تاریخ هنرِ خفن

اولین اپیزود بهاری سال هزاروچهارصد و چهار  خورشیدی را با جشنهای بهاری کشاورزی در غرب آسیا شروع کردم. در قسمت اول گپ به اشتباه زمانی که درباره‌ی آیینهای احتمالی تشرف شکار در جوامع نوسنگی زاگرس صحبت میکردم. محوطه‌ای که جمجمه‌های مردان بالغ بدون دندان پیش  در آن پیدا شد را شیخی‌آباد ذکر کردم اما در واقع محوطه درست تپه علی‌کش بود. قطعات موسیقی استفاده شده در این قسمت پادکست : ۱. ویوالدی شروع موومان او...

شاید این اپیزود در ابتدا به نظر عجیب برسد اما در نگاه بینامتنی امروز مورخ تاریخ هنر برای فهم یک جامعه نه تنها شرایط اجتماعی، اقتصادی، سیاسی، دینی آن جامعه را مد نظر قرار می‌دهد بلکه به ریز فاکتورهای بسیار دیگری هم باید  توجه کند تا احتمالا از برآیند همه اینها دلایل باورها، مناسک و اعمال و معنای تصاویر و متون به جا مانده از آن مردم را فهم کند. در این معنی بهداشت عمومی، تغذیه و شکل فیزیک افراد جامعه...

نوروزتان پیروز به لطف و یُمن حضور دکتر "حجت دارابی" باستان‌شناس پیش از تاریخ و متخصص دوره نوسنگی درباره نخستین روستاها و شروع یکجانشینی، همچنین چگونگی شروع کشاورزی و اهلی‌سازی در ایران صحبت کرده‌ایم. به ادامه این گفتگوی عالی گوش بدهید. قطعات موسیقی مورد استفاده در این اپیزود: ۱. تنبور نوازی سیدخلیل عالینژاد ۲. کامکارها میکس و مسترینگ: فرشید ذولفقاری انتخاب موسیقی:فرشید ذولفقاری طراحی هوی...

در پادکست "تاریخ هنر خفن" همراه شما، درباره مسیر سفر انسان خردمند،  از دوران کهن سنگی و اولین ابزارسازی تا انقلاب کشاورزی صحبت کردیم  به دوران نوسنگی و یکجانشینی رسیدیم و محوطه‌های شاخص حلال حاصلخیز را در آناتولی، عراق و لوانت بررسی کردیم. نوبتی هم باشد نوبت ایران و محوطه‌های نوسنگی در زاگرس است. به لطف و یُمن حضور دکتر "حجت دارابی" باستان‌شناس پیش از تاریخ و متخصص دوره نوسنگی...

این سومین قسمت از سلسله اپیزودهای خوانش "شاخه زرین" سر جیمز جرج فریزر است. این قسمت پادکست از بخش "انسان خدایان" تا "پرستش درختان" کتاب شاخه زرین را خوانده ام من تکتم میرباقری هستم معلم تاریخ هنر. قطعات موسیقی استفاده شده در این قسمت: 1.The Last of the Mohicans is the soundtrack album of the 1992 film of the same name. Soundtrack album by Trevor jones & Randy Edel...

این دومین قسمت از سلسله اپیزودهای خوانش "شاخه زرین" سر جیمز جرج فریزر است. ماجرای این‌بار ریشه کهانت بیشه‌زار آریسیا و داستان هیپولیت، افیگینیا و  اورستس.ایگریا و نوما و ویربیوس است. من تکتم میرباقری هستم معلم تاریخ هنر. قطعات موسیقی استفاده شده در این قسمت: 1.CHASSAPIKA ,stalia-stalia ,greek folk 2. Johhanes Brahms, Hungarian Dances,No6 in D major, vivace(orch.schmeling) Wiener philharmoniker میک...

