İçeriden Bi'olog

Günlük rutininizin bir parçası olan kozmetik ve kişisel bakım ürünlerinin, hatta kullandığınız gıda ambalajlarının hormonal dengenizi bozma potansiyelini hiç düşündünüz mü? Bu bölümde, modern yaşamın kaçınılmaz bir parçası haline gelen ve sağlığımız için riskler taşıyan Endokrin Bozucu Kimyasalların (EDC/HBK) derinliklerine iniyoruz. Bu riskleri anlamak ve günlük yaşamınızda daha güvenli seçimler...

İnsanız kusursuz muyuz? Asla. Bu bölümde beynimizin en büyük  evrimsel hatalarını  ve modern hayatta nasıl kısa devre verdiğini konuşuyoruz. Confirmation bias’tan 20'lik dişlere, pelvis daralmasından kabileciliğe, sırt ağrılarından kuyruk sokumuna kadar bugün farkında olmadan içerisinde olduğumuz evrim hatalarının aslında bizi vahşi doğada hayatta tutmak için tasarlanmış mekanizmalar olduğunu...

Bu bölümde Ağustos Böceği Kanalına konuk oldum. Piyanist Eylül Selamet ile müziğin vagus sinirimiz üzerindeki etkilerini konuştuk. Neden müzik dinlemek bizi rahatlatır? Vagus siniri ve işlevi nedir? Klasik müzik dinlemek vücudumuza nasıl bir etki yapar? ve çok daha fazlası... Ses dosyasını buradan dinleyebilirsiniz, video için Ağustos Böceği YouTube kanalına gitmeniz yeterli. Keyifli dinlemeler!

Bu podcast bölümünde, günümüzde giderek popülerleşen bitkisel sütler hakkında kapsamlıca konuştum. Bitkisel sütlerin sağlık açısından sunduğu başlıca faydalar, tüketim avantajları ve potansiyel risklerini detaylı şekilde ele aldım. Laktoz intoleransı olanlar, veganlar ve çevre bilincine sahip bireyler için ideal alternatif olan bu süt çeşitlerinin, içerdikleri besin değerleri ve hangi durumlarda t...

Bu bölümde sindirim sistemiyle beyin arasındaki bağlantıyı keşfediyoruz!  Yiyecekleri görüp düşünmenin midemizde nasıl asit salgısını başlattığını, gastrin, histamin ve asetilkolinin bu süreçteki rollerini konuşuyoruz. Vagus sinirinin mideyi nasıl harekete geçirdiğini, bu karmaşık ama bir o kadar da ilginç biyolojik süreci anlaşılır şekilde anlatıyorum. Sindirim sağlığınızı destekleyecek pratik bi...

Bu bölümde sık sık adını duymaya başladığımız doğal kumaşları masaya yatırıyoruz: Pamuk, keten, ipek, yün... Neden son yıllarda daha fazla karşımıza çıkıyorlar? Sadece moda değil, sağlık açısından da neden bu kadar önemli hale geldiler? Cildimize doğrudan temas eden kıyafetlerin, özellikle sentetik kumaşların vücudumuza etkilerini konuşuyoruz. Alerjiler, mantar enfeksiyonları, kötü kokuya sebep ol...

Her gün “yarın uyuyacağım” deyip gece yarısından sonra mı uyuyorsun? Bu bölümde,  sirkadiyen ritim  dediğimiz biyolojik saatimizin nasıl çalıştığını ve özellikle  ergenlerde neden farklı işlediğini  konuşuyoruz.  Melatonin hormonunun  uykuya dalmamızdaki rolünden, gece geç saatlere kadar ayakta kalma alışkanlığının  psikolojik sebeplerine  kadar pek çok noktaya değiniyoruz. Ayrıca telefon, bilgisa...

Kararlarımızı gerçekten biz mi veriyoruz, yoksa beynimiz ve çevremiz çoktan bizim yerimize seçti mi? Bu bölümde özgür irade kavramını beyin, psikoloji ve toplumsal etkenler ışığında masaya yatırıyoruz. Benjamin Libet’in deneylerinden Daniel Kahneman’ın Sistem 1 ve Sistem 2 teorisine, priming etkisinden algoritmaların seçimlerimizi nasıl şekillendirdiğine kadar birçok bilimsel ve düşünsel katmanı k...

