SBS Karen - အဲးစ်ဘံအဲးစ် ကညီ

အီစထြ့လယါပနံာ်တၢ်ကၤဆံးဆံးဖိသ့ၣ်တဖၣ် အတၢ်မၤစၢၤ အီစထြ့လယါကီၢ်မုၢ်ကျိၤဝဲၤကွာ်န့ၣ် အိၣ်ဝဲဒီလၣ် အကကွဲၢ် တကကွဲၢ်တဝာ်ဘျဲၣ် ဒီး ဟ့ၣ်လီၤဝဲပှၤကညီ ၅.၁ကကွဲၢ်ဂၤ အတၢ်ဖံးတၢ်မၤန့ၣ်လီၤ.

တၢ်ဂ့ၢ်ထၢဖှိၣ်နီၣ်ဂံၢ်နီၣ်ဒွးအသီတခါအပူၤပာ်ဖျါဝဲဒၣ်လၢအီစထြ့လယါပၢ်သ့ၣ်တဖၣ် ဖဲလၢအအိၣ်ဖဲတၢ်ဟံးခွဲးလၢတၢ်ကွၢ်ထွဲဟံၣ်ဖိဃီဖိအကတီၢ်မ့ၢ်ဂ့ၤ, တၢ်ဟံးခွဲးလၢတၢ်ကွၢ်ထွဲဟံၣ်ဖိဃီဖိအဂီၢ်ဝံၤအလီၢ်ခံမ့ၢ်ဂ့ၤန့ၣ် အတဒိးန့ၢ်ဘၣ်တၢ်မၤလီၢ်အတၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤဂ့ၤဂ့ၤဘၣ်.

လၢတၢ်ကမၤစှၤလီၤစ့သိၣ်သွံ စ့အလုၢ်အပှ့ၤလီၤအံၤ ကန့ၢ်အဂီၢ် စ့တၢးသ့ၣ်တဖၣ် တယာ်ပာ်ဝဲဒၣ်လၢ အစှၤကတၢၢ်န့ၣ် အီစထြ့လယါကီၢ်လီၢ်ခၢၣ်သးစ့တၢး ကမၤအါထီၣ်ဒ်ဝဲဒၣ်စ့အ့ၣ် တဘျီ မ့တမ့ၢ် ခံဘျီဒ်န့ၣ်လီၤ.

ကလုာ်ဒူၣ်ဆဲးလၤအါကလုာ်အပှၤတဝၢခၢၣ်စးလၢအပၣ်ဃုာ်ကလုာ်ဒူၣ်လၢအဟဲန့ၢ်လၢကီၢ်ပယီၤ— ကညီ, ကရ့ၣ်နံၣ်ဒီး ခၠီ သ့ၣ်တဖၣ်သ့ၣ်တဖၣ်လဲၤပာ်ဖှိၣ်ထီၣ်အသးဖဲ ဝ့ဒၢၣ်ကီၣ်ကးကရၢဝဲၤလီၢ်အပူၤ ဒ်အမ့ၢ်တၢ်လဲၤထီၣ်ဒိကနၣ်ဘၣ်ဃး တၢ်ကမၤတၢ်ဟံးန့ၢ်ကမျၢၢ်တၢ်ပာ်သး Voice referendum လၢတၢ်ကဒုးအိၣ်ထီၣ် ပှၤထူလံၤဖိအခၢၣ်စးဖဲဘျီၣ်ဒိၣ်အပူၤ လၢအဘၣ်တၢ်သ့ၣ်ညါအီၤဒ်အမ့ၢ် The Voice to Parliament န့ၣ်လီၤ.

