Podcast Muzeum Historii Polski

Dlaczego upadła I Rzeczpospolita? Wojny, liberum veto… a co jeśli prawdziwą przyczyną był klimat? W tym odcinku Rzeczy historycznej przyglądamy się mało znanej hipotezie, według której globalne ochłodzenie i mała epoka lodowcowa mogły znacząco wpłynąć na losy staropolskiej Rzeczpospolitej. Jak wyglądało życie w czasach ekstremalnych zim i anomalii pogodowych? Jak klimat wpływał na gospodarkę, wojn...

Jan Sobieski – bohater czy zdrajca? Skąd brały się skrajne opinie na jego temat? Jak doszło do tego, że ten sam człowiek był jednocześnie kochany i nienawidzony, wychwalany w listach i oskarżany przed sejmem? W epoce rządów Michała Korybuta Wiśniowieckiego Jan Sobieski zbudował pozycję najpotężniejszego magnata i jednego z najwybitniejszych wodzów Rzeczpospolitej. Czy jednak jego działania były ca...

Czy zanim Jan Sobieski został królem Polski, był bohaterem skandali, zdrad i politycznych klęsk? W tym odcinku podcastu opowiadamy o jego młodości – od narodzin przyszłego władcy, przez surowe wychowanie i starannie zaplanowaną edukację, aż po pierwsze doświadczenia wojenne. Zajrzymy również w mroczniejsze rejony jego biografii: świat magnackich intryg, zdradę monarchy, przegraną w wojnie domowej...

13 grudnia 1981 roku w Polsce doszło do jednego z najbardziej dramatycznych momentów powojennej historii. W tym odcinku podcastu analizujemy kulisy decyzji władz PRL, polityczne kalkulacje i przygotowania do operacji, która na lata zmieniła życie milionów ludzi. Dlaczego zdecydowano się na ten krok? Czy groźba interwencji ZSRR była realna, czy raczej stała się narzędziem presji i usprawiedliwienia...

Przez ponad cztery dekady Polska Zjednoczona Partia Robotnicza była faktycznym centrum władzy w PRL. Decydowała o kluczowych obszarach życia społecznego – od polityki, przez gospodarkę, aż po kulturę. Na jej czele stali m.in. Bolesław Bierut, Władysław Gomułka, Edward Gierek i inni. Czym właściwie była PZPR i jak funkcjonował system, w którym podporządkowała sobie całe państwo? W "Rzeczy Historycz...

Historia węgla to historia cywilizacji. Współcześnie Chiny odpowiadają za 52% światowego wydobycia węgla. Wróciły tym samym do pozycji hegemona, którą zajmowały przed rewolucją przemysłową. Kiedy i dlaczego Europa „odskoczyła” Chinom? Co ma z tym wspólnego rewolucja polityczna w Anglii i dlaczego ten niewielki kraj wyrósł na globalną potęgę? To opowieść o tym, jak węgiel — paliwo cywilizacji — uru...

Czy Rosja była państwem kolonialnym? Jak naprawdę wyglądała jej ekspansja terytorialna? W podcaście Muzeum Historii Polski opowiemy o tym, jak rozwijało się Imperium Rosyjskie, jak wyglądał podbój Syberii i co wyróżniało rosyjską politykę na zdobywanych terenach. Czy można powiedzieć, że Rosja „kolonizowała samą siebie”? Czy Jermak Timofiejewicz był pierwszym rosyjskim „konkwistadorem”? Kim był cz...

Co wydarzyło się w Gdańsk w 1308 roku? Czy Krzyżacy dokonali rzezi ludności? Jak w ogóle do tego doszło? Od skromnych początków w twierdzy Vogelsang do stworzenia jednego z najpotężniejszych państw średniowiecznej Europy - tak rosła potęga zakonu krzyżackiego. Sprowadzony do Polski przez Konrada Mazowieckiego, działał z niezwykłą skutecznością. Dokonali podboju pogańskich ziem Prusów, korzystając...

