Marella

Quant franc essas Vus che la lavur che Vus faschais na vegn in di betg surpigliada d’insatgi u meglier ditg d’insatge auter? Pertge tuttina sco l’informatica e la digitalisaziun ils ultims decennis fulla il mument era l’intelligenza artifiziala sia via en noss mund da lavur. Ella avanza pass per pass en ils pli differents champs e surpiglia adina dapli chaussas che nus umans faschevan avant. E qua...

True crime da l’Engiadina Bassa – uschia savess ins numnar oz las «Tarablas da la not». Ellas èn l’adaptaziun auditiva da «Il giat cotschen» da Jon Semadeni, da quel cudesch da 60 paginas cun il giat cotschen sin la cuverta che stat en bleras cudescheras rumantschas. Curt suenter ch’il cudesch era cumparì il 1980 aveva il Radio Rumantsch incumbensà a l'autur da far londeror er anc in gieu auditiv...

Cardientschas blauas influenzeschan la vita da singuls da nus. Saja quai cun in portafortuna u er sch'in spievel rumpa. Crair u betg è la dumonda sch'ins discurra da superstiziun. Cruschar sin via in giat nair che vegn er anc da sanestra, signifitga tenor superstiziun disfortuna. Percunter è il traifegl cun quatter fegls per blera glieud anc oz in segn da ventira. Cumprovar che tut las cardientsch...

Nadal stat avant las portas ed er il Grischun retschaiva in regal da Nadal. In regal prezius che vegn da Berna, dal Museum da communicaziun: i sa tracta da 50’000 fotografias istoricas, registradas dal 1880 fin 1950. Quella collecziun da la Stamparia Engiadinaisa/ Engadin Press a Samedan è ina da las pli grondas collecziuns da fotografias veglias da noss chantun – ina (pitschna) sensaziun! Quest r...

Passa 117 milliuns – uschè bleras persunas èn actualmain sin la fugia. I dat divers motivs che sforzan persunas da bandunar lur patria e mintgin e mintgina ha sia istorgia. Sattar Afzali da Glion raquinta sia istorgia: Dad in lieu ch’el descriva sco la vart stgira dal mund – en in meglier futur. El aveva 12 onns, cura ch’el e sia famiglia han stuì fugir da l’Afganistan. In viadi plain sfidas ed ex...

En il magliacudeschs preschenta Esther Krättli novas publicaziuns rumantschas per uffants. Ed en ils novs cudeschs rumantschs per uffants na funcziuna betg tut sco quai ch’i stuess.

Essas era gia vegnids surprendids d’in mument a l’auter d’in sentiment da plaschair e legria, d’amura e cuntentientscha, senza propi savair daco? La raschun per tals sentiments surprendents e nunprevis è per il solit da chattar en il nunvisibel – en l’odur. Tut dascus po ella numnadamain activar en in hui tals sentiments en nus. Ina pussanza che mo l’odur ha. Insumma influenzeschan nus las odurs p...

Segunda part da l’audioficziun NEW WORLD da Nadine Hosang. Nus sa chattain en la Svizra dal 2040. La naziun vegn regida da l’intelligenza artifiziala Elvezia che controllescha patratgs, emoziuns e mintgadi da la populaziun. L’umanitad mundiala è partida en duas categorias; quellas ê quels che vivan dadens, e quellas e quels che (sur)vivan dador il mir.

Questa emissiun è l’emprima part da l’audioficziun New World da Nadine Hosang. Avant dus onns ha Ivo Bärtsch (head of drama al Lyceum Alpinum Zuoz) incumbensà sia anteriura scolara da scriver in text per la tribuna. Oriundamain avess quai stuì daventar in text positiv, mo Nadine Hosang è sa laschada inspirar da quai ch’ella observa en il mund: mirs, ingiustias socialas ed economicas, guerras, etc....

As imaginai: il temp senza internet, senza telefonin en giaglioffa e senza medias socialas en il chau. Uschia era il mund l’onn 1978, quel onn ch’ina runda illustra dad umens impurtants è sa chattada sin invit dal Radio Rumantsch per discutar davart la pressa rumantscha. Per tadlar lur decleraziuns impetuusas e lungas èsi propi da sa laschar en sin il sun e tun d’in auter temp, d’in auter millenni...

Bellaluna, ils 19 d’avrigl 1988: Paula Roth vegn assassinada a moda brutala. Cun 11 cuntelladas è l’ustiera vegnida chattada en il suler da sia ustaria. Prontas eran duas Coca-Colas ch’ella vuleva servir – tranter auter a ses agen morder. Igl è in’istorgia che tracta da misteris zuppads e dad in’engurdientscha da daners ch’ha la finala manà a la mort tragica da l’ustiera Paula Roth. Ils auturs, Gi...

En il «Magliacudeschs» discurra Esther Krättli cun giasts davart l’onn litterar 2025. Tgi che persequitescha il manaschi litterar rumantsch ha magari constatà che plitost paucs cudeschs novs èn vegnids edids quest onn. È quai propi uschia? Sche gea, nua èn ils cudeschs rumantschs? Stuain nus metter il «Magliacudeschs» sin dieta? Cun questas ed autras dumondas essan nus ids tar la Chasa editura rum...

Louis Braille ha inventà il 1825 sco scolar da 16 onns la scrittira da puncts. In alfabet che resguarda l’ortografia, l’interpuncziun e perfin ils accents franzos. En sia nova scrittira èsi pussaivel da scriver ils bustabs cun be sis puncts. A Turitg datti la Biblioteca svizra per persunas tschorvas, per persunas impedidas da la vesida e per persunas ch’han difficultads da leger (SBS). Maximalmain...