ပှၤအီစထြ့လယါဖိသ့ၣ်တဖၣ် ဖဲအလဲၤတၢ်ဆူထံကီၢ်ချၢကီၢ်ချၢသ့ၣ်တဖၣ်အခါ ဘၣ်သ့ၣ်သ့ၣ် အလီၢ်အိၣ်လၢ ကဘၣ်ဆဲးဝဲဒၣ် ကသံၣ်ဒီသဒၢသ့ၣ်တဖၣ် ဒ်သိးဒီးအမ့ၢ် တၢ်ဒီသဒၢလီၤအဝဲသ့ၣ်အနီၣ်ကစၢ်အသး လၢတၢ်ဆူးတၢ်ဆါဃၢ်လၢအဘၣ်ကူဘၣ်ဂာ်တၢ်သ့သ့ၣ်တဖၣ်အတၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ်န့ၣ်လီၤ.

တနံၣ်အံၤ ၂ဝ၂၃ လါယူၤ အသီ ၂ဝ မ့ၢ်ဝဲဒၣ် ဟီၣ်ခိၣ်ဒီဖျၢၣ်ပှၤဘၣ်ကီဘၣ်ခဲအမုၢ်နံၤဒီး ဒ်လၢဘီမုၢ်စၢဖှိၣ်ကရၢ ပာ်လီၤဃာ်ဝဲ အတၢ်တိာ်ထူလၢအမ့ၢ် တၢ်မုာ်လၢ်လၢအယံၤဒီးဟံၣ် — “Hope Away From Home” အသိး ကညီဘၣ်ကီဘၣ်ခဲဒဲကဝီၤဖိသ့ၣ်တဖၣ် အတၢ်မုၢ်လၢ်န့ၣ် လီၤပလိာ်ဝဲဒၣ်ဒ်သိး မုၢ်စၢဖှိၣ်ကရၢ အတၢ်တိာ်ထူအံၤန့ၣ်လီၤ.

ဖဲအီစထြ့လယါကီၢ် တၢ်ဟံးန့ၢ်ကမျၢၢ်တၢ်ဘၣ်သး ကျိၤကျဲအပူၤန့ၣ် တၢ်သူဝဲဒၣ် လံာ်ခီဆှၢ ဒ်အံၤန့ၣ် အိၣ်တ့ၢ်လံဝဲဒၣ်အနံၣ် ၁ဝဝဘျဲၣ်လံန့ၣ်လီၤ. တၢ်စးထီၣ်မၤညီနုၢ် တၢ်ဟံးန့ၢ်ကမျၢၢ်တၢ်ဘၣ်သးလၢကျိၤကျဲဒ်အံၤန့ၣ် စးထီၣ်တ့ၢ်လံအသးဖဲအပူၤကွံာ် ၂ဝယၤဖှိၣ်စးထီၣ်သီ ဖဲအီစထြ့လယါကီၢ် ထံကီၢ်သဲစးတၢ်ဘျၢခိၣ်သ့ၣ်စးထီၣ်သီသီအခါန့ၣ်လီၤ.

ဖဲဘီမုၢ်စၢဖှိၣ်ကရၢပှၤဘၣ်ကီဘၣ်ခဲဂ့ၢ်ဝီဝဲၤကျိၤအတၢ်ပာ်ဖျါလၢခံကတၢၢ်အပူၤန့ၣ် ပာ်ဖျါဝဲဒၣ် မုၢ်မဆါတနံၤ ပှၤလီၢ်အိၣ်ကမှံအနီၣ်ဂံၢ်န့ၣ် အါထီၣ်ဝဲသပှၢ်ပှၢ်လၢ တၢ်တထံၣ်ဘၣ်တ့ၢ်အီၤဒ်အံၤနီတဘျီဘၣ်န့ၣ်လီၤ.

