Rozane | پادکست روزنه

در این قسمت با بررسی دیدگاه‌های پدی والش به چهار نحوه ارزشمندی دانش پرداختیم و گفتیم که مهم‌ترین ارزش‌مندی‌های دانش مربوط به درک اخلاقی از جهان و آگاهی عمیق از یگانگی حیات به ویژه یگانگی نوع بشر است. همچنین مدل فکری هیوبرت دریفوس در ارتباط با یادگیری، بیان کردیم که از دیدگاه او یادگیری در مراحل پیشرفته‌ی خود ماهیتی تنانه و از جنس حضور در جهان دارد و به واسطه ذهن یا عقلانیت صورت نمی‌گیرد و این تفاو...

در این قسمت به بررسی تحول فکری پل هیرست در سامان‌دهی دروس آموزشی می‌پردازیم و اینکه هیرست تحت تاثیر فایده‌گرایی، موضع خود را تعدیل کرد و معتقد شد که در تعیین محتوا و ترکیب دروس باید هم تقسیم علوم و هم نظام‌های عمل مختلف را که شاگردان در آن مشارکت دارند در نظر گرفته شود. در نهایت به نقد بخشی از دیدگاه هیرست پرداختیم که بر اساس آن نقد و تامل و بر نظام‌های عمل، کار بعضی نظام‌های عمل دیگر و کار تخصصی...

در این قسمت به بررسی دیدگاه «یک‌پارچگی دانش» و انتقادات پل هیرست به این موضوع می‌پردازیم. هیرست اعتقاد دارد که تقسیم‌بندی فعلی علوم و دانش به رشته‌های مختلف یک دلیل منطقی و تاریخی دارد و نمی‌توان آن را انکار کرد.

در این قسمت به بررسی آرای «جان مک‌داول» در رابطه با سرشت انسان خواهیم پرداخت. این نظرات تلاشی برای فراتر رفتن از دوگانگی میان ذهن و عین است که متفکرانی هم‌چون توماس نیگل و جان سرل هم به آن پرداخته‌اند.

در این قسمت ابتدا با استناد به فلسفه بوهم، به چالش‌های چندپارگی یا گسستگی در اندیشه به عمل اشاره می‌کنیم. سپس با پرداختن به فلسفه جان مک‌داول، توضیح می‌دهیم که چگونه دوگانگی میان ذهن و عین که فلسفه غرب بعد از دکارت را به خود دچار کرده، می‌تواند به سوی یک دیدگاه یکپارچه‌تر سوق داده شود.

هدف از این قسمت و دو قسمت بعدی آن است که نشان داده شود اگر درباره ابژه‌ فهم دیدگاهی مادی‌گرایانه داشته باشیم، چگونه فرایند آموزش و پرورش دچار محدودیت و اختلال می‌شود. برای این منظور دیدگاه مادی‌گرایانه و برساخت‌گرایانه سرل ارائه می‌شود و سپس با کمک نظریه نیگل، این نظریه نقد و جایگاه هستی معنوی در ابژه‌ فهم مورد کاوش قرار می‌گیرد.

در این قسمت ضمن نقد عدالت نزد رالز، توضیح می‌دهیم که عدالت چگونه می‌تواند به مثابه یک صفت معنوی آموزش داده شود و چه ارتباطی با انصاف، بی‌طرفی، میانه‌روی و مفهوم بسط یافته‌ قدرت دارد و چگونه با پرورش انگیزه‌های بنیادین انسانی یعنی انجذاب به زیبایی و شوق دانستن در شاگردان مستحکم می‌شود.

در این قسمت به بررسی سیر تحول مفهوم عدالت در طول تاریخ فلسفه به ویژه مفهوم عدالت مبتنی بر چارچوب‌های مادی‌گرا می‌پردازیم و دیدگاه‌های ارسطو، هیوم، اسمیت، کانت، سوسیالیست‌ها، لیبرال‌ها و به ویژه رالز را بررسی می‌کنیم.

