Tygodnik Powszechny: Kultura

Ryszard Koziołek, literaturoznawca: „Dość szybko przyszła do nas świadomość, że czas, gdy dzieci są dziećmi, trwa cholernie krótko. Być może czytanie, być może refleksja nad czasem, na którą uczula literatura – a ona zajmuje się głównie tym, co było, a czego nie ma – daje kopa, żeby nie przegapić czegoś istotnego…”.

Beata Stasińska, wydawczyni i redaktorka: „Mój ojciec, jak miał dobry humor, to tak sobie żartował, gdy musiał znosić moje rozmaite rewolty – mówił: »To jest nasz buntowniczek«. Nawet nie » buntownik«, i to był zawsze rodzaj męski. Też ciekawe.

Już w starożytności lew był uznawany za króla zwierząt, oraz postrzegany jako zwierzę o symbolice solarnej, czyli powiązanej ze słońcem. Ponieważ według starożytnego kalendarza 25 grudnia wypadało przesilenie zimowe, uważano, że był to dzień „narodzin Słońca”. W IV wieku Kościół zdecydował o wyznaczeniu na ten właśnie dzień święta Bożego Narodzenia, które zastąpiło pogańskie obchody...

Anna Janko, poetka: „Gdy miałam 16 i z jękiem rozczarowania samą sobą zwróciłam się do mamy: »nie rozumiem tego wiersza!« (chodziło o »Dworzec« Szymborskiej), mama siadła ze mną wtedy i zdanie po zdaniu przetłumaczyła mi go z wierszowanego na ludzkie. To było olśnienie”.

Prof. Małgorzata Omilanowska: „Pamiętam zebranie w Pałacu Kultury, na którym reprezentowałam swój instytut, a wszystkie inne były reprezentowane przez mężczyzn. Jeden z nich wskazuje na stolik obok, mówiąc: »O, herbata i kawa! Napiłbym się« – i patrzy na mnie. A ja na to: »Ja też bym się napiła«  – i patrzę na niego. I wstał. Poszedł i przyniósł”.

Artyści Renesansu nie słynęli z cnotliwego stylu życia, a przy tym bardzo chętnie czerpali inspiracje z nieprzyzwoitych elementów kultury antycznej, a swoje bezpruderyjne dzieła tworzyli techniką umożliwiającą masowe kopiowanie. Jednocześnie Kościół tępił zbyt śmiałe artystyczne przedsięwzięcia. Jednak niektóre ocalały do dziś... [odcinek dla odbiorców dorosłych]

Czy tylko nieszczęśliwe rodziny stanowią atrakcyjny literacko temat? A może to właśnie opowieści o szczęśliwych rodzinach mogłyby zmienić nasz sposób postrzegania relacji z najbliższymi? W szóstym odcinku cyklu „Conrad na fali” o rodzinie jako o jednym z najważniejszych tematów literatury rozmawiamy z prozaikiem i krytykiem literackim Maciejem Miłkowskim.

Mikołaj Łoziński, pisarz: „Moje doświadczenie było takie, że wszystko idzie w dobrą stronę: jak miałem 9 lat, skończył się komunizm, potem Polska weszła do NATO i UE. A za świadomego życia moich dzieci jest odwrotnie, choć są dopiero 10 lat na tym świecie: Brexit, Trump, w Polsce – wiadomo, a teraz jeszcze pandemia. Takie jest ich doświadczenie”.

Morawy to kraina historyczna zajmująca wschodnią i południową część dzisiejszej Republiki Czeskiej. W XII wieku Znojmo na południowych Morawach było siedzibą księcia z dynastii Przemyślidów – Konrad II Znojemski, z okazji swojego ślubu z Marią Serbską w 1134 roku ufundował malowidła w rotundzie, które zachowały się do dziś, a które przedstawiają m.in. władców z dynastii Przemyślidów. Tymczasem ich...

W świetle diagnoz wielu filozofek i filozofów, nie ma już miejsca na naiwną wiarę w naprawę świata, przywrócenie mu dawnej, przyjaznej człowiekowi formy. Jakie konsekwencje filozoficzne, społeczne i polityczne wiążą się ze zmierzchem epoki człowieka? Opowiada dr Michał Pospiszyl, filozof i socjolog.

Wioletta Grzegorzewska, pisarka: „Schronisko jest obozem przejściowym dla prześladowanych – doświadczających ukrytej, silnej przemocy psychicznej i fizycznej. A że tutaj rotacja kobiet jest duża, to nasłuchałam się, zobaczyłam coś, czego nie widać na pierwszy rzut oka, jak patrzysz na ładne osiedle. Tutaj może trafić każdy – czy jesteś pisarką, jak ja, czy byłą dyrektorką czy np., jak moja szefowa...

Pojęcie to ukuł pisarz i aktywista Mark Gevisser. „Różowa granica” wyznacza nowy front walki o prawa człowieka. O tym, gdzie, i dlaczego akurat tam, przebiega ona w Polsce, jak możemy się przyczynić do poprawy sytuacji osób LGBTQ+ w naszym kraju i jak mądrze budować inkluzywne społeczeństwo, rozmawiamy z aktywistką Magdą Dropek.

Agnieszka Duczmal, dyrygentka: "Jako kobieta cały czas zmagałam się z tym, że zawsze widziano we mnie młodą i dobrze zapowiadającą się. Kiedy skończyłam 60 lat, postanowiłam zrobić koncert urodzinowy, żeby pokazać i powiedzieć głośno, że mam już 60 lat i już nie jestem młodą, dobrze zapowiadającą się dyrygentką".

