Ebedi Yokoluş - Forever Extinct

Orman ekosisteminde, özellikle tohumların taşınması açısından önemli bir yere sahip bu kuşun popülasyonu oldukça düşük. Miğferli guguk kuşları insanlardan, gürültülü ve insan eli değmiş ormanlardan uzak durma eğilimindedirler. Çok uzun süredir bu gezegende yaşıyorlar, dolayısıyla bu şekilde evrimleşmeleri için yeterli zamanları vardı.

İngilizce Vaquita, Türkçe Körfez muturu, bilimsel adıyla Phocoena sinus olarak anılan dostumuz Meksiko Körfezi’nin kuzeyine endemik, küçük bir deniz memelisi. IUCN’in listesinde ‘kritik tehlikede’ kategorisinde ve bugün nesli tükenmek üzere olan canlılardan birisi. “Vaquita” İspanyolcada “küçük inek” anlamına geliyor. Dostumuz yunusa benziyor ama yunusa benzemesine karşın farklı bir familyadan.

En son 1952’de görülen Karayip keşiş fokunun neslinin tükendiği 2008’de açıklandı ve bu dostumuz şu ana kadarki nesli tükenen tek yüzgeçayaklı. Avrupalılara göre, bu hayvan ilk defa Colombus’un 1494’teki ikinci seferinde keşfedilmiş, kayıtlarda sekiz fokun eti için öldürüldüğü yazılmıştı.

Bugünkü dostumuz aslında kuyruklu bir kurbağa türü olan Anadolu Benekli Semenderi. Anadolu’da efsanelere konu olmuş semenderlerin ateşte yanmadığına inanılıyor. Semenderlerin yaklaşık yirmi türü bulunuyor. Bunlardan biri de Türkiye’ye endemik olan Anadolu benekli semenderi. Dostumuz IUCN’in Kırmızı Listesinde VU: Vulnerable / Hassas kategorisinde yani “vahşi yaşamda soyu tükenme tehlikesi büyük ol...

1994 ve 2018 arasında ayıların %63’ü insanlar yüzünden öldü ve ölenlerin %40’ı, inanması hala güç olsa da, kaçak avlanma nedeniyle öldürüldü. Genel olarak bu dostumuzun öldürülmesinin başlıca nedenleri şöyle: Silahla avlanma, tren ya da araba kazaları, zehirlenme ya da çeşitli hastalıklar.

Bugünkü dostumuz eski kıta Afrika’dan, “siyah gergedan”, bilimsel adıyla Diceros bicornis. IUCN’nin kırmızı listesinde “nesli tehlikede” kategorisinde yer alıyor. Siyah gergedan Kenya, Tanzanya, Kamerun, Güney Afrika, Namibya ve Zimbabve'de yaşayan "tek toynaklılar" takımından bir hayvan.

IUCN verilerine göre 1918’de (Amerikan Ornitolog Birliği’ne göre ise 1939’da) ne yazık ki nesli tükendi. Yabandaki son birey, 1904'te Okeechobee’de (Florida) öldürüldü. Son erkek birey ise 21 Şubat 1918'de tutsak olduğu Cincinnati Hayvanat Bahçesi'nde, bir kafesin içinde öldü. Dört yıl önce, son göçmen güvercin “Martha” da yine aynı kafeste ölmüştü.

Nesli tehlike altında olan bu kuşlar, 2000 yılından beri IUCN’nin kırmızı listesinde yer alıyor. Sayıları giderek azalıyor; yetişkin bireylerin sayısının 5300 ila 8700 olduğu tahmin ediliyor.

Kaplumbağalar pek çok insanın aşina olduğu, birçoğumuzun birlikte yaşadığı hayvanlar, yine de ne kadar özel oldukları fazla bilinmez: Kaplumbağa bedeni eşsiz bir şekilde evrilmiştir; bu omurgalının gövdesi kemiksi bir kabukla çevrilidir. Bazı paleontolojistlerin belirttiği gibi, kaplumbağaların soyu çoktan tükenmiş olsa, onları sadece fosillerden tanıyor olsaydık, bu canlıyı hiç şüphesiz büyük bir...

Bugünkü dostumuz Breviceo macrops, başka bir deyişle çöl yağmur kurbağası. Amfibik bir canlı olmasına karşın yüzemiyor. Bu kurbağanın kalın ve güçlü bacakları var; bu şekilde çukur kazıp kendini gömüyor.

Ebedi Yokoluş: 17 Haziran 2019

Hepsi son derece iyi huylu hayvanlardır, koca bir avı hunharca yakalarken bile çekiciliklerinden bir şey yitirmezler: Zarafetleri güçle birleşince, daha hayranlık uyandırıcı bir hale bile gelebilirler.

Mozaik kuyruklu sıçan dostumuz gibi endemik türlerin yok olması doğamızın alarm sistemi olarak düşünülmeli. Bugün kulaklarımızı dört açarak bu alarmları duymamız ve harekete geçmemiz gerekiyor.

Bu güzel hayvanlar yalnızca Madagaskar’da bulunuyor, adanın güneybatı kesimindeki envai çeşit orman ve kanyonda yaşıyor ve diğer lemur türlerine kıyasla çok daha çetin şartlarda bile varlıklarını sürdürebiliyorlar. Doğal yaşam alanları olan Madagaskar’daki kuru orman alanı giderek daraldığı, kaçak olarak avlandıkları ve evcil hayvan olarak satıldıkları için tehlike altındalar.

Tek eşli olan bu hayvanlar ortalama 20-25 yıl gibi oldukça uzun denebilecek bir hayat sürebiliyorlar, hatta bu güne kadar kaydedilen en yaşlı deniz papağanı 38 yaşında ölmüş. Ne yazık ki, Dünya Kuşları Raporu’na göre, 2018’de bu güzel, görkemli hatta neredeyse fantastik hayvanların nesli tükenme tehlikesi altında.

Açık Dergi içinde bu yayın dönemi başlayan Ebedi Yok Oluş/ Forever Extinct programının ilk bölümü yayınlandı. Virginia Patrone ve Çiğdem Fidan'ın hazırlayıp sundukları yayında, "insanlar yüzünden nesli tükenmiş ya da tehlike altında olan ve hiçbir şey değişmeden böyle giderse de kısa zamanda ebediyen yok olacak olan türler" hakkında konuşacağız; her hafta yokolan bir türün tarihine ve sesine kulak...