با نقد فلسفه اخلاق مکینتایر، به اهمیت عنصر مقولات معنوی در تعریف انسان و بستر آموزش و پرورش می‌پردازیم و با بررسی نمونه فوندائک نشان می‌دهیم که آموزش اخلاق با اتکاء به مقولات معنوی می‌تواند موثرتر و جامع‌تر باشد، بدون نیاز به این که دین یا آیین یا سنت خاصی را بر شاگردان تحمیل کند.

در این قسمت فلسفه اخلاق مکینتایر را به عنوان یکی از نظام‌هایی که سعی دارند اخلاق را بر کاربرد انحصاری عقل مبتنی کنند، بررسی می‌کنیم و بعضی از محدودیت‌های آن را ذکر می‌کنیم. 

در این قسمت با الهام از بصیرت‌های ناشی از آثار بهائی، مفاهیم فهم و سوژه‌ آن را بسط می‌دهیم تا بتوانیم عنصری پایدار و عمیق را که در ماهیت فهم وجود دارد توضیح بدهیم. فهم به عنوان یک ماهیت معنوی، هم پایداری طولانی مدت دارد و به دوام روح انسان پایدار می‌ماند و هم نه فقط با عمل کردن که با بودن و ماهیت انسان مرتبط است. جهان از این دیدگاه یک ماهیت یکپارچه مادی و معنوی است و برای شناخت و استفاده از جنبه م...

در این قسمت سعی داریم خطرات برساخت‌گرایی و به ویژه عاطفه‌گرایی و تصور «خویشتن عاطفه‌گرا» را برای آموزش و پرورش به ویژه آموزش اخلاق یادآور شویم و هم‌چنین به بصیرت‌های اجتماع‌گرایی برای نظام آموزش پرورش مبتنی بر توان‌دهی اخلاقی اشاره‌ای کنیم.

در این بخش سعی داریم که با بررسی چهار دیدگاه کودک‌محور، رفتارگرایی، شناخت‌گرایی و فرهنگ‌گرایی نشان دهیم که نظریه‌های آموزش و پرورش پیش‌فرض‌هایی درباره‌ ماهیت سوژه‌ فهم یا عامل فهم دارند که به رویکرد آن‌ها شکل می‌دهد و هم‌چنین برای آن‌ها محدودیت‌هایی ایجاد می‌کند. هم‌چنین به بعضی چالش‌ها در ارتبط با تعریف فهم اشاره می‌کنیم.

از دیدگاه‌ عقل‌گرایان افراطی، استفاده از هر زبانی جز عقلانیت منتج به انحراف از واقعیت می‌شود. از دیدگاه فلاسفه‌ای چون کانت، زبان‌هایی چون هنر و دین کاربردشان تاثیر بر انسان‌هاست و نقش کشف حقیقت ندارند. اما از دیدگاه فیلسوفانی چون کاسیرر زبان فلسفه، هنر، دین، ادبیات و غیره هر یک می‌توانند ابزاری برای کشف وجهی از حقیقت باشند. اما زبان دین برای آن که هم‌زبانی ایجاد کند و به تبادل تجربه انسانی کمک کند...

مکملیت در علم فیزیک به این معناست بعضی پدیده‌های پیچیده مثل ذرات بنیادین از طریق پارادایم‌های فکری متعددی درک می‌شوند که هر یک از آن‌ها بخشی از واقعیت را آشکار می‌کند، بی‌آن‌که از نظر پیش‌فرض‌ها و مفاهیم لزوما سازگار باشند.  آیا می‌توان چنین رابطه‌ای را به ارتباط میان علم و دین بسط داد؟

دو فیلسوف مهم علم یعنی توماس کون و ایمره لاکاتوش به ما کمک می‌کنند که ماهیت، طرز کار و فرایندهای علم را بهتر درک کنیم. با این درک بهتر می‌توان ملاحظه کرد که دین و علم از نظر طرز کار و فرایندها شباهت‌های مهمی دارند که در نتیجه می‌توان دین را نیز در مقام یک نظام دانش دید.