شاخه زرین به حق سنگ بنای تفکر مدرن درباره انسان‌شناسی اجتماعی و اسطوره‌شناسی است. نظریه سر فریزر درباره شاه‌کشی و بلاگردان بارها و بارها در فهم آثار هنری و رسوم فرهنگی عهد کشاورزی به کارمان خواهد آمد و برای شکستن لایه سخت نمادها به دادمان خواهد رسید. پس تصمیم گرفتیم تا پیداکردن یک باستان‌شناس متخصص دوره نوسنگی کتاب شاخه زرین را با هم بخوانیم. این اولین جلسه از سلسله جلسات شاخه زرین است و به نظرم خ...

میل به جاودانگی و نمود آن در دین کشاورزی، داستانهای ایزد شهید‌شونده موضوع بحث قسمت دوم صحبت من تکتم میرباقری با پگاه اردلان است. موسیقی انتهای اپیزود: Requiem in D minor, Op.48, Gabriel Faure, Pie jesu میکس و مسترینگ: فرشید ذولفقاری فرد طراحی هویت بصری:آبان اخلاقی، نسترن زیلابی گرافیک:اسماء علینژاد هماهنگی تکنیکی: پارسا بیگدلی، اسماء علینژاد تولید:تکتم میرباقری برای دیدن مطالب بیشتر و تصویر مرتبط...

عمل کشاورزی و تولد گیاه از خاک باروَر برای انسان دوره کشاورزی به شدت یادآور عمل جنسی و لقاح بوده است. زمین کشاورزی به رحم زن  و تن مادر زندگی تشبیه می‌شده و گیاه پسر مادر زمین بوده است. تمامی این نمادها و تلاش یکساله کاشت گیاه داستان زیبای عشق و فراق الهه کشاورزی  شوهر گیاهی اش را به وجود آورد. درباره‌ی این داستان و خدای شهید‌شونده گیاهی دوران کشاورزی بارها و بارها و در تمام فرهنگهای کشاورزی به تف...

وقتی صحبت از مادر خدای زندگی، وجوه و صورتهای مناسک دینی مرتبط با او و سمبلهایش می‌شود دیگر نمی‌شود جلوی ذوق کردن و ساعتها درباره‌ی او صحبت کردن مرا گرفت. سمبل‌هایش بی‌شمارند و ردپای حضورش را در تمام دینها ،فرهنگها تا هنر مدرن میتوان دنبال کرد و از بازیابی و شهود پیدا کردن نشانه‌ها لذت برد از این به بعد گاهی درباره اش صحبت خواهم کرد . این جلسه اولی نیست اما آخرین هم نخواهد بود. من تکتم میرباقری هست...

در ادامه صحبت من تکتم میرباقری با علی عباسی درباره روستاهای نوسنگی پیشاسفال، این‌بار درباره دین و آیین‌های عبادی احتمالی مردم چتل‌هویوگ صحبت خواهیم کرد موسیقی انتهای این اپیزود: katibim, Üsküdara Gider iken, Gursoy Dincer& Jordi Savall, قطعه هنگام رفتن به اسکدار یک قطعه فولک ترکی است که به فرهنگ موسیقیایی کشورهای زیادی از جمله اروپای شرقی، یونان، دنیای عرب، هند و بنگلادش و تاجیکستان و .... سفر...

قدیمی‌ترین روستاهای جهان در غرب آسیا پدید آمدند. یکی از جالب ترینشان چَتَل هویوگ در دشت قونیه ترکیه است روستایی بدون کوچه و دروازه با خانه‌های لانه زنبوری و با قدمت نه هزار سال. این‌بار من تکتم میرباقری و علی عباسی درباره معماری هنر و دین چتل هویوگ حرف خواهیم زدن در عین حال نگاهی به روستاهای دیگر کشاورزی که همزمان با چتل هویوگ وجود داشته‌اند خواهیم انداخت من تکتم میرباقری هستم، معلم اسطوره و تاریخ...

گوبکلی‌تپه بزرگترین معبد سنگی دوران پیشاسُفال را چه کسانی ساختند، دلایلشان برای ساختن این سازه عظیم و صرف زمان و نیروی انسانی بسیار چه بود. در بنای گوبکلی تپه چه مراسمی انجام می‌شد و برای پرستش کدام نیروی قدسی. و چرا بعد از دوهزار سال رونق و استفاده مداوم گوبکلی تپه ناگهان متروک و مدفون شد. بی‌شک هر آنچه در دنیای پیش از نوشتار اتفاق افتاده است، راز مسکوت تاریخ می‌ماند. و ما هیچوقت جزعیات دقیق و پا...

