Ávvir

Ellen Anne Hætta Eira lei 16 jáhkásaš go vásihii dakkár oainnáhusa maid ii goassege nuppes leat oaidnán. Oainnáhus lei mearragátteguovllus, Giđđavággegierragis. 

Ovdalaš áigge lávejedje juovlavuoddjit herggiiguin johtit Ássebávtti meattá Kárášjohkii. Muhto dán guolbanis vásihedje heargevuoddjit imašlaš dáhpáhusa. Jergolaš, Niillas Ánde Eira, muitala fearána mii balddihii dan čieža juovlavuoddji, juovllaid áigge 1952:s.

Mun in áigon su jearahallat ja dán podcasta in áigon goassege ráhkadit. Muhto orru dárbu ságastit go vuhtto ahte homofilitehta ain lea tabuášši sámi servodagas ja go muhtin birrasat lohket ahte sii geat ellet homofiilan ellet suttolašvuođas.

Movt dat lea dovdat guossin iežat rorohagas? Movt dat lea gullat ahte eatnamat gos du ja du máttuid bohccot agibeaivvi leat vánddardan dál galget billistuvvot duhtadan dihte olbmouid luksuseallima? Go Niillas Utsi nuorran bargagođii bohccuiguin, de son  ii oba máhttán ge jurdilit ahte stuora jiehtanas mášiinnat roggagohtet dehálaš guohtuneatnamiid. Son ii diehtán jurdilitge ahte su boahtteáigi man...

Biret Márjá (100) lea riegádan goađis čuohti jagi dássái Ráisjávrris Návetvuomis Fávrániid sohkii. Son lea nuoramus mánná Ovlle Juhanii ja Oskal Bireha bearrášis. Son lea vásihan mot sámi eallin lea rievdan čuođi jagis Sámis. Son muittaša ja muitala das su árbevirolas johttisámi eallima dego nisson mánnávuođas otnážii – cađa morrašiid ja iluid. 

Movt dat lea bargat ambulánssabargin uhca servodagas gos buohkat dovdet buohkaid? Káre Biret Sara Nedrejord lea badjel 30 jagi viežžan buhcciid ja roasmmohuvvan olbmuid buohccevissui. Son muitala árgabeaivvis ja son muitala movt dat lei iežas viellja gávdnat galbmome jámas go lei 36 buolašgráda.

Per Isak Juuso (67) Nearvvás lea čeahpes ja dovddus duojár ja dáiddár Sámis ja lea bargan eallenagi garradujiin. Su muorra- ja čoarveduojit leat beaggán viidát máilmmis buot lágan čájáhusain. Son lea maid leamas bargan duodjeoahpaheaddjin sihke Sámiid oahpahusguovddážis Johkamohkis ja Sámi Allaskuvllas Guovdageainnus. Lea dál 15 jagi áigi go Per Issát oaččui duođastuvvot ahte sus lea Kols-dávda kr...

Inger Máret Eira Åhren dat lea ođđa sámediggedirektevra. Son lea ovddeš buohccedivššár ja ovddeš ollesáiggepolitihkkár. Son lea boazodoalli, golmma máná eadni, eamit ja son ássá bearrašiinnis Lulli-Sámis. Son  rahpasit muitala movt mánáid ja isida lei guođđit Lulli-Sápmái go ieš čavgii Kárášjohkii. Son rahpasit muitala makkár jurdagat sus leat ođđa eallimii. 

Dát boazodoallojahki ii leat leamaš leaika, lohká boazodoalli Bier Ándde Bongo. Son muitala makkár rahčamuš leamaš biebmat dálvvi ja movt ijaid ja beivviid lea šaddan guođohit amas návdi váldit olles ealu. Bures boahtin guldalit Ávvira podcasta MU EALLIN.

Movt dat lea dubmehallot ja čohkkát giddagasas dágu dihte maid sihke don ja du máttut leat agibeaivvi dahkan ja man it goassege oba jurdilange šaddat rihkusáššin?  Oddvar Sara ja Per Inge Eira muitaleaba rahpasit movt olles politiijaveahka fallehii sudno giđa čábbámus dáhpáhusas. 