တနံၣ်အံၤ ၂ဝ၂၃နံၣ် လါယူၤ ၁၈သီတုၤ ၂၄သီန့ၣ် တၢ်ပာ်ပနီၣ်အီၤဒ်အမ့ၢ် ပှၤဘၣ်ကီဘၣ်ခဲအနွံအသိး ကညီဘၣ်ကီဘၣ်ခဲ ပှၤသးစၢ် လၢအဟဲတုၤအိၣ်ဆိးဖဲ ဘဲဒံၢ်ကိၣ်ဝ့ၢ် ဘံးထိရံယါကီၢ်စဲၣ် အပူၤသ့ၣ်တဖၣ် အိၣ်ဒီးတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤလီၤဆီ လၢအကပာ်ဖျါထီၣ် ကညီဘၣ်ကီဘၣ်ခဲသးစၢ်အတၢ်ဟ့ၣ်နီၤလီၤဒီး ဒိးသူကဒါက့ၤအဝဲသ့ၣ်တၢ်သ့တၢ်ဘၣ် ဆူပှၤတဝၢလၢအဝဲသ့ၣ်အိၣ်ဆိးအီၤအပူၤ အဂ့ၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.

ဖဲဟံၣ်ဖိဃီဖိသဲစးတၢ်ဘျၢဝဲၤကျိၤ Family Law Act အဖီလာ်န့ၣ် ဖဲမိၢ်ပၢ်သ့ၣ်တဖၣ် မၤလီၤဖှၣ်ကွံာ်သး မ့တမ့ၢ် မၤလီၤဖးကွံာ်သးဝံၤအလီၢ်ခံ ဖိသ့ၣ်တဖၣ် တၢ်အိၣ်မုာ်ဆိးပၢၤအဂီၢ် တၢ်နဲၣ်ကျဲအိၣ်ဝဲဒၣ်လၢမိၢ်ပၢ်သ့ၣ်တဖၣ်ကဘၣ်တဲသကိးလူၤပိာ်ထွဲမၤပိာ်ထွဲအီၤန့ၣ်လီၤ.

ဖဲတယံၤဒ်ဘၣ် လါမ့ၤ၂၂သီအနံၤန့ၣ် ကၠီၣ်တဲၣ်ဘၣ်မူဘၣ်ဒါ သ့ၣ်တဖၣ်ဒီး UNHCR ဘီမုၢ်စၢဖှိၣ်ကရၢပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါလၢပှၤဘၣ်ကီဘၣ်ခဲဂ့ၢ်ဝီသ့ၣ်တဖၣ် လဲၤနုာ်လီၤဆူၢကညီဘၣ်ကီဘၣ်ခဲဒဲကဝီၤ ၉ ဖျၢၣ်အပူၤဒီး ဒုးသ့ၣ်ညါလီၤဝဲ ၦၤဘၣ်ကီဘၣ်ခဲဒဲကဝီၤဖိသ့ၣ်တဖၣ်လၢ တၢ်သုးလီၢ်သုးကျဲဆူ ကီၢ်သၢဘ့ၣ်တဘ့ၣ်တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤ သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.

ပှၤအီစထြ့လယါလၢအဒိးန့ၢ်ဘၣ်ကလီ တၢ်မၤကွၢ်ပီးလီ လၢပှံာ်ကဖုခဲစၢၣ်တၢ်ဆါအဂီၢ်သ့ၣ်တဖၣ် တၢ်ပာ်ပနီၣ်ပာ်အီၤလၢအသးနံၣ် ၅ဝဆူအဖီခိၣ် နာ်သက့ ခဲကနံၣ်အံၤ ကီၢ်စၢဖှိၣ်ပဒိၣ်တၢ်ဟ့ၣ်ကူၣ်ဟ့ၣ်ဖးအဖီလာ်န့ၣ်စံးဝဲဒၣ်လၢ တၢ်ကဘၣ်မၤစှၤလီၤအသးနံၣ် လၢအဘၣ်စးထီၣ်အီၤဖဲ ပှၤသးနံၣ် ၄၅နံၣ်ဒီးဆူအဖီခိၣ်န့ၣ်လီၤ.

