Tygodnik Powszechny: Kultura

Przyglądamy się dziś niewielkiemu, XV-wiecznemu witrażowi z sądecczyzny. Kim był jego fundator i dlaczego ważna jest informacja, że umarł w sobotę, a nie w piątek? Jak powstawał witraż w średniowieczu? I dlaczego Matka Boska stoi na księżycu, który w dodatku ma twarz? Zaprasza Magdalena Łanuszka.

Ewa Woydyłło-Osiatyńska: Wydawało mi się, że ja nie będę w ogóle zdolna do życia. Ale to wydawało mi się przez parę miesięcy. A te parę miesięcy to się nazywa żałoba. A potem okazało się, że ja żyję. Że pracuję, że śmieję się, że uwielbiam to życie.

Dorota Masłowska: Mało mamy czasu. Może nie wydarzy się już nic ekstra. Trzeba „ćpać” z tego wszystkiego co jest dostępne: czyli z bycia z bliskimi, z jedzenia, z seksu, z wina.

W średniowiecznych rękopisach i obrazach pojawiały się zaskakujące przedstawienia Matki Boskiej... bijącej diabła batem, pałką, lub po prostu pięścią. Jakie opowieści ilustrują te niezwykłe obrazy? Jak możemy w ich kontekście interpretować postać Madonny w odniesieniu do stereotypów płciowych funkcjonujących w kulturze średniowiecza? Opowiada Magdalena Łanuszka.

Andrzej Grabowski: „Miałem prostokątny zegarek, który dał mi mój najstarszy brat. Zauważyłem, że jeden z kolegów też ma taki prostokątny zegarek. I jak podszedłem do niego, powiedziałem: »Zobacz, mamy takie same zegarki«. Na co on popatrzył na mnie, na ten swój zegarek, i powiedział: »Taka jest różnica, że ty jesteś głupi, a ja nie«. Do dzisiaj to pamiętam – jak takie słowa w młodych umysłach bard...

Marek Kamiński: „Byłem bez rodziców, bez rodziny, jako pięciolatek. I jedyną sytuacją, jaką pamiętam z tego okresu było to, jak inne dzieci mówiły mi, że moi rodzice nigdy nie wrócą, nigdy ich nie zobaczę. I pewnie ta sytuacja musiała mnie nauczyć, by liczyć tylko na siebie”.

Średniowieczne bestiariusze zawierały opisy nie tylko zwierząt prawdziwych, ale też mitycznych. Jak wyobrażano sobie moce jednorożca, zwyczaje gryfa, grozę bazyliszka i wyjątkowe zdolności bonnacona? I jaka jest symbolika tych niebywałych stworzeń?

Ks. Adam Boniecki: „Nie umarłem. Czerniaka wycięto, chodzę na kontrole, czy się nie rozmnożył. Na razie się nie rozmnaża, więc sprawa zamknięta. Ale uważam, że ten moment był dla mnie bardzo ważny jako przeżycie wewnętrzne”.

Marek Kondrat, aktor: „Głównym punktem zwrotnym, na który musiałem czekać bardzo długo w życiu – do pięćdziesiątki mniej więcej – jest wyzwolenie się z kieratu pierwszego zawodu. Że się posłużę frazą Marka Koterskiego z »Dnia świra«: »Cóż to za ponura ironia, żeby życie wybierać, kiedy jest się kretynem...«”.

Mikołaj Trzaska, muzyk: „Śmierć ojca pociągnęła dużo moich decyzji. Choć nie ma poczucia, że to decyzja – stało się to naturalnie. Pomyślałem: nie będę więcej narzekał, cokolwiek się będzie działo”.

Rękopis Godzinek z fundacji księżnej Katarzyny de Clèves (van Kleef) to najbardziej bogato dekorowany niderlandzki modlitewnik XV wieku. Wykonany na specjalne zamówienie, zawiera wiele unikatowych przedstawień, których nie znajdziemy w innych średniowiecznych Godzinkach. W jaki sposób księżna zaznaczyła w księdze niechęć do swojego małżonka? Dlaczego dusze czyśćcowe nie lubią poniedziałków? Co kry...

Urszula Zajączkowska: „»Czy ty możesz mi pomóc, Ula, i zadzwonić do tej pani, która mieszka we Włoszech, ma 87 lat,nazywa się tak i tak? Zadzwoń do niej i powiedz, że chcę z nią porozmawiać...«. Okazało się, że ta pani już nie żyje. A ja okłamałam człowieka w żywe oczy, że nie udało mi się dodzwonić. No bo to jest wciąż przestrzeń nadziei, a nie mówienie: spóźniłeś się, a teraz musisz umrzeć”.

