flirtuje z nowymi trendami. Album "Bridges to Babylon" zawiera  liczne przykłady rozchodzenia się kreatywnych ścieżek dwóch głównych Stonesów.

28 września 1902 roku w Sanoku odsłonięto pomnik Tadeusza Kościuszki. Historia tego pomnika to niemal krótkie streszczenie z trudnej historii Polski.

25 września 1950 roku z Puszczy Białowieskiej został wywieziony ostatni żubrobizon. To dość osobliwa historia. Najpierw jednak  wyjaśnienie dotyczące samego żubrobizona. Jak łatwo zgadnąć był to mieszaniec międzygatunkowy, który powstał w wyniku skrzyżowania żubra europejskiego i amerykańskiego bizona.

24 września 1944 roku - 55. dzień powstania warszawskiego: upadł Czerniaków. Czasem - chyba słusznie - powstanie warszawskie historycy przyrównują go antycznej tragedii, w której nie ma dobrego wyjścia z sytuacji. Z jednej strony okrucieństwo Niemców, skumulowana przez laty chęć odwetu na nich, z drugiej oderwane od rzeczywistości decyzje rządu londyńskiego, niedokładne oszacowanie sił niemieckich...

23 września 1893 roku została spisana tzw. "Przepowiednia z Tęgoborza".

22 września 1944 roku PKWN zawarł z Litwą tzw. układ republikański. Jak wiemy - wielokrotnie o tym mówiliśmy w naszym cyklu - Stalin za przyzwoleniem zachodnich aliantów nie czekał z podporządkowaniem sobie ziem polskich do konca wojny. Sowieci przejmowali administrację, instalowali sobie podległe władze szybko i bez najmniejszych skrupułów. Zachód udawał, że wszystko odbywa się zgodnie z prawem,...

21 września 1945 roku masowiec „Kraków”  zawinął do zrujnowanego portu w Gdyni. Nie byłoby w tym wydarzeniu nic nadzwyczajnego, gdyby nie fakt, że był to pierwszy polski statek, który zawinął do portu gdyńskiego w powojennej Polsce. Zadziwiające jak blisko wielu ważnych momentów w historii była ta jednostka.

18 września 1958 roku - W Warszawie rozpoczął się I Festiwal Jazz Jamboree - wtedy pod nazwą "Jazz'58". Dziś to już marka sama w sobie - to wszak jeden z najstarszych festiwali jazzowych w Europie. U jego zarania trzeba było jednak stoczyć wiele bojów, by w ogóle mógł ona zaistnieć. 

17 września 1939 roku strona radziecka przekazuje polskiemu ambasadorowi notę o rozpadzie państwa polskiego. Stalin zwlekał z wypełnieniem tajnych postanowień traktatu Ribbentrop-Mołotow, czekając na reakcję Zachodu na najazd Hitlera na Polskę. Kiedy konkretnej reakcji - z wyjątkiem dyplomatycznych gestów - nie było - poczuł się ośmielony. Wszystko miało odbyć się pod pełnymi eufemizmów hasłami.

16 września 1937 roku odbyła się premiera filmu "Znachor" w reżyserii Michała Waszyńskiego. Wszyscy znamy i pamiętamy (wszak telewizja nie da nam zapomnieć) znakomitą ekranizację "Znachora" wyreżyserowaną przez Jerzego Hoffmana w roku 1981. Warto jednak przypomnieć, że już przed wojną przeniesiono tę powieść Tadeusza Dołęgi Mostowicza na ekran z równie wielkim powodzeniem. To fakt znany tylko wiel...

15 września 1946 roku - Powstała Ludowa Republika Bułgarii. Była to kolejna smutna data w powojennej historii Europy Wschodniej. Wówczas było już boleśnie oczywiste to, że tereny te znalazły się w orbicie sowieckich wpływów. Alianci nie widzieli potrzeby wstawienia się za losem tych, którzy znaleźli się po niewłaściwej stronie tworzącej się właśnie żelaznej kurtyny.