Igl è la stad 2001. Be schlantsch ed optimissem va la studenta Chatrina Gaudenz a Jerusalem. Ella ha survegnì in stipendi per l’universitad Mount Scopus – ma lura rebelleschan ils Palestinais en la segunda intifada ed a New York crodan las turs schumellinas. Chatrina Gaudenz ha da turnar. Intginas da sias impressiuns da quella giada parta ella en la Marella «Gerusalem scuffuonda» dals 14 d’october...

Tge schessas Vus, sch’i naschiss quest onn sulet in uffant en Vossa vischnanca? E quai suenter che l’onn avant èn er be trais naschids. Cunzunt sche Vus sa regurdais anc vi dals onns ch’i deva mintg’onn anc 20 e dapli naschientschas cun be in zic dapli avdants ed avdantas. Als Tuatschins e Tuatschinas fa quai bain quitads ed han era ina tscherta tema, manegia l’anteriur scolast ed archivar communa...

Il terz Festival da la chanzun rumantscha ha lieu dals 3 - 5 d’october 2025 e cumpiglia numerusas represchentaziuns da musicistas e musicists gia bain enconuschents. Il venderdi saira pon dentant era duas bands da la Scola da musica Surselva sa preschentar, quai mintgamai cun trais chanzuns. Lur gronda sfida: quellas chanzuns ston esser rumantschas! La «Marella» ha fatg visita a las duas bands env...

Ina particularitad da l’Engiadina è che bunamain tut ils abitants dals vitgs han er in surnum. Dentant betg adina in num scharmant. Ils vischins d’in vitg fan beffa da quels dals vitgs vischins. E quels èn tutgads sin il viv e dattan enavos la piztgada. Uschia naschan per part denominaziuns pauc scharmantas per ils abitants e las abitantas. Ina collecziun cun tut ils surnums en Engiadina datti en...

I dat curts ubain lungs, frechs ubain flots, nauschs ubain charmants – nus tschantschain da surnums. E quels dat ei dal reminent gia da perpeten. Pli baud duvrava quai er dapli specificaziun per distinguer las persunas manegiadas, perquai che «tuts avevan num quasi tuttina, en in vitg deva quai forsa 4 schlattainas ed ils prenums purtavan tuts in d'ina sontga ubain dad in sontg», di Adalgott Berth...

El stat be quiet, piglia si il schluppet, prenda en mira la bostgaglia, nua ch’el vesa davosvart las cornas d’ina tschierva, e spetga fin che l’animal vegn ora – il det è gia pront per trair. Dentant vegn or da la bostgaglia il collega da chatscha e betg il tschierv. In schoc per il chatschader, raquinta el a nus en questa episoda da True Crime. I saja ina situaziun, nua che millisecundas decidian...

Safaris cun Jeeps per mussar la cuntrada selvadia da l’Engiadina u milliuns da kilometers per mussar dad ir cun auto. Tge fiss la vita senza istorgias e quels che raquintan ellas? Gist sch’i va per quella chaussa che ha influenzà uschè fitg la vita da nus umans ils ultims 100 onns – l’automobil. En la «Marella» da dumengia proxima laschan Flurin Denoth e Barbara Darms reviver las memorias ad in te...

Tge rolla gioga il conflict en l’Ucraina per l’Europa, e per la relaziun da l’Uniun europeica cun ils pajais en l’Europa da l'Ost? Sin mes viadi tras l’Europa da l’Ost da questa stad sun jau era ma dumandada: Co statti politicamain cun questa regiun – l’Europa da l’Ost? Èsi propi uschia che persunas sco Orbán e Vučić surpiglian adina dapli il timun? Sa sposta l’ost a dretga, gudognan sistems autor...

Ida Spinnler guarda enavos sin in tschientaner turbulent, sin sia vita muventada: Quella ans maina da l’uffanza sco figlia da Randulins en l’Italia, en il mund dals artists a Paris ad ina vita dira sco mamma singula cun trais uffants ils onns 1960 en Svizra. Ida Spinnler accumplescha quest onn ses 101avel anniversari. Ella guarda enavos sin in tschientaner turbulent, sin sia vita muventada: Quella...

En sia carriera da passa 50 onns è Corin Curschellas ida als limits ed ha mess bravamain en moviment la scena da musica rumantscha. Ella saja in’artista che haja l’abilitad da transfurmar l’entira vita en sun e tun, ha ditg il trubadur grischun Walter Lietha davart ella. Corin Curschellas, ch’è tranter auter vegnida undrada cun il Premi svizzer da musica da l’Uffizi federal da cultura l’onn 2014,...

Minimalissem liric e tut las fassettas da la passiun – quai èn ils motivs centrals da l’ovra pregnanta da la poetessa ladina Luisa Famos ch’è morta cun be 43 onns la fin da zercladur l’onn 1974. Ella era ina musicista da la lingua ed ella vala sco renovatura da la lirica rumantscha. Per quels e quellas ch’han enconuschì ella, resta ella en memoria sco dunna attractiva, sco uman da famiglia ed amia...

Tgi era quest’emprima dunna rumantscha ch’ha publitgà atgnas poesias – e quai sut il pseudonim «Clio»? Pertge èn ses diaris scrits per gronda part en talian? Tge mument da sia biografia ha fatg ch’ella è daventada ina pioniera dal moviment feministic en l’Engiadina?