نزدیک به دوازده هزار سال پیش، تعداد زیادی از مردم شکارگر و خوراک‌جوی آناتولی به دلیل مذهبی دور هم جمع شدند تا معبد عظیم گوبکلی‌تپه را بسازند . این پروژه بزرگ معماری به تعداد زیادی کارگر و به طبع آن مقدار زیادی غذا برای سیر کردن این کارگران نیاز داشت. یووال نوح هراری معتقد است همین نیاز دینی منجر به اهلی شدن نخستین گونه گندم وحشی و اولین مزارع بزرگ گندم شد. گوبکلی تپه آخرین شاهکار دوران شکار و سرآغ...

روایت غالب در کتابهای تاریخ از "انقلاب کشاورزی" با عنوان تحول تمدن ساز و یکی از موفق‌ترین تحولات بزرگ تاریخ بشر نام می‌برد. اما آیا حقیقت همین است!؟! در این اپیزود ما به جای این روایت غالب به سراغ نظریه کوچک و جنجالی مخالفی رفتیم که از کشاورزی به عنوان فریب بزرگ و زنجیرطلایی تجمل بر دست و پای بشر یاد میکند. بیشتر ارجاعات این اپیزود به کتاب انسان خردمند اثر یوال نوح هراری است. همراهان من تکتم میربا...

فصل دوم" دوران کشاورزی" جمله اول داستان شاید سخت ترین بخش متن برای نویسنده باشد. برای من هم سخت بود تصمیم بگیرم طلوع تمدن بشری را از کجا و چگونه تعریف کنم. اگر بدانیم باور  و ایمان مردمانی چیست فهم آن مردم و دلیل اعمالشان برای‌مان قطعاً  سهل‌تر می‌شود. پس در اولین قدم به سراغ ایمان دوران کشاورزی رفتم. مهین مادر هستی یک وجب بزرگتر از جهان و معنای خود زندگی. تعریف تمام وجوه او شاید در یک یا چند نشست...

اولین قدم‌ها به سوی دنیای کشاورزی آنچنان ناپیدا بود که هیچکسی حتی به پشت سر نگاهی نینداخت. این‌بار کمی درباره دوران میان‌سنگی در اروپا صحبت کرده ام .دوران شکار در اروپا دوران بیشتری تاب آورد و تغییر به سمت اهلی‌سازی و کشاورزی به دلیل آب و هوای سردتر، دیرتر از خاورمیانه اتفاق افتاد.  پس برویم به سراغ فهم دلیل انداختن سکه در حوض و البته ریشه های جان‌پیچ های ولدمورت. قطعات موسیقی که در این اپیزود می‌...

وقتی مسافر هستید، گاهی میان راه در جاده استراحت کنید . ما هم این هفته لحظه ای کنار راه ایستاده ایم. نگاهی به پشت سر کمک می‌کند ببینیم چقدر راه آمده ایم و آنوقت نگاهی به نقشه یادمان می‌اندازد چقدر راه در پیش رو داریم. خیلی زود دوباره راه خواهیم افتاد اما این‌بار بیایید به نقشه راه نگاهی بیندازیم. قطعات موسیقی استفاده شده در این اپیزود از این قرارند: پیوتر ایلیچ چایکوفسکی،باله فندق‌شکن: ۱.Nutcracker...

شهرهای کهن هم‌چون معابد ساخته شده‌اند، دروازه‌های‌شان در چهار جهت اصلی قرار دارد و در مرکز آن، معبد اصلی جای گرفته است. شهروندان در محدوده‌ی این نماد، زندگی و کار می‌کنند.به همین ترتیب، قلمرو مذاهب جهانی و یا ملّی، حول محور یک مادر شهر شکل می‌گیرند. مسیحیت غربی به دور شهر رُم و اسلام به دور مکه؛ کرنش هماهنگ مسلمانان که در سراسر جهان، سه بار در روز، هم‌چون پرا‌های یک چرخ، رو سوی کعبه، سر تعظیم فرود...