Podcast opowiada o jednym z najbardziej fascynujących momentów w historii Polski – odbudowie i tworzeniu II Rzeczypospolitej po 1918 roku. Jak z trzech różnych części udało się stworzyć jedno nowoczesne państwo? Polacy włożyli ogrom pracy w zjednoczenie kraju po 123 latach zaborów: unifikację prawa, waluty, administracji i gospodarki. To historia o wysiłku budowy infrastruktury, odbudowie kolei i...

Kto naprawdę sprowadził Krzyżaków nad Wisłę i dlaczego to wydarzenie zmieniło bieg historii? Kiedy zaczęła się ich obecność na ziemiach polskich? Czy rzeczywiście chodziło o walkę z pogańskimi Prusami? Pojawienie się pierwszych braci zakonu, Konrada von Lanzberg i jego anonimowego towarzysza rozpocznie jeden z istotniejszych procesów w historii średniowiecznej - wzrostu znaczenia zakonu krzyżackie...

Rzeczpospolita – państwo bez stosów, ale nie bez cenzury! W dzisiejszym odcinku podcastu Muzeum Historii Polski sprawdzamy, jak naprawdę wyglądała wolność słowa w dawnej Polsce. Czy Rzeczpospolita Obojga Narodów rzeczywiście była oazą tolerancji? Kto trafiał na indeks ksiąg zakazanych, kto decydował o cenzurze i dlaczego płonęły książki? Dowiesz się, jak z Kościołem i władzą zderzali się tacy auto...

W XVI wieku Europa przeżywała głęboki kryzys religijny. Reformacja zmieniała oblicze chrześcijaństwa, a Kościół katolicki tracił wpływy. Odpowiedzią na te przemiany było powstanie w 1534 roku zakonu jezuitów, który stał się jednym z głównych motorów kontrreformacji. Jezuici postawili na edukację, działalność wydawniczą i intelektualny spór o dogmaty wiary. Ich wpływy, zarówno w Rzeczpospolitej, ja...

Kogo było stać na wakacje w II RP? Ile kosztował dwutygodniowy wyjazd do Zakopanego? Dlaczego uzdrowiska cieszyły taką popularnością? Turystyka w II RP to początkowo dzieło pasjonatów, ludzi którzy wyznaczali pierwsze szlaki, budowali pierwsze schroniska. Pionierami byli Mieczysław Orłowicz i Aleksander Bobkowski. Czym była Liga Popierania Turystyki? Kiedy powstało biuro podróży Orbis? Czy Polacy...

Wojna o Inflanty między Rzeczpospolitą a Szwecją miała charakter dynastyczny. Dlaczego Szwedzi na początku XVII wieku przybyli na ziemie należące do Rzeczpospolitej? Jak to możliwe, że mniej zasobne państwo było w stanie wystawić liczniejsze siły militarne? Jak przebiegł ten konflikt i jakie przyniósł konsekwencje Koronie i Wielkiemu Księstwu Litewskiemu? Kim był dowódca armii Rzeczpospolitej - Ja...

W latach 60. XX wieku w Polsce narodził się nurt określany mianem narodowego komunizmu. Najbardziej rozpoznawalną twarzą tego zjawiska był Mieczysław Moczar – potężny minister spraw wewnętrznych i lider nieformalnej grupy tzw. partyzantów. Kim oni właściwie byli? Dlaczego w pewnym momencie stali się tak wpływowi? I czym w istocie był narodowy komunizm? Moczar przeszedł długą i krętą drogę na szczy...

Książka "Wielka czystka" Aleksandra Weissberga-Cybulskiego to świadectwo człowieka, który na własnej skórze doświadczył zbrodniczego charakteru dwóch totalitaryzmów - komunizmu i nazizmu. Jego życie to dramatyczna droga przez przedwojenne Niemcy, Związek Sowiecki, więzienie NKWD i getto krakowskie, aż po powojenną ucieczkę z Polski na Zachód. To historia fizyka, inżyniera, pisarza i haza...

Kuchnia sarmackiego stołu zaskoczyłaby większość z nas. Nie przypominała tego, co dzisiaj znamy z restauracji serwujących staropolskie potrawy. Obywatele I Rzeczpospolitej zajadali się potrawą ze ślimakami, bobrowymi ogonami, żółwiami i cynaderkami, czy też wnętrznościami rybnymi i ozorkami karpiowymi. Jedzono oczywiście dziczyznę, wieprzowinę i warzywa. Wszystko podawano jednak z olbrzymią ilości...

