Wetenschap Vandaag | BNR

Elk jaar gaan honderden mensen dood door het eten van giftige paddenstoelen. In 90 procent van die gevallen is het de groene knolamaniet die ze fataal wordt. Het is één van de giftigste paddenstoelen ter wereld. Niet zo gek dat hij bijnamen heeft gekregen als King Killer en Death Cap. Eeuwen geleden was al bekend hoe desastreus het binnenkrijgen van het gif van deze paddenstoel was.   Krijg je het...

Probeer je in totaal 2,5 uur per week matig intensief in te spannen, zegt de Nederlandse beweegrichtlijn. En doe twee keer per week aan krachttraining. Bewegen is belangrijk voor onze gezondheid, zowel mentaal als fysiek, dat heeft onderzoek allang laten zien. Nu lijkt er ook bewijs te zijn gevonden dat beweging invloed heeft op de kans om te sterven aan griep of longontsteking.   Voor dit onderzo...

Als iemand een ernstige infectie heeft is het natuurlijk belangrijk om snel te achterhalen wat de oorzaak is. Maar met reguliere testen wordt die oorzaak lang niet altijd gevonden. En daar hebben onderzoekers van het LUMC nu iets op bedacht. Ze hebben een methode ontwikkeld waarmee naar het complete metagenoom van een sample wordt gekeken. Met een soort vangnet worden vervolgens de stukjes virus e...

Het lukt steeds beter om data op te slaan in synthetische DNA en het dan ook weer uit te lezen, maar hoe werkt het en waarom moeten we dit willen? Onderzoeker Tom de Greef van de TU Eindhoven werkt met zijn team op het moment vooral aan het uitleesgedeelte van de techniek. Hij vertelt over de laatste resultaten en legt uit wat de voordelen zijn van deze manier van data opslaan.  Lees hier meer ove...

Net als vissen zijn haaien koudbloedig: hun lichaamstemperatuur is grotendeels afhankelijk van de temperatuur van hun omgeving. Best een uitdaging als je een groot roofdier bent dat regelmatig moet afdalen naar koude dieptes op zoek naar prooi.  De walvishaai behoudt warmte door heel groot te zijn, de witte haai heeft er een speciaal regulatiesysteem voor ontwikkeld bij de kieuwen, maar de geschul...

Hoe en hoe vaak je als ouder of verzorger tegen een baby kletst heeft impact op taalontwikkeling laten verschillende onderzoeken zien. Nu blijkt zelfs dat dit geklets invloed heeft op de hersenstructuur van een baby. Lees hier meer over het nieuwe onderzoek: Talking to babies may help shape brain structure, research finds . Het eerdere onderzoek (uit 2014) naar de invloed van pratende ouders op ta...

Eén op de zes mensen krijgt te maken met onvruchtbaarheid. Naar schatting zorgde dat in 2010 voor zeker 48 miljoen stellen die zonder hulp geen kinderen konden krijgen.   Als wordt gekeken naar onvruchtbaarheid in mannen is in een groot deel van de gevallen niet bekend wat de oorzaak is. Wel suggereren recente onderzoeken dat het aantal spermacellen dat wordt geproduceerd en mogelijk ook de kwalit...

Hoe we reageren op aanraking is - niet onverwachts - enorm afhankelijk van context. Wie raakt je aan, is de aanraking prettig en zit je er op dat moment op te wachten?   Nu hebben onderzoekers uit Zweden gekeken wat er met het hormoon oxytocine, ook wel het knuffelhormoon, gebeurt als de context van die aanraking wisselt en wat er op dat moment in de hersenen te zien is.   Het experiment zag er al...

Tien keer feller dan een supernova en drie keer feller dan een ster die in een superzwaar zwart gat valt is de gigantische explosie die door astronomen is waargenomen in 2020 en die ze nu bekend hebben gemaakt.   De meeste supernova's (dat is wanneer een ster explodeert) zijn niet heel lang, meestal een paar maanden, zichtbaar. Deze explosie, die de naam AT2021lwx heeft gekregen, is op het moment...

Meren en sloten zijn belangrijke bronnen van methaanuitstoot. Kunnen we daar ook iets aan doen? Een promovendus van de Radboud Universiteit baggerde tussen de beestjes naar een oplossing. Onderzoeker Tom Nijman verdedigt op 26 mei zijn proefschrift: De methaan cyclus in ondiepe meren . Mocht je erbij willen zijn, dan kan dat.  See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mitochondriën bevinden zich in bijna elke cel van ons lichaam. Het zijn de energiefabriekjes van onze cellen. De chemische processen die nodig zijn voor het maken van die energie kunnen ook verstoord raken. Dan is er sprake van een mitochondriële stoornis.  Deze ziektes kunnen ongeneeslijk zijn en baby's met sommige vormen kunnen er binnen dagen of zelfs uren na de geboorte al aan sterven. Deze pr...

Bijna 20 jaar lang hadden twee broers geen idee wat de oorzaak was van hun ziekte. Maar nu is het een Nederlandse arts en zijn team gelukt om dit medische raadsel op te lossen. Hoe ze dat deden? Met behulp van stamcellen en zebravissen.  In deze audio hoor je Stefan Barakat, klinisch geneticus in het Erasmus MC. Hij vertelt hoe ze er uiteindelijk achter zijn gekomen welke zeldzame aandoening deze...

Voor de energietransitie hebben we een heleboel nieuwe materialen nodig. Materialen die bijvoorbeeld nodig zijn voor zonnecellen en die uit hele dunne laagjes bestaan.  Om die laagjes, die duizend keer dunner zijn dan een menselijke haar, preciezer en sneller te kunnen maken, wordt er gewerkt aan een gloednieuwe Nederlandse faciliteit. In deze audio hoor je Anja Bieberle van DIFFER. Lees hier meer...

