Gita Acharan

ਸ੍ਰੀਮਦ ਭਗਵਤ ਗੀਤਾ ਦੋ ਪੱਧਰਾਂ ਦਾ ਇਕ ਸੁਨਿਸ਼ਿਚਤ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਾਨੂੰ ਗੀਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਇਸ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਜਾਗਰੂਕ ਹੋਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਕਦੇ-ਕਦੇ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮਿੱਤਰ ਜਾਂ ਮਾਰਗ ਦਰਸ਼ਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਰਜਨ ਨਾਲ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਕਦੇ-ਕਦੇ ਉਹ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੈਂ ਇਹ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਯੋਗ ‘ਵਿਵਸਵਤ’ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਜਿਹੜਾ ਉੱਤਰ ਅਧਿਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱ...

The fifteenth chapter of the Bhagavad Gita is called ' Purushottama Yoga '. The title comes from the following verse where Krishna says, "I am beyond the perishable ( prakriti -nature) and am even higher than imperishable ( kootastha -soul). Hence, I am proclaimed as Purushottama (Supreme Being) in the Vedas and in the world" (15.18). Once awareness starts setting in, two fundame...

जीने का तरीका चाहे जो कुछ भी हो, श्रीकृष्ण ने अनंत आनंद प्राप्त करने के लिए एकत्व में स्थापित होने की बात की (6.31)। एकत्व प्राप्त करने में हमारे सामने तीन प्रमुख बाधाएँ हैं - पहला यह है कि इसे विभिन्न संस्कृतियों में अलग-अलग नामों से पुकारा जाता है और जटिलता को बढ़ाने के लिए, इन संस्कृतियों द्वारा निर्धारित मार्ग एक दूसरे का विरोध करते प्रतीत होते हैं। दूसरा, हमारे मन को विभाजित करने के लिए प्रशि...

భగవద్గీతలో అర్జునుడు, శ్రీకృష్ణుడు ఇద్దరూ 'నేను', అనే పదాన్ని ఉపయోగించారు కానీ అర్థం, సందర్భం భిన్నంగా ఉంటాయి. అర్జునుడి 'నేను' అనేది అతని భౌతిక శరీరం, ఆస్తులు, భావాలు, నమ్మకాలను సూచిస్తుంది. అంతే కాకుండా అతని కుటుంబం, స్నేహితులు, బంధువులు కూడా ఇందులో మిళితమై ఉంటారు. మన స్థితి కూడా అర్జునుడి పరిస్థితికి భిన్నంగా లేదు. ముఖ్యంగా మనం కొన్ని వస్తువులకు యజమానులము; మరికొన్నింటికి కాము అని భావిస్తాము.   ...

Paramatma is like an eternal ocean and atma is an imperishable drop that is surrounded by the perishable human body. Krishna describes that ocean and says, "Know that brilliance to be mine which residing in the sun illuminates the world, which is in the moon as well as in fire (15.12). Permeating the earth, I nourish all living beings with energy. Becoming the moon, I nourish all plants with...

कुछ सदियों पहले यूरोप में अमेरिका के अस्तित्व के बारे में कोई नहीं जानता था। जब कोलम्बस वहां पहुंचा, तो यह उसकी समझ के बाहर था कि एक विशाल महाद्वीप खोजे जाने की प्रतीक्षा कर रहा है। क्योंकि उसका ज्ञान उस समय के भूगोल तक ही सीमित था, उसने इसे गलती से एशिया समझ लिया और बाकी इतिहास है। समकालीन मनोविज्ञान ऐसी घटना की व्याख्या करते हुए, सोच के दो तरीकों की बात करता है और उन्हें दो प्रणाली कहता है। पहली...

చక్రాన్ని తిప్పడానికి స్థిరమైన లేదా మార్పులేని ఇరుసు అవసరం అయినట్లే, నిరంతరం మారుతూ వ్యక్తమయ్యే భౌతిక ప్రపంచానికి కూడా తన ఉనికిని కొనసాగించడానికి ప్రశాంతమైన, స్థిరమైన, అవ్యక్తమైన కేంద్రము అవసరం. అర్జునుడు మనలాగే వ్యక్తీకరించబడిన మానవ శరీరం యొక్క స్థాయిలో ఉన్నాడు కనుక అతని బంధువుల మరణం గురించి చింతిస్తున్నాడు; వారు కేవలం వ్యక్తీకరించబడిన అస్తిత్వాలు. ప్రస్తుతం మానవ రూపంలో ఉన్న సర్వోన్నత ప్రభువైన శ్...