Historia I Rzeczypospolitej jest zdominowana przez mężczyzn. Wiemy, jak rządzili, jakie toczyli wojny i czego dokonali. Historia Polski to ich historia. Nie jest to jednak pełny tej epoki. Jakie miejsce w sarmackim świecie zajmowały kobiety? Czy można powiedzieć, że kobiety odgrywały w świecie sarmackim rolę po stokroć istotniejszą, aniżeli mogłoby to się wydawać na pierwszy rzut oka? Wśród kobiet...

3 maja 1791 roku Stanisław August Poniatowski był triumfatorem, człowiekiem dzięki któremu Rzeczpospolita Obojga Narodów miała znowu stanąć na nogi. Po niecałych czterech latach zaliczany był do największych zdrajców. Jak do tego doszło? Opowiemy o ostatnich latach ostatniego polskiego monarchy. To historia człowieka rozdartego między ambicjami reformatora a geopolitycznymi ograniczeniami, uwikłan...

Zanim w sierpniu 1980 roku wybuchła „Solidarność", dziesięć lat wcześniej na polityczną scenę komunistycznej Polski wszedł Edward Gierek. A z nim wielkie projekty modernizacyjne, ogromne inwestycje w infrastrukturę drogową i budownictwo mieszkaniowe, a wreszcie wizerunek przywódcy, który rozmawia z ludźmi i ich słucha. Jednocześnie to właśnie za rządów Gierka po czerwcu 1976 roku pojawiła się...

Konfederacja targowicka to jedno z najtragiczniejszych wydarzeń w historii I Rzeczypospolitej. Zwołana przez magnatów w celu „ratowania ojczyzny”, w rzeczywistości otworzyła drzwi rosyjskiej interwencji i przyspieszyła upadek państwa polsko-litewskiego. Do dziś uchodzi za symbolem zdrady. Czy przywódców Targowicy, potężnych magnatów - Stanisława Szczęsnego Potockiego, Ksawerego Branickiego oraz Se...

Kontusz, żupan, guzy, delie i czechmany – określenia te mogą dzisiaj niewiele mówić, ale dla sarmatów były codziennością. Często odnosiły się do obiektów ich westchnień, zazdrości, pogardy. Jak się okazuje, w szlacheckim świecie moda była czymś więcej niż tylko kwestią gustu – była manifestacją statusu społecznego. Skąd wiemy jak ubierali się sarmaci? Z czego składał się szlachecki ubiór? Ile kosz...

Bolesławów w historii Polski mieliśmy wielu. Ci najbardziej znaczący to oczywiście Chrobry, Krzywousty i Szczodry. Poza tym podium znajduje się Bolesław Kędzierzawy. Pamiętamy go z tego, że po testamencie ojca próbował nie dopuścić do rozdrobnienia Polski. Czy miał szanse na powodzenie? Kędzierzawy skonfrontował się ze słynnym cesarzem Fryderykiem Barbarossą, zwanym "Rudym Smokiem". Dlaczego do te...

Marię Kazimierę d’Arquien znamy jako „Marysieńkę”, ale to zdrobnienie niesłusznie umniejsza rangę tej postaci. Francuska szlachcianka przeszła długą drogę: od dwórki Marii Ludwiki Gonzagi, przez nieszczęśliwe małżeństwo z potężnym magnatem Janem Zamoyskim, aż po koronę królowej Rzeczypospolitej. Związek Marii Kazimiery z Janem Sobieskim był wyjątkowy. W świecie małżeństw aranżowanych, opartych na...

W dawnej Rzeczypospolitej karczma była czymś znacznie więcej niż tylko miejscem, gdzie pito i jedzono. To lokalne centrum życia społecznego — wiejska agora, miejsce spotkań, działalności sądów i rozwiązywania sporów. Pełniła funkcję podobną do dzisiejszych mediów społecznościowych: tu przekazywano wieści, zawierano umowy, kłócono się i godzono, tu też koncentrowało się życie gospodarcze lokalnej w...