ပှၤအီစထြ့လယါဖိသ့ၣ်တဖၣ် အတၢ်ဘူၣ်ဂ့ၤမးလၢအအိၣ်ဒီး ကၠိလၢအလီၤဆီလိာ်အသးအါမး, ဒီး အိၣ်ဒီးတၢ်အိၣ်သးလၢကဃုထၢဝဲကၠိ လၢအတၢ်အိၣ်သး ဘၣ်လိာ်ဒီးအဝဲသ့ၣ်ဖိသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.

အီစထြ့လယါ လီၢ်ခၢၣ်သးစ့တၢး Reserve Bank မၤအါထီၣ်ကဒီးဝဲဒၣ်စ့အ့ၣ်တဘျီကဒီး လၢအစံးဝဲဒၣ် တၢ်အံၤမ့ၢ်ခီဖျိအသးလၢစ့သိၣ်သွံ စ့အလုၢ်အပှ့ၤလီၤအဃိန့ၣ်လီၤ.

အီစထြ့လယါပှၤစဲအ့ၣ်ဖိသ့ၣ်တဖၣ် ဃုကျဲ ပာ်ဖျါထီၣ် တၢ်ဟ့ၣ်ပလီၢ် ဘၣ်ဃး တၢ်အိသံးဒီး နုၢ်ခဲစၢၣ်တၢ်ဆါ အဘၢၣ်စၢၤ တၢ်ဘၣ်ဘျးလိာ်သးအိၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ.

အခဲအံၤန့ၣ် အီစထြ့လယါကီၢ်ဒီဘ့ၣ်အပူၤ ဟံၣ်လၢတၢ်ဒိးလဲလီၤအီၤသ့ၣ်တဖၣ် အိၣ်စှၤန့ၢ် အဖျၢၣ် ၅ဝ,ဝဝဝ န့ၣ်လီၤ. အပူၤကွံာ်ခံနံၣ်အခါန့ၣ် အိၣ်ဝဲဒၣ်အါန့ၢ်နီၣ်ဂံၢ်အံၤ ခံဆးန့ၣ်လီၤ.

ပှၤမၤတၢ်ဖိဒီး ပှၤမၤတၢ်ဖိကရၢသးခုလၢ Fair Work တၢ်ဆၢတဲာ်တၢ်မၤအဘူးအလဲ, ဘၣ်ဆၣ်ပနံးတၢ်ဖံးတၢ်မၤသ့ၣ်တဖၣ်တသးခုဘၣ်.

ကညီမိၢ်သးစၢ် နီၣ်စရံနၣ်ရွ့ၣ် ခဲကနံၣ်အံၤအိၣ်ဆိးဖဲအီစထြ့လယါကီၢ် ကလံၤစိၤတၢ်ပၢဟီၣ်ကဝီၤဒိၣ်အဝ့ၢ်ခိၣ် ဒါဝ့ဝ့ၢ်တဂၤ ဖဲတယံၤဒ်ဘၣ်န့ၣ် ဖျိထီၣ်ဝဲ ဖၠၣ်စိမိၤတီၤဒိၣ်ခံတီၤတတီၤလၢအဘၣ်ဃးသဲစးတၢ်ဘျၢအဂ့ၢ် Master of Law ဒံၢ်ကရံၣ် န့ၣ်လီၤ.

တၢ်ဆါဟံၣ်အသီဖဲ Canberra, Perth ဒီး Adelaide ဝ့ၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အပူၤ ဃုာ်ဒီးတၢ်ဆါဟံၣ်အဂုၤအဂၤသ့ၣ်တဖၣ် လိၣ်ဘၣ်ဒီးမၢ်လိာ်န့ၢ် နုၢ်ထံဖဲအီးလဲအပူၤအဃိ ခဲကနံၣ်အံၤ လိၣ်ဘၣ်ဝဲဂ့ၢ်ဂီၢ်အူလၢ တၢ်ကမၤဘူၣ်လီၤနုၢ်ထံ လၢဖိသၣ်အိၣ်ဖျဲၣ်တဘၣ်အလါ အိၣ်ဖျဲၣ်ဆိသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.

