Derinlere Çıkmak

Sinema tarihinin ilk altmış yılı bir gelenekten bahsedilmeyen yıllarıdır. Sinemayı bir felsefesi olan tumturaklı bir sanat mecrası olarak ele alanlar Fransız Yeni Dalgacılarıdır. Godard özellikle kendilerinin Griffith’ten bahsederken adeta bir Shakespeare’den bahsettiklerini vurgulamıştı. İlginçtir bunlar Amerikan sinemasına değil Fransız sinemasının belli eğilimlerine saldırmışlardır. Truffaut bu...

Bundan sonra bir dizi halinde Modernizmi Seyretmek ve Avrupa Sinemasının serencamını konuşmaya çalışacağız. Ama önce bir temel belirlemek zorunlu.  Biz bazı kavramları anlatırken aynı zamanda kendi hikayemizi de anlatmış oluyoruz. Bu ara Andreas Balint Kovacs’ın Modernizmi Seyretmek kitabını odak noktası belirleyerek modern olanın izini sürmeye devam etmeyi düşünüyoruz. Tabi Marx’ın dediği üz...

Felsefe nedir? Sorusu, meselenin dallanıp budaklandığı bir kök başlıkla onu yaşarken ölmeye denk tutacak bir sözün mütalaası ile karşılıyor. Felsefe yapmak yaşarken ölmeyi öğrenmektir. Bu sözün vecd ile tefekkür arasında bir yerde oluşunu hemen anlıyorsunuz. Elbette bu sözün karşısına başka bir fikirleri de koyabiliriz. Mesela Saint Augustin’in, saadete erme maksadı dışında insanoğlunun felsefe ya...

Modernus 5.yüzyıldan beri varolan bir kavram olarak kullanılmıştır. Hatta bu tabir Hıristiyan çağını antikiteden ayırmak için vurgulanmıştır. Tam da şu anda olanla ilgilenir. Ama anlattığımız bütün hikaye kelimede, sanatta ve yaşamın bizatihi kendisinde kaymaların olduğudur. Bu kaymanın da en büyüğü 17. Yüzyılda antik ile modern arasındaki ayrımda saklıdır. Adına ne dersek diyelim kendisini özgüle...

Nietzche de tabiidir ki her düşünür gibi kendi kavramları ile düşünmüştür. Bunlardan önemli gördüğüm en önemli kavramsa “decadence”tır. Decadence insanın toplumsal manada yozlaşması, erdemlerini yitirmesidir. Özellikle toplumsal bazda gerçekleştiği için insan bunun farkına ancak kendi üzerine derin düşünürse varabilir. Tolumun yardan yuvarlanması olarak görebiliriz. O toplum düşünce alanına ait ne...

Sezar, tarih kazananların tarihidir demişti. Bu sözün anlamı özellikle 19. Yüzyılda yankı uyandırmıştır. Milletler alelacele kendilerine bir başlangıç elbisesi dikmek için yarışa girmişlerdi bu çağda. Bugün elbette hiçbir şeyin değeri kalmadı. En eski kullanımı öyküsel anlatımdır. Fransızca historie, Latince historia, Grekçe’de ise İstorie anlamları mevcut olmakla birlikte, Yunanca araştırma anlam...

Mitos Grekçe’de söylenen ve duyulan sözdür. Yine retoriğe bağlı kalınarak ancak tarifi yapılabilir. Bu açıdan baktığımızda masal, öykü, efsane bu kategori dairesinde değerlendirilebilir. Bu kısım da zaten tehlikeli kısımdır. Zira insana ve söylediklerine itimat etmemek için bir sürü nedene sahibiz.

Ne olursa olsun ifadeye gelme ile ifade edilenin bağını unutmadan düşmek, düşünmek ve söylemek gerekir.

Batının ilerlemeci medeniyet perspektifini anladığımızda başımıza gelen pek çok şey için de fikrimiz olabiliyor. Bu bölümde daha başka teorileri ele almakla birlikte Danilevski’nin medeniyet teorisine değinmeye çalışacağım.

Aslına bakarsak bir toprak parçası üzerinde yaşıyoruz. Bu çoğu zaman önemsiz gelebilir. Ama işin doğrusu hiç de öyle değildir. Bugünkü konumuz da biraz bununla ilgili. Bir medeniyetle ya da kültürle olan bağımız sanatın biçimlerinde ortaya çıkar. Neredeyse bu sanat biçimleri ve medeniyet tozu birbirinden ilham alır. İnsanını şekillendiren başat nüvelerdendir. Bir milletin dışavurumun misallerini a...