Aynı ilişki biçimleri, aynı hatalar, aynı kaçışlar… Peki ya tüm bunların ardında beynimizin enerji tasarrufu yapma çabası, tanıdık olanı seçme arzusu ve çözülmemiş travmalar varsa? Bu bölümde: Doğanın kendi döngülerini, Doğanın aynı döngülere neden sıkıştığını, Alışkanlıkların neden bu kadar güçlü olduğunu, Beynin tanıdık örüntüleri neden tekrar tekrar seçtiğini, Travmaların nasıl fark edilmeden y...

Bir neşter darbesiyle gelen rahatlama... Bir sülüğün ısırığıyla arandığı şifa... Ama asıl soru şu: Bunlar gerçekten işe yarıyor mu, yoksa biz öyle mi hissetmek istiyoruz? Bu bölümde; 📜 Binlerce yıllık hacamat ve sülük tedavisinin ardındaki hikâyeyi, 🧬 Modern bilimin bu yöntemlere nasıl baktığını, ⚠️ Ve pek konuşulmayan komplikasyonları konuşuyoruz. Bazı soruların cevabı keskin olabilir. Belki de...

"Şekersiz", "fit", "form" ya da "proteinli" gibi etiketlerle sunulan ürünler gerçekten düşündüğümüz kadar masum mu? Bu bölümde market raflarında “sağlıklı atıştırmalık” olarak pazarlanan granola barlar, proteinli ürünler ve diyet krakerler gibi gıdaların içeriklerini mercek altına alıyoruz. Şekerin farklı adlarla nasıl gizlendiğini, katkı maddelerinin ne işe...

“İnce görünüyorum ama göbeğim var…” “Temiz besleniyorum ama hâlâ kaslı değilim…” “Zayıfım ama formda hissetmiyorum…” Bu cümleler size tanıdık geliyorsa, bu bölüm tam size göre. Bu bölümde, dışarıdan zayıf ama içeriden sağlıksız olma hali olarak bilinen “skinny fat” kavramını ele alıyoruz. Peki bir insan nasıl aynı anda hem zayıf hem de yağlı olabilir? Kas kaybı, yanlış diyetler ve toplumun zayıflı...

GDO denince aklınızda hemen kırmızı bir alarm çalıyor mu? “Doğal değilse kötüdür” diye düşünenlerden misiniz? O zaman bu bölüm, düşündüğünüz her şeyi sorgulatabilir. Bu yayında; Genetiği değiştirilmiş mısıra neden  Bt geni  ekleniyor, Soya neden ot ilacına dirençli hale getiriliyor, Pamuk nasıl kuraklığa ve haşereye karşı donatılıyor, hepsini sade, tarafsız ve bilimsel bir dille anlatıyorum. GDO’l...

Yapay zekâ biyolojiyi nasıl dönüştürüyor? Bu bölümde, AI'nin moleküler biyoloji, genetik ve ilaç geliştirme gibi alanlarda neler yaptığını konuşuyoruz. Protein yapısı tahmini, genetik varyant analizi, CRISPR ile gen düzenleme, yapay zekâ destekli ilaç keşfi, robot bilim insanları ve daha fazlası… Eğer “AI biyolojide ne yapıyor?”, “CRISPR nedir ve nasıl çalışır?”, “Yapay zekâ ile ilaç nasıl keşfedi...

"Spiritüellik" deyince aklınıza ilk ne geliyor? Duygular mı, ritüeller mi, yoksa bilim dışı bir alan mı? Bu bölümde, tüm ezberleri bozuyoruz. Beyin taramalarından, sinir sistemine; öz farkındalık hallerinden içsel huzura kadar maneviyatın nörobilimsel temellerini ele alıyoruz. Meditasyonun prefrontal korteks üzerindeki etkisinden, ruhsal deneyimlerin beynin ödül sistemiyle ilişkisine kadar birçok...

Modern çağın en görünmez yüklerinden biri olan zihinsel gürültü, odaklanmayı zorlaştırıyor, beyni sürekli tetikte tutuyor. Bu bölümde, beynin Default Mode Network (Varsayılan Mod Ağı) üzerinden zihnin neden “boşta” bile durmadığını, multitasking mitinin neden çöktüğünü ve aşırı bilgi yükü (infobesity) karşısında beynimizin nasıl yorulduğunu ele alıyoruz. Aynı zamanda, dikkat sistemimizin evrimsel...

Virüsler ve mantarlar… Çoğu zaman yalnızca hastalandığımızda aklımıza gelen bu mikroorganizmalar, aslında hayatın görünmeyen sahnesinde başrolde oynuyor. Bu bölümde, insan sağlığı üzerindeki etkileriyle öne çıkan  patojen virüsleri ve mantarları  yakından inceliyoruz. Bir hücreye sızarak çoğalan virüslerden, bağışıklık sistemi çöktüğünde harekete geçen mantarlara kadar; mikro düzeyde başlayan bu m...