Justyna Bargielska: „Druga klasa liceum, przykry moment dla mnie, ale wielce zmieniający. W gabinecie higienistki odbywał się doroczny pomiar. Pielęgniarka mnie zważyła, zmierzyła i powiedziała: »Justyna, ty już nie tyj«. A ja wtedy ważyłam 62 kg przy obecnym wzroście 174 cm. Nie rozumiałam, co ta pani do mnie mówi. Oczywiście, potem przytyłam jeszcze wiele razy i wiele kilogramów, ale to był mome...

LEKtura, czyli Domowe Lekcje Czytania. O opowiadaniu Josepha Conrada „Tajemny towarzysz”.

Tryptyk Mérode to wyjątkowe dzieło niderlandzkie pierwszej połowy XV wieku – choć jest obiektem badań od ponad 130 lat, wciąż wiąże się z nim wiele niewyjaśnionych zagadek. Obecnie zakłada się, że powstawał stopniowo i był dziełem różnych malarzy, choć z jednego warsztatu. Co symbolizują przedmioty ukazane w komnacie w scenie Zwiastowania? Dlaczego w powietrzu unosi się maleńkie dzieciątko Jezus?...

Jerzy Stuhr: „Małżeństwo – to na pewno był punkt zwrotny, podjęcie życiowej deklaracji. Wtedy, w kościele, słowa: »Nie opuszczę cię, aż do śmierci« czułem bardziej poetycko. I dopiero kiedy śmierć zajrzała mi w oczy, i ta druga osoba mi się poświęciła, zrozumiałem te słowa dokładnie”.

LEKtura, czyli Domowe Lekcje Czytania. O opowiadaniu Hermana Melville'a pt. „Kopista Bartleby. Historia z Wall Street”.

LEKtura, czyli Domowe Lekcje Czytania. O opowiadaniu Flannery O'Connor pt. „Spotkanie”.

Tomasz Budzyński: „Nasz występ trwał 20 minut. I mogę powiedzieć tak: w ciągu 20 minut zmieniło się całe moje życie. Wchodząc na scenę, byłem nikomu nieznanym chłopakiem z Puław, czyli znikąd, w zespole Siekiera. A schodziliśmy jako gwiazdy rocka...”.

LEKtura, czyli Domowe Lekcje Czytania. O powieści „Długi dzień Ameriga" Itala Calvina opowiada Grzegorz Jankowicz. 

Adam Wajrak: „Wracałem z Arktyki, zadzwoniłem do Piotrka Jachowicza, który zaczął mi opowiadać, że tu jest taka Hiszpanka, bardzo fajna. I przyjechałem do Białowieży, na balangę u Zubów, gdzie zobaczyłem Nurię z jej kruczoczarnymi włosami, opaloną jeszcze mocno, bo prosto z Hiszpanii. I ja się w tej czarności zakochałem, ale tak od razu i tak na amen. Oboje stwierdziliśmy, że jedynym miejscem, gdz...

Marek Bieńczyk: „Miałem 18 lat, byłem na ostatnich wczasach z rodzicami. Grywałem w brydża za zgredami, bo nie było co robić. Tam był trochę starszy facet, który miał długie włosy. I któregoś dnia, gdy grałem w brydża, a miałem świetne karty, zapytał: »Słuchaj stary, czy napijesz się ze mną wódki?«. Złożyłem karty i poszedłem. To był zew. Założyliśmy potem wspólnotę teatralną. A rozpoznaliśmy się...

LEKtura, czyli Domowe Lekcje Czytania. O powieści Jeana-Louisa Curtisa „La Quarantine” oraz o eseju Jeana Améry'ego „O starzeniu się” opowiada Grzegorz Jankowicz.

LEKtura, czyli Domowe Lekcje Czytania. O powieści graficznej Setha (Gregory'ego Gallanta) pt. „Clyde Fans” opowiada Grzegorz Jankowicz.

Katarzyna Nosowska: „Chciałabym pani powiedzieć, że pani historia jest wyjątkowa, ale nie jest. Ma pani wiele sióstr i braci. Jestem pani siostrą" – powiedziała mi Ewa Woydyłło. I to się przebiło przez całą magmę i nadprodukcję myśli. To zdanie zabłyszczało.