آیا این فرض که علم مبتنی بر عقل است و دین مبتنی بر ایمان درست است؟‌ منظور از تعهدات متافیزیکی علم چیست؟‌ چگونه درک رابطه متقابل دانش و باور در ساختار علم می‌تواند به فهم عمیق‌تری از درک ماهیت علم کمک کند؟‌

چرا مکتب تفکیک در کلام و فقه اسلامی با مکملیت تعارض دارد؟ به چه معنا این تفکر پایه‌های حجتیه را بنیان نهاد؟ تفاوت آموزش درباره دین و آموزش دینی در چیست؟‌ چگونه پروژه توسعه و مدرنیزاسیون در قرن بیستم، آموزشی دینی را از عرصه آموزش و پرورش بیرون راند و چرا؟ 

برای رفع تبعیض و ظلم، کافی نیست که آموزش و پرورش آگاهی انتقادی را پرورش دهد و شاگردان را به مبارزه با ظلم و تبعیض تشویق کند. برای آن که کوشش‌های افرادی که خواهان توقف ظلم هستند در جنبشی توقف‌ناپذیر و ساختارمند برای تحول با هم ادغام شود، نیاز به درک والاتری از مفهوم قدرت است. درکی که وجه معنوی انسان را فراموش نکند.

به گفته فوندایک، درک مادی‌گرایانه از قدرت موجب نوعی زمختی در رویکرد می‌شود و انگیزه‌های انسانی را محدود و تنگ‌نظرانه تلقی می‌کند. این به معنای جدال بی‌پایان قدرت در جامعه است که به محیط آموزشی نیز تعمیم یافته و آن را به صحنه کشمکش‌های مرتبط با قدرت مبدل می‌کند.

پائولو فریره معتقد است که آموزش و پرورش ممکن است خود پشتیبان و بازآفریننده‌ ساختارهای تبعیض‌آمیز قدرت در جامعه باشد. برای احتراز از این وضعیت، آموزش و پرورش شهروندی کافی نیست و باید در شرکت‌کنندگان آگاهی انتقادی به وجود آید تا بتوانند شکل‌های پنهان و مزورانه‌ ظلم و تبعیض را تشخیص دهند و در برابر آن‌ها تسلیم نشوند.

رویکرد توان‌دهی اخلاقی در تعلیم و تربیت بر دو مفهوم مهم یگانگی نوع بشر و بلوغ جمعی آن بنا شده است. بر این مبنا هدف آموزش و پرورش آماده کردن شاگردان است تا با درکی عمیق از رابطه ژرف میان رشد خود و ترقی اجتماع، زندگی خود را به شکلی هماهنگ وقف تحول جامعه به سوی مدنیتی تازه کنند.

بنیان‌گذاران فوندایک، به این نتیجه رسیدند که موسسات سنتی دانشگاهی نمی‌تواند به خروج جمعیت از چرخه معیوب ظلم کمکی بنیادین کند. آن‌ها با شکل دادن به چارچوب مفهومی تازه‌ای که بر اساس یادگیری محلی و دانش گسترده هر دو ساخته شده بود، راهی برای توان‌دهی جمعیت محلی یافتند تا مسئولیت رشد و پیشرفت خود را بر عهده بگیرد و چرخه معیوب ظلم را بشکند.

تیزر فصل دوم پادکست روزنه، بررسی نظریه‌های مربوط به آموزش و پرورش.

در ادامه قسمت قبل، در این قسمت به بررسی دیگر دیدگاه‌های مخالف عینی بودن ارزش‌های اخلاقی می‌پردازیم که شامل پراگماتیسم، روال‌گرایی، و آگونیسم است.