श्रीमद्भगवद्गीता दो स्तरों का एक सुसंगत समिश्रण है और हमें गीता को समझने के लिए इसके बारे में जागरूक होने की आवश्यकता है। कभी-कभी श्रीकृष्ण मित्र या मार्गदर्शक के रूप में अर्जुन से व्यवहार करके मनुष्यों के सामने आने वाली दैनिक समस्याओं को समझाते हैं। कभी-कभी वह परमात्मा के रूप में आते हैं और उस अवस्था में वह कहते हैं कि मैंने यह अविनाशी योग विवस्वत को दिया था, जो उत्तराधिकार में राज-ऋषियों को सौंप...

భగవద్గీత అనేది రెండు స్థాయిల యొక్క పొందికైన సమ్మేళనం; భగవద్గీతను అర్థం చేసుకోవడానికి మనం ఈ స్థాయిల గురించి అవగాహన తెచ్చుకోవాలి. కొన్నిసార్లు శ్రీకృష్ణుడు మానవులు ఎదుర్కొంటున్న రోజువారీ సమస్యలను వివరిస్తూ, అర్జునుడికి స్నేహితుడిగా లేదా మార్గదర్శిగా వస్తారు. కొన్నిసార్లు ఆయన పరమాత్మగా వచ్చి అస్తిత్వాన్ని ఉపదేశిస్తారు. ఆ స్థితిలో ఆయన (4.1) నేను వివస్వతునకు ఈ నాశనం లేని యోగాన్ని ఇచ్చాను అని అంటారు. ఇద...

Krishna explains about 'The Creation' at different places and indicates that the entire existence is the coherence of prakriti  (nature) and  purush  (spirit). HIS womb is the mahat-brahma (great prakriti ) into which HE places the seed ( purush ) which is the cause of the birth of all beings (14.3). Gunas (qualities) and vikar (evolution or change) are born of prakriti (13.20) and prakrit...

ਇੱਛਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਤੁਲਸੀਦਾਸ ਆਪਣੀ ਨਵੀਂ ਵਿਆਹੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਬੇਤਾਬ ਸਨ। ਉਹ ਇਕ ਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਲੱਕੜ ਦਾ ਫੱਟਾ ਸਮਝ ਕੇ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਰਾਤ ਨੂੰ ਨਦੀ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਗਏ। ਕੰਧ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਲਈ ਇਕ ਸੱਪ ਨੂੰ ਰੱਸੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ। ਸਾਰਾ ਕੁੱਝ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਵੱਲੋਂ ਇਹ ਫਟਕਾਰ ਸੁਣਨ ਲਈ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੇ ਇੰਨਾ ਪ੍ਰੇਮ ਸ੍ਰੀ ਰਾਮ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਕਦੋਂ ਦੇ ਇਸ ਜੀਵਨ ਰੂਪੀ ਬੇੜੀ ਨੂੰ ਪਾਰ ਲਾ ਚੁੱਕੇ ਹੁੰਦੇ। ਉਹ ਉਸੇ ਛਿਣ ਰੂਪਾਂਤਰਿਤ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ‘ਰਾਮ...

परमात्मा के रूप में आते हुए, श्रीकृष्ण कहते हैं कि ‘‘जो पुरुष सम्पूर्ण भूतों में सबके आत्मरूप मुझ वासुदेव को ही व्यापक देखता है और सम्पूर्ण भूतों को मेरे अंतर्गत देखता है, उसके लिए मैं अदृश्य नहीं होता और वह मेरे लिए अदृश्य नहीं होता’’ (6.30)। यह श्लोक भक्ति योग की नींव है जहां साधक हर जगह और हर स्थिति में परमात्मा का अनुभव करते हैं। ‘यह वह है’ का मंत्र - चमत्कार कर सकता है अगर हम इसकी गहराई में ज...