Bu bölümde patojen bakterilerin, bakterilerden farkını inceliyoruz. Mikropların gerçekten ne olduğunu konuşuyoruz. Hastalık yapıcı bakterilerin sebep olduğu hastalıklara bakıp, dönerlerin üzerine ilave edilen etlerin bizleri neden hasta ettiğini konuşuyoruz. Kronik idrar yolu enfeksiyonuna sebebiyet veren bakterileri ve onlara yönelik bitkisel tedavileri masaya yatırıyoruz. Bol mikroorganizmalı bi...

Merak ettiniz mi hiç… Neden kara kedi görünce yolumuzu değiştiriyoruz? Ya da neden tırnakları gece kesmemek gerektiğine inanıyoruz? Peki ya nazar… Gerçekten enerji mi aktarılıyor? Bu bölümde; batıl inançların evrimsel kökenlerinden, beynimizin örüntü tanıma takıntısına… placebo etkisinden kültürel aktarımın gücüne kadar pek çok başlığı masaya yatırıyoruz. Bilim ile inanç arasındaki o ince çizgide...

Hamilelik sadece bir biyolojik süreç değil, aynı zamanda milyonlarca yıllık evrimsel bir mirasın yeniden sahneye çıkışıdır. Bu bölümde, embriyonun anne karnındaki gelişimini adım adım takip ediyor, balık benzeri kuyruklardan insan parmaklarına uzanan bir dönüşümün izini sürüyoruz. Solungaç yarıklarından karasal yaşama geçişe, perdelere sahip ellerden zeki bir beynin oluşumuna kadar her evre, insan...

Bu bölümde, alışveriş psikolojisini, sosyal medya bağımlılığını ve tüketim toplumunun zihinlerimizi nasıl şekillendirdiğini inceliyoruz. Dopamin sistemi, FOMO (kaçırma korkusu) ve karar yorgunluğu gibi zihinsel tetikleyicilerin alışveriş davranışlarımızı nasıl etkilediğini bilimsel bir perspektiften ele alıyor, IKEA’nın labirent gibi tasarlanmış mağazalarından kasaya yakın konumlandırılan çikolata...

İnsan neden yalnız olmaktan çok bir grup içinde hareket etmeye yatkındır? Dil nasıl evrimleşti ve bizi nasıl birbirimize bağladı? Sesin, ritmik konuşmaların ve sloganların toplumsal hareketlerde oynadığı rol nedir? Bu bölümde, insanın biyolojik olarak neden bir araya gelmeye programlandığını, dilin evrimsel süreçte nasıl geliştiğini ve hukuksuzluklara, adaletsizliklere karşı neden birlikte mücadel...

Dünya üzerindeki farklı insan gruplarının fiziksel özellikleri neden bu kadar farklı? Tibetlilerin yüksek rakımlara nasıl adapte olduğunu, Afrikalıların koyu ten renginin nasıl bir avantaj sağladığını, İskandinavların soğuk iklimlere nasıl uyum gösterdiğini hiç düşündün mü? Evrimsel süreçler, coğrafi koşullar ve genetik adaptasyonlar sayesinde insan vücudu çevresine uyum sağlamak için inanılmaz de...

Gördüğümüz, duyduğumuz ve hatırladığımız her şeyin ne kadarını gerçekten doğru, ne kadarını beynimizin yarattığı bir simülasyon? Bu bölümde, gerçeklik ile illüzyon arasındaki ince çizgiyi keşfe çıkıyoruz. Beynimizin nasıl yanıltıcı anılar yaratabildiğini, yanlış algılarla gerçeği nasıl manipüle ettiğini, hatta bazı psikiyatrik hastalıklarda bunun nasıl kontrolden çıkabildiğini inceliyoruz. Sahte a...

Doğa, milyonlarca yıl boyunca karşılaştığı sorunları çözmek için en verimli algoritmaları geliştirdi. Peki, biz insanlar bu biyolojik süreçlerden nasıl ilham alıyoruz? Bu bölümde evrimsel algoritmalardan sürü zekâsına, yapay sinir ağlarından biyomimetik teknolojilere kadar doğanın en etkili mekanizmalarını keşfediyoruz. Karıncaların rota optimizasyonundan, arıların kolektif karar alma süreçlerine,...