حتی امروز و در سال ۲۰۲۴ میلادی ما آدمهای امروزی مدام و مدام برای تعریف رابطه‌مان با جهان از مفهموم ما و دیگری استفاده می‌کنیم.ما انسان‌ها و حیوانات/ ما ایرانی‌ها و دیگر کشورها/ما مسلمانان و دیگر ادیان /ما .... . و البته که ما همیشه به حق و دیگری همیشه خطاکار است. اما ریشه‌ی این ما از کجا می‌آید. در جوامع باستانی و سنتی، جهان پیرامونی هم‌چو عالم صغیر تصوّر می‌شود‌. در مرزهای این جهان بسته،قلمرو ناش...

شمن جادوگر،حکیم‌ساحر، شفادهنده، معجزه‌گر، پیشگو، هادی ارواح به جهان مردگان، نجات بخش نامردگان از دنیای زیرین، عارف و شاعر است. اما شمن‌باوران معتقدند روزگاری بوده است که شمن‌های قدرتمند گذشته مردگان را (حیوان ذبح شده و انسان مرده) از استخوان زنده میکردند و می‌توانستند به پرنده تبدیل شوند و به آسمان خدایان پرواز کنند. پرهای کلاه و لباسشان امروز یادآور ان روزها و آن قدرت‌ها است. در این اپیزود من تکت...

تصوّر دوره‌ای که در آن انسان رویا و خواب‌بیداری نداشته و دچار خلسه نشود دشوار است. این خلسه یا از دست دادن آگاهی، سفر روح به عالم ماورا تفسیر می‌شود. از آنجا که عالَم روحانی انسان‌های پارینه‌سنگی تحت تاثیر روابط اسرار‌آمیز بین انسان و حیوان بوده است، حدس زدن وظایف و کارکردهای شخص متخصص در خلسه دشوار نیست. من تکتم میرباقری به همراه موژان یعقوبی و پارسا بیگدلی این‌بار و هفته آینده درباره شمن صحبت خو...

تلاش برای رمزگشایی تصاویر غارهای دوران ماگدالنی توسط من تکتم میرباقری به همراه عطیه شفیعی و رضا قره غرییی این هفته هم ادامه دارد. به این تفاوت که این‌بار سری به ایران خودمان هم زده‌ایم. قطعاتی که در این قسمت پادکست می‌شنوید: ۱.منیر وکیلی،آوازها و رقص‌های ایرانی(بازگشت)، لالایی ۲. عطاالله جنگوک،مسعود بختیاری،آلبوم مال کَنون، گل باوینه ۳. منیر وکیلی،ترانه لری ای یار(صدسوار سی‌صد سوار) میکس و مسترینگ...

عظمت سر در رفیع مسجد جامع یزد، زیبایی "نفس بُر" گنبد مسجد شیخ لطف الله ، ورودی پر طمطراق کلیسای شارتر و پس از آن خنکای صحن بلند و پر ستون کلیسا، همراه با نورهای رنگی پنجره های ویترای.مواجهه با جلال معبد کایلاشاناتا، یا شکوه دیدن یک توری‌ئی ساخته شده در دریا همه و همه تجربه‌ی ناب و منحصر به فردی از الوهیت به شما می‌دهد . درک لحظه‌ی گذر از زمان به جاودانگی بیشک تجربه دیدار از غارهای نقاشی...

در فرهنگهای کهن، دختری که اولین قاعدگی را تجربه می‌کند مراسم تشرف زنانگی را هم تجربه خواهد کرد. او را در جنگل یا کلبه ای در انتهای دهکده نگهداری می‌کنند‌. گاهی از لمس زمین یا دیدن خورشید منع می‌شود .رژیم غذایی به خصوصی به اوتحمیل می‌شود اما در انتهای اولین قاعدگی به همراه همه زنان قبیله در آب روان غسل داده می‌شود ،تمام تنش رانقاشی می‌کنند و با رقص و هلهله او رادبه قبیله باز‌می‌گردانند. زین پس او ی...