The creation is said to be HIS leela or divine play and there is nothing to be taken seriously here. This play follows some rules. Krishna explains these rules and says, "A part of My eternal self manifests as a living soul in the world of beings and attracts six senses and the mind which are a part of Prakriti (15.7). Presiding over the mind and the senses of hearing, sight, touch, taste and...

ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧੂੰਏ ਤੋਂ ਅੱਗ ਅਤੇ ਮੈਲ (ਧੂੜ) ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਢੱਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਕੁੱਖ ਵਿੱਚ ਭਰੂਣ ਢੱਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਸ਼ਨਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਾਡਾ ਗਿਆਨ ਢੱਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅੱਗ ਦੇ ਵਾਂਗ ਕਦੇ ਵੀ ਨਾ ਪੂਰਨ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਕਾਮ ਰੂਪ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਗਿਆਨ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਇਹ ਸਦੀਵੀ ਵੈਰੀ ਹੈ (3.38-3.39)। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਗੁਣ ਸਾਨੂੰ ਸੰਮੋਹਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਰਜ ਗੁਣ ਤੋ...

Krishna gave a blueprint of life when he said that a part of HIM manifests as an individual soul and attracts the senses which are a part of prakriti (nature). Essentially, it is desire that attracts senses. For example, the desire to see or hear attracts the sense organs of the eye or ear. He further explains about the process of the embodied soul leaving the body and entering a new body. Krishna...

‘नमस्ते’ या ‘नमस्कार’ का प्रयोग भारतीय सन्दर्भ में एक दूसरे का अभिवादन करने के लिए किया जाता है। इसका अर्थ है ‘आप में देवत्व को प्रणाम’। विभिन्न संस्कृतियों में प्रयुक्त अभिवादन ऐसा ही संदेश देते हैं और इसकी उत्पत्ति सभी प्राणियों में स्वयं को और स्वयं में ‘‘सभी प्राणियों को समान भाव से देखना है’’ (6.29)। जब इस तरह के अभिवादन का जागरूकता के साथ आदान-प्रदान किया जाता है, तो उनमें स्वयं के साथ-साथ द...

ਅਰਜਨ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ ਕਿ ‘ਕਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਪਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹੜੀ ਚੀਜ਼ ਮਜ਼ਬੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ (3.36)।’ ਇਹ ਇਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਆਮ ਜਿਹਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸਮਝ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਰਜ ਗੁਣ ਤੋਂ ਕਾਮ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਵੱਡੀਆਂ ਬੁਰਾਈਆਂ ਹਨ ਜਿਹੜੀਆਂ ਅਤ੍ਰਿਪਤੀ ਤੇ ਮੰਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਕਿਉਂਕਿ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਵੈਰੀ ਹਨ ਇਸ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਚ ਕੇ ਰਹੋ (...

Krishna says, "Those freed from pride and delusion, evils of attachment conquered, ever established in the Self, desires having completely gone, well-liberated from pairs of opposites of pain and pleasure, such un-deluded reach My eternal Abode" (15.5). Essentially, these are the qualities of HIS Abode and once we attain even one of them, we are in HIS abode. Another indication is that H...

अस्तित्व व्यक्त जैसे हमारा शरीर और अव्यक्त या आत्मा (स्व) का समन्वय है। हम अस्तित्व को या तो व्यक्त के माध्यम से या अव्यक्त के माध्यम से अनुभव कर सकते हैं। हम व्यक्त से परिचित हैं जहां हम लोगों, स्थितियों और चीजों के बीच अंतर करते हैं क्योंकि हमारी इंद्रियां केवल व्यक्त को ही समझने में सक्षम हैं। हम व्यक्त के पीछे छुपे हुए अव्यक्त को मुश्किल से पहचान पाते हैं क्योंकि इसके लिए इंद्रियों से परे जाने...

ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਵੈ ਧਰਮ (ਆਪਣਾ ਸੁਭਾਅ) ਇਕ ਪੂਰੇ ਨਿਪੰੁਨ ਪਰਾਧਰਮ (ਦੂਜਿਆਂ ਦਾ ਸੁਭਾਅ) ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਪਹਿਲਾ ਵੀ ਯੋਗਤਾ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ। ਜਿਵੇਂ ਸਵੈਧਰਮ ਵਿੱਚ ਮਰਨਾ ਵੀ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਪਰਾਧਰਮ ਵਿੱਚ ਇਹ ਭੈਅ ਵਰਧਕ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਜਟਿਲ ਸਲੋਕ ਸਾਡੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸਪੱਸ਼ਟਤਾ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੰਦੇਹ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ (3.35)। ਇਕ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਲੋਕ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਅਰਜਨ ਲਈ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਢੁੱਕਦਾ ਹੈ। ਅਰਜਨ ਕੋਲ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਯੋਧਾ ਧਰਮ ਹੈ...

ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਦੋਸ਼ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਰਧਾਪੂਰਨ ਢੰਗ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਇਸ ਮੱਤ ਉੱਤੇ ਚੱਲਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਸੰਪੂਰਨ ਕਰਮ ਬੰਧਨਾ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ (3.31)। ਸ਼ਰਧਾ ਦਾ ਅਰਥ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਜਾਂ ਆਸਥਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸ਼ਰਧਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਪਰੇ ਹੈ। ਇਸ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਸ਼ੱਕ ਤੇ ਸੰਦੇਹ ਆਦਿ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਕੋਈ ਸਵਾਲ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਨਵਤਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਸੂਰਜ ਧਰਤੀ ਦੇ ਚਾ...

समत्व उन सभी ज्ञानीजन के उपदेशों का सार है जो कभी इस धरती पर आए थे। उनके शब्द, भाषा और तरीके अलग-अलग हो सकते हैं लेकिन संदेश समत्व प्राप्त करने का है। इसके विपरीत कोई भी उपदेश या अभ्यास सही नहीं है। मन के सन्दर्भ में, यह एक ओर इंद्रियों और दूसरी ओर बुद्धि के बीच संतुलन है। यदि कोई इंद्रियों की ओर झुकता है, तो वह वासनाओं में पूरी तरह डूब जाता है। जब बुद्धि हावी हो जाती है, तो व्यक्ति जागरूकता प्राप...

वस्तुओं की भौतिक या प्रकट दुनिया में परिवर्तन स्थायी है और अव्यक्त या आत्मा अपरिवर्तनीय रहती है। इन दोनों के बीच सामंजस्य लाने के लिए एक तंत्र की जरूरत होती है। रूपक के रूप में, यह एक स्थिर हब और घूमने वाले पहिये के बीच बॉल बेयरिंग तंत्र की तरह है या इंजन और पहियों से दो अलग-अलग गति को संभालने वाले गियरबॉक्स की तरह है। इसी तरह, यह इन्द्रियाँ, चित्त और बुद्धि का मिलाजुला एक तंत्र है जो अपरिवर्तनीय...

ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਅਰਜਨ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਮੈਨੂੰ ਸਮਰਪਣ ਕਰ ਦੇ ਅਤੇ ਹਊਮੈਰਹਿਤ, ਮਮਤਾਰਹਿਤ, ਆਸਰਹਿਤ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ ਯੁੱਧ ਨੂੰ ਲੜ (3.30)। ਇਹ ਸਲੋਕ ਗੀਤਾ ਦਾ ਸਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਡੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ੰਕਿਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਾਡੀ ਪਹਿਲੀ ਸ਼ੰਕਾ ਹੈ ਕਿ ‘ਸਾਨੂੰ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ’ ਜੋ ਇਸ ਲਈ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਅਸੀਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਖੁਸ਼ੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਪਾਸੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ...

Krishna spoke about the inverted tree of life where human beings are bound by roots hanging downwards and these roots are nothing but karmas (actions). Krishna immediately gives a solution to come out of this bondage and advises us to use the 'axe of non-attachment' (15.3). Non-attachment is one of the foundational principles of the Bhagavad Gita. On many occasions, Krishna has referred to...