ကီၢ်ချၢကညီဘၣ်ကီဘၣ်ခဲပှၤဂ့ၢ်ဝီကရၢ (OKRSO) လၢအအိၣ်သူၣ်လီၤအသးဖဲကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ်အပူၤစံးဝဲဒၣ် ကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ် ထံရူၢ်ကီၢ်သဲး တၢ်အိၣ်သးခဲကနံၣ်အံၤ ဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်မုၢ်လၢ်လၢ ပှၤကီၢ်ပယီၤဖိလၢအဟဲနုာ်လီၤ ဖံးတၢ်မၤတၢ်ဖဲထံကီၢ်အံၤအပူၤန့ၣ်လီၤ.

ဖဲလၢတၢ်ဆၢကတီၢ်ဘူးထီၣ်လၢ တၢ်ကဘၣ်ပာ်ဖျါထီၣ်က့ၤ ခိသွဲစရီကတီၢ်အံၤ - အီစထြ့လယါခိသွဲဝဲၤဒၢး — Australian Taxation Office ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲဒၣ် တၢ်ပဲၤထံနီၤဖး ကျိၤကျဲလၢ တၢ်ကသ့ၣ်ညါနၢ်ပၢၢ်အါထီၣ် တၢ်ပာ်ဖျါထီၣ်ခိသွဲစရီအဂ့ၢ်ဒီး မၤလီၤတံၢ်လၢ ပှၤကိးဂၤဒဲး ဟ့ၣ်လီၤခိသွဲဒ်သိးလၢအဝဲသ့ၣ် ဘၣ်ကြၢးဟ့ၣ်အီၤအသိးန့ၣ်လီၤ.

ဖဲအီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤအံၤ ပှၤအံးထွဲကွၢ်ထွဲတၢ်ဖိသ့ၣ်တဖၣ် အိၣ်ဘူးထီၣ်လၢ အဂၤ ၂. ၇ ကကွဲၢ်န့ၣ်လီၤ.

တၢ်ဃုထၢပာ်ဖှိၣ်နီၣ်ဂံၢ်စရီ အတၢ်ပာ်ဖျါသ့ၣ်တဖၣ် ဒုးနဲၣ်ဖျါဝဲဒၣ်ရှဲရှဲဖိ လၢအမ့ၢ် အီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤ ပှၤတူၢ်ဘၣ်တၢ်မၤဆူၣ်မၤဆီးသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် မ့ၢ်ပှၤလၢအဘၣ်တၢ်မၤဒၢၣ်မၤနၢၤအီၤလၢအဟံၣ်ဖိဃီဖိအနီၣ်ကစၢ်ဒၣ်ဝဲန့ၣ်လီၤ.

တနံၣ်အံၤ ကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ် ထံကီၢ်ဒီဘ့ၣ်တၢ်ဃုထၢ အဖီခိၣ် တၢ်ဘျၢနုာ်လီၤကျိၣ်စ့ တၢ်တၤကျိၣ်တၤစ့ သ့ၣ်တဖၣ်အိၣ်ဝဲအါမးန့ၣ်လီၤ.

ဘၣ်ဃး စ့တိာ်ပာ်န့ၣ် အါတက့ၢ် ပတဲဘၣ်ဃး မတဂၤသ့ၣ်တဖၣ် လၢအမၤနၢၤတၢ်ဒီး မတဂၤသ့ၣ်တဖၣ်လၢအရှူလဲၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. အဃိ မ့မ့ၢ်အီစထြ့လယါကီၢ် ကလုာ်ဒူၣ်ဆဲးလၤအါကလုာ် အပှၤတဝၢအဂီၢ်န့ၣ် တၢ်ဒိဘၣ်မၤဟူးအိၣ်ဒ်လဲၣ်?