Medeniyet tarihi çalışmamızın bu bölümüne bizzat medeniyetin kendisiyle yani şu Mehmet Akif’in tek dişi kalmış canavarının kavram olarak irdelenmesiyle açacağız. Civilization, uygarlık ya da medeniyet kültür gibi progressivedir. Bir terakki bir ilerleme ki bu ilerleme hep iyiye doğru olmuştur. Sözlük karıştırmak bu tür kavramlar için can sıkıcı olsa da yine de birkaç noktaya değinelim.

Bu serinin çıkış noktası medeniyet tarihi metodolojisi. Özellikle bu işin tarihinin mutfağında olan bitenle ilgilenmek içinde bulunduğumuz çağı da anlamada bize yardım edecektir. Ütopyalar çağından distopik evrene, kadim medeniyetlerin yok oluşundan kriz çağına, eski diye tabir edilenden antik ve karanlık diye yaftalanan çağlardan modern hatta postmodern çağa tarih felsefesi yapmak çok önemli bir...

Bu bölümde Karatani'nin İzonomi ve Felsefenin Kökenleri kitabını konuşmaya çalıştım. Özellikle izonomi ve demokrasi kavramının ne mana ifade ettiğini bu eser merkezinde irdeledim. 

Bu bölümde demokrasi kavramını ana hatlarıyla ele almaya çalışırken Carl Schmitt'in Parlamenter Demokrasinin Krizleri kitabı özelinde aynı zamanda demokrasinin kronik sorunlarından bahsetmeye çalıştım.

II. Bölümde Dogville’nin Amerikan Yaşamı (American Way of Life) yani onun politik ve hukuki manadaki eleştirel yapısını ele almaya çalışacağım.

Dünyanın onsuz daha iyi olacağı bir kasaba varsa bu Dogville’dir. Onları vurup, kasabayı yak. Çocuklu bir aile var. Önce çocukları öldürüp annelerine seyrettir. Gözyaşlarını geri alabilirse duracağını söyle. Ona bunu borçluyum, korkarım çok az ağlayacak” (Grace and Father - Final Epizod)

Yavaş yavaş sona geliyoruz. Lars Von Trier’e olan vefa borcumuzu ödemek üzereyiz. Bu borcu ödemede vesile olan Melankoli filmi ile başladığımız yolculuk biraz Dogville’e değinerek bitecek. Ama önce Melankolinin son safhasını konuşmak istiyorum. Bu aşamada biraz kitabi konuşmak gerekecek.

IV. Bölümdeyiz. Buraya kadarki bölümlerde Justine’nin ruh olarak ortaçağ arketipini yansıttığını lakin maddi olarak varlığının Modern saiklerle ihata edildiğini anlatmaya çalıştık. Bunu hayatında öne aldığı tablolardan yola çıkarak tespit ettik. Bu bölüm az da olsa ölümle haşır neşir olacağımız sabiteler bulmak için gayret göstereceğiz. Ölüm anlatılamayacak bir şeydir esasında. Asla istatiksel bir...

III. Bölümdeyiz. Bu bölümün konusu muğlaklıkla ilgili. Önceki iki bölüm, ele aldığımız filmin genel atmosferi, melankolinin kısa tarihçesi ve Herakleitos bağlamında Melankolinin tedrici kökleriydi. Bu bölüm, kimilerine göre Modernizmin başlatıcısı sayılan Baudelaire’den hareket eden şehir ortasındaki gezginlikle alakalıdır diyebiliriz.

II. bölümün ihata edeceği meseleler Herakleitos etrafında gelişiyor. Başka konular da olmakla birlikte kara ruhlu düşünürlerin en önemlilerinden sayılan Herakleitos’u Melankoli bağlamında ele almaya çalıştım Neden Herakleitos diye sorduğumuzda bunun cevabını onun tedrici felsefesinde aramak gerektiğini düşünüyorum. Çünkü insan geç kalan, bekleyen ve ulaşamayan bir varlıktır.

Aynada kendisini görüp de tanıyan tek yaratık insandır. Biraz aynaya bakacağız. Bu bakmanın ötesinde görmeyi arzulamak olacaktır. Melankoli üzerinden uzun soluklu bir tefekkür hareketine girişeceğiz. Serüvene bir girişle başlamak en iyi yoldu. 

Aklı başında olanlar için düşünmeye bir çağrı. E.F. Schumacher, Aklı Karışıklar İçin Kılavuz, çev. Mustafa Özel, İstanbul 2016

Spinoza okumayı düşünenler için giriş seviyesinde bir serbest kitap tanıtımı olup  kayıtta kitap içeriği ve Spinoza'nın kitaplarında kullandığı bazı kavramlar tanıtılmıştır.

Bir kavram olarak sinema üzerine birtakım değerlendirmeler

Kavram kelimesi üzerine değerlendirmeler