Elżbieta Węgierska, zwana także Elżbietą z Turyngii, to bardzo ważna święta Środkowej Europy: urodziła się w 1207 roku jako córka króla Węgier Andrzeja II, i została żoną Ludwika landgrafa Turyngii. Elżbieta słynęła z pobożności i z pasją oddawała się działalności dobroczynnej; zmarła w wieku 24 lat, zarażając się od chorych, których pielęgnowała. Dlaczego elementem jej legendy jest przedstawienie...

Zenon Kruczyński, pisarz i aktywista, były myśliwy: „To nie był przypadek. Nie. Były tam dwie sarny, na które nagle, gdzieś z żyta, wypadły dwa psy. Zaczęły te sarny gonić. Złożyłem się, strzeliłem do jednego z psów i go bardzo ciężko zraniłem. Ten pies później umarł. To było wydarzenie, o które zapytałaś, które zmienia. Zwrot”.

Barbara Sadurska, pisarka i prawniczka: „To jest nawet pięknie powiedziane: »siedź w kącie, a znajdą cię« albo »ustąp«. To »ustąp« pamiętam bardzo wyraźnie: »ustąp starszemu, bo starszy«, »ustąp młodszemu, bo młodszy«, »ustąp głupszemu, bo sobie nie poradzi«, »ustąp mądrzejszemu, bo to jest jego miejsce«… To »ustąp« jest we mnie cały czas”.

W trzecim odcinku podkastu „Conrad na fali" rozmawiamy o chłopskości i ludowości – jej śladach obecnych w naszym współczesnym pejzażu kulturowym. Będzie także o wstydzie związanym z pochodzeniem z ludowej klasy społecznej, uchodzącej powszechnie za niższą oraz o możliwościach zaistnienia bardziej otwartego i egalitarnego społeczeństwa. Być może kiedyś  deklaracja „jestem ze wsi" nie będzie wi...

[CONRAD FESTIVAL: NATURA PRZYSZŁOŚCI]  Z Katarzyną Kalwat, reżyserką teatralną, której sceniczna wersja „Powrotu do Reims" Didiera Eribona została znakomicie przyjęta zarówno przez krytykę, jak i publiczność, rozmawiamy o normalności jako źródle cierpień. Jak opowiada o tym sztuka? Jak o problemach wynikających z istnienia opresyjnych hierarchii i narzędzi dominacji mówi teatr? I jak wyglądał...

W twórczości piętnastowiecznego malarza włoskiego Carla Crivellego wielokrotnie powracał enigmatyczny atrybut w postaci ogórka – głównie w przedstawieniach Matki Boskiej z Dzieciątkiem.  W sztuce średniowiecznej i renesansowej najczęściej „owocowymi” atrybutami Madonny i Dzieciątka bywało jabłko (aluzja do grzechu pierworodnego), gruszka (symbolizująca słodycz miłości), lub winogrona (odnoszą...

Grzegorz Kasdepke: „Mam 22 lata, pracuję w »Świerszczyku« i moja dziewczyna mi mówi, że będziemy mieli dziecko. I to jest gigantyczny punkt zwrotny. Jeśli teraz państwo słyszą w moim głosie uśmiech, to jest to uśmiech, który przyszedł do mnie po latach. Bo wtedy byłem przerażony”.

Agnieszka Glińska, reżyserka i aktorka: „Jak to jest – być sama ze sobą? I mieć jakiś taki wstrząsający komfort, że pomiędzy próbami mam czas, nie muszę nigdzie biec ani nic robić, ani pędzić na żadne zebranie do szkoły, ani gotować obiadu, ani nikogo wozić na żadne dodatkowe zajęcia…? Gdy mi się to pierwszy raz niedawno zdarzyło, to pomyślałam sobie, że tak pracują faceci”.

Jak radzić sobie w rzeczywistości dotkniętej pandemią i kryzysem klimatycznym oraz jak przepracować żałobę po świecie, który znika na naszych oczach? Gościnią drugiego odcinka podkastu „Conrad na fali” jest pisarka i reporterka Katarzyna Boni. Z autorką książek „Ganbare. Warsztaty umierania” i „Auroville. Miasto z marzeń” rozmawiają Aleksandra Wojtaszek i Michał Sowiński. Dyskusji patronuje indyjs...

Dlaczego niektóre późnośredniowieczne przedstawienia ukazują Marię Magdalenę jako porośniętą włosami na całym ciele? Czy w średniowieczu preferowano blondynki? Jakie było znaczenie rozpuszczonych włosów? Oraz czy kobiety wówczas się depilowały? Opowiada Magdalena Łanuszka.  

Nieprzyzwoite dekoracje na kartach Biblii? Oto jeden z najwspanialszych późnośredniowiecznych rękopisów, który zawiera dość erotyczne przedstawienia panien łaziebnych z Wacławem IV Luksemburskim. Jakie legendy związane są z tym władcą? Jaka była rola panien łaziebnych? I wreszcie: czy średniowiecze było epoką brudu?

Dariusz Popiela, kajakarz, medalista mistrzostw świata: „W miejscu, w którym przez lata trenuję, doszło do największej tragedii w historii Nowego Sącza. Bowiem na tych samych wałach, po których zasuwam z kajaczkiem, stały pokolenia sądeckich Żydów, które w sierpniu 1942 roku zostały tam zgromadzone po to, by w bydlęcych wagonach zostać wywiezionymi do obozu zagłady w Bełżcu”.