Een flink deel van ons genoom bestaat uit regulerende onderdelen. Dat wil zeggen: elementen die aansturen welke genen in een cel wanneer -aan en uitgaan en in welke mate.   Een voorbeeld van zo'n regulerend onderdeel is een promotor: een stukje DNA dat voor het gen zit en dat het uitlezen van dat gen in gang kan zetten.   Soms zitten onderdelen van het aansturend mechanisme, zoals zo'n promotor, d...

Start-up Rift werkt aan het verbranden van ijzerpoeder als duurzame energiebron en ze hebben goed nieuws: een eerste test om 500 huishoudens te verwarmen met de techniek is succesvol afgerond.  De techniek is volgens het team zo interessant omdat het CO2-neutraal kan en met veel lagere stikstofuitstoot dan bij fossiele brandstoffen. Ook kan de roest die overblijft na de verbranding weer worden omg...

Paddenstoelen kunnen zichzelf koeler houden dan hun omgeving. Maar hoe reguleer je als schimmel je lichaamstemperatuur?   Met behulp van infrarood metingen konden onderzoekers zowel in het wild als in het lab de temperatuur van paddenstoelen, maar ook gist en gistachtigen bestuderen.   Ze zagen dat de oppervlaktetemperatuur van wilde paddenstoelen, afhankelijk van het soort, zo'n 1,4 tot 5,9 grade...

Zit je in de zomer lekker nog even buiten en brandt er ergens een lamp of kaars dan duurt het vaak niet lang of er beginnen insecten op af te komen. Maar waarom die insecten dit doen, vaak in vrij hysterische vluchtpatronen, dat is al 2000 jaar een raadsel. Nu denken onderzoekers dat raadsel te hebben opgelost, dankzij het maken van een aantal high tech 3D-opnames. In een pre print verwerpen ze al...

Om te kunnen overleven is het vinden van innovatieve oplossingen voor problemen voor zowel mens als dier van groot belang. Maar wat maakt het ene dier nou innovatiever dan het ander?   Daar probeerden onderzoekers van de universiteit van Barcelona het antwoord op te vinden binnen een subgroep van de hoefdieren. Eentje waaronder dieren vallen die op hun tenen of het puntje van hun hoef lopen, zoals...

Onderzoeker Pasha van Bijlert zocht niet al te lang geleden nog uit wat de wandelsnelheid van T Rex moet zijn geweest. Inmiddels is hij terechtgekomen bij een ander dier: de emoe. Het voordeel van een bewegingsmodel maken voor een levend dier, is natuurlijk dat je achteraf kunt nagaan of het klopt. En als blijkt dat het model dat hij voor T Rex gebruikt heeft, ook voor een hedendaags goed dier wer...

Astronomen hebben met gebruik van de James Webb telescoop de rotsige exoplaneet GJ486b bestudeerd. De planeet, die zo'n 30 procent groter is dan de aarde, staat te dicht bij zijn ster om bewoonbaar te zijn. Met oppervlakte temperaturen van rond de 430 graden is het er net iets te warm voor ons.   En toch hebben onderzoekers in de buurt van de planeet sporen van waterdamp gedetecteerd. Als die wate...

Met een nieuwe methode lukt het onderzoekers beter en makkelijker om iemands biologische klok te bepalen. En dat kan ons helpen gezonder te leven. Sporten, eten en medicijngebruik zouden we veel meer moeten aanpassen aan onze individuele klokjes, is het idee. Iets als melatonine geeft een goed idee van iemands biologische klok, alleen is het meten daarvan veel gedoe. Door naar andere stofjes in he...

Morgen vindt in Middelburg het jaarlijkse NWO wetenschapsfestival Expeditie Next plaats voor het hele gezin. We krijgen alvast een voorproefje in de vorm van een heuse dino-quiz.  Onderzoeker Pasha van Bijlert van de Universiteit Utrecht en Naturalis heeft een paar mooie stellingen voor ons. Feit of fabel: Alle dino's zijn uitgestorven. T Rex wandelde even snel als jij en ik. Alle dino's hadden ve...

Een nieuw AI-systeem kan de hersenactiviteit van iemand die luistert naar een verhaal, of iemand die zich een verhaal voorstelt, omzetten in een constante stroom van tekst. Anders dan bij veel andere systemen die hiervoor worden ontwikkeld, zijn geen implantaten nodig.  Hoe het nieuwe systeem werkt: terwijl proefpersonen naar uren aan podcasts luisterden, liggend in een fMRI-scanner, werd een algo...

Een Afrikaanse vissoort maakt als enige gewervelde diersoort spermacellen zonder staart. Onderzoekers zoeken momenteel uit wat ze hier evolutionair gezien aan hebben en welke genen erbij betrokken zijn. Onder ander omdat er een interessante link zou zijn met slecht functionerende trilhaartjes in de mens.  Lees hier meer over het onderzoek: Shocking implications of electric fishes’ tailless sperm ....

Eén op de zeven adolescenten ontwikkelt, volgens cijfers van de WHO, mentale gezondheidsproblemen. Daaronder vallen bijvoorbeeld depressie, angststoornissen en ADHD. Onderzoekers hebben nu een proces ontdekt in de hersenen dat mogelijk verklaart wat er rond deze leeftijd gebeurt als deze gezondheidsproblemen ontstaan.   Ze vonden een patroon van hersenactiviteit specifiek in deze groep jongvolwass...