Movt lea eallit mearrasámi gilis gos álo šattat rahčat bisuhit sámevuođa? Mii deaivvadit Ingar Eirain, gii ollesolmmožin dego dáikkihii go giella ja kultuvra jávkagođii Jáhkovuonas. 

Mii dovdat buohkat dán albmá. Son ii leat gal sámepolitihkkár, muhto lávlu Ámmun Johnskareng, gii aiddo lea almmuhan ođđa CD-skearru.  Ávvira MU EALLIN podcastas rahpasit muitala movt musihkka lea buktán sihke buriid ja baháid su eallimii.

Makkár jurdagat leat buohccedivššáris ja jortamoras go vuolgá bargui? Makkár lea dilli Norgga buohcceviesuin dál go koronapandemiija hearjida. Ánne Hedvig Salmi Nordsletta bargá Davvi-Norgga universitehtabuohcceviesus ja son juogada minguin iežas jurdagiid ođđa árgabeaivvis mii čuožžilii maŋŋel go koronapandemiija rievdadii olles máilmmi. Bures boahtin guldalit Ávvira podcast «Mu eallin».

Morraša lea váttis čilget. Dat boktá olu dovdduid ja mii hálddašit morraša iešguđet láhkai. Áiggi mielde  ferte maid gávdnat vugiid mo eallit viidáseappot. Dán podcastas oahpásmuvvat mii Ellen Marit Somby Hættain, gii nuorran bázii leaskan njeljiin mánáin. Son muitala stuora morraša birra ja makkár geainnu son válljii vai ceavzá ja birge.

80- ja 90- logus lei son stuora valáštallannásti Sámis. Dál Joar Eira Rasdal (46) dáhttu muitalit movt eallin oalát rievdá go okta nubbi buozalmas čuožžila. Visot álggii 2003 čavčča go fáhkkestaga, vuojedettiin biillain, fáhtehalai vuoiŋŋasvardimimii.

Dát fearánat ránnjážiid birra leat dáhpáhuvvan ovtta gilážis, na soaitá vaikke Jergolis, Mázes, Sirpmás dahje Gáivuonas, gii dan diehtá. Ránnjážiin leat goit, nugo ránnjážiin lávejit ge, olu somás ja muhtun eai nu somás dáhpáhusa. Ráhkesvuohta, birgejupmi ja balahahkesvuohta dagahit olu bárttiid giliolbmuide.

Mortenis lea hoahppu dál. Vuosttaš geardde su eallimis lea nieida boahtime juovlaguossái. Kiste maid ferte sihkkarastit vejolaš báhtarangeainnu iežas dálus.

Kirsttes lea heajos oamedovdu go lea daguhan ahte Elle lea guođđán isidis. Dál ferte njulget áššiid. 

Morten lea mearridan ahte gal Kirste gal lea dan mađe nieida ahte oažžu vel su uŋŋerbuvssaid ge bassat. Kirste fas jurddašallá mo galgá vuonesásain birgestallat. 

Ránnjá mielas ii leat vuoiggalaš eallin. Son gáđašta go sihke Morten ja Firkkal-reaŋgá geahčestallaba eambbo eará nieiddaid go sutnje. 

Oktii bođii iđit fas. Morten moriha Kirste suffás. Son lea jođán doamihit ruoktot fas. Muhto, boares muittut boktet fas ođđa háluid.

Morten ja konjáhkka ii leat buorre seaguhus. Ijatihkku čavge buđetseahkain guossái. 

Ávvira juovlaráidu

Dat ii leat juohke beaivvi ahte dán gilis lea konsearta. Dohko leat measta buohkat vuolgime, vaikko eai buohkat muital ahte leat dohko, eai ge buohkat oba arvva ge jur rabas gillárii ge vuolgit. 

Firkkal-reaŋga lea gávdnan vuogas barggu olbmásis Mortenii: – Dát bargu lea dego sivdniduvvon dutnje, itgo oainne mii čuožžu aviissas: modealla galgá nagodit čohkkát dahje veallát muhtun diimmuid. In dieđe ovttage gii dasa lea nu buorre go don!