Ann Pale Klè: Dèyè Sistèm Yo

Epizòd 25 la analize Konstitisyon Ayiti an 1987 la atravè uit ang: konsepsyon Konstitisyonèl 1987 la pi, pratik istorik, kontras konsepsyon-reyalite, estrikti konparatif, konpwomi, lojistik/pri, valè normatif, ak aplikasyon. Kad konstitisyonèl anbisye anti-diktati 1987 sa a—twa nivo lokal, eleksyon dekalaje, doub egzekitif—te pwomèt yon desantralizasyon pwofon men li te kreye friksyon. Lè nou itil...

Nan epizòd sa a, nou diskite sou kòman Uruguay ak Ayiti sòti nan diktati brital e poukisa chemen yo te pran apre sa te diferan anpil. Nou konpare tranzisyon Uruguay soti nan yon rejim sivil-milite 12 ane tounen nan konstitisyon 1967 li a ak yon leta sosyal solid ki ankadre pa pati yo, ak mouvman Ayiti soti nan dinasti Duvalier rive nan konstitisyon 1987 ki te gen gwo anbisyon men ki te aplike fèb....

Nan podcast sa mw pale de devlopman Ayiti bloke pa yon konsantre sou i-frame (fikse endividyèl) olye sou s-frame (règ sistemik). Rezoud enfrastrikti ki poko fini mande pou devlopman nan sistèm kontinwite tankou Irigwe ak deplase pi lwen pase i-ankadreman an, kote nouvo lidè priyorite eritaj pèsonèl oswa pwogrè kout tèm, nan direksyon pou yon apwòch s-ankadreman ki bati kontinwite enstitisyonèl. Na...

Òganizasyon Non Gouvènmantal (ONG) yo se gwoup endepandan, san bi likratif, ki opere deyò kontwòl gouvènman an pou adrese pwoblèm sosyal ak imanitè. An Ayiti, patikilyèman apre epòk Duvalier a ak tranblemanntè devastatè an 2010 an, ONG yo te bay sekou ijans, swen sante ak edikasyon esansyèl lè leta pa t kapab. Sepandan, gwo depandans sa a te fè Ayiti jwenn tit "Repiblik ONG yo". Nan list...

Nan mitan enstabilite ki pèsistan an, Ayiti fèk enstale yon nouvo kabinè anba Premye Minis tranzisyon Alix Didier Fils-Aimé. Yon fwa estabilite a retabli, eleksyon k ap vini yo pral pote yon nouvo prezidan, yon nouvo premye minis, ak yon nouvo kabinè, sa ki istorikman mennen nan gwo chanjman politik. Nan peyi an devlopman yo, chanjman sa yo souvan deranje pwojè enfrastrikti alontèm—tankou wout, dl...

Pandan epizòd sa a, nou pral diskite kijan Rwanda ak Ayiti te pran diferan chemen apre kriz nasyonal yo, jenosid Rwanda an 1994 ak fen rejim Duvalier a pou Ayiti. Nou te gade apwòch Rwanda a, ki te enplike refòm strik, dirije pa leta, ni ekonomik ni sosyal, ki te pote estabilite nan peyi a. Yon lòt bò, nou te diskite kijan rekiperasyon Ayiti te febli akòz dezòd politik kontinyèl, yon gwo fuit sèvo...

Òganizasyon Ki Pa Gouvènmantal (NGOs) ann Ayiti jwe yon wòl vital men konplèks. Yo bay sèvis esansyèl, swen sante, edikasyon, dlo ak sekou an ka dezas, souvan nan zòn kote gouvènman pa gen kapasite, pou sevi lavi epi soutni kominote yo. Men, sistèm èd la souvan pase sou enstitisyon ayisyèn yo, sa kreye sèvis paralèl ki ka febli kapasite gouvènman an ak responsablite piblik la. Priyorite ki baze so...

Nan podcast sa a, nou te eksplore kijan estrikti konstitisyonèl Ayiti nan ane 1987 la, ak yon prezidan ki gen anpil pouvwa, yon premye minis depandan, ak yon palman bikameral ki gen fòs, kreye yon blokaj pèrsistan konpare ak yon sistèm semi-prezidansyèl jan Portugal genyen li. Lè nou itilize sistèm gouvènman inikameral Portugal kote prezidan an fonksyone kòm gad Konstitisyon an, estabilize politik...

Nan podcast sa a, nou te diskite sou kijan konsepsyon diferan kondisyon nan kominote ki izole plis efikas pase senpleman kraze gang yo. Espesyalman nan katye kote sèvis gouvènman yo konplètman absan, operasyon strik san refòm sosyal rekree kondisyon gang yo, epi tou senpleman touye oswa mete manm gang yo nan prizon souvan pwodwi yon efè kote gwoup lari yo vin pi disipline atravè konsolidasyon nan...

Nan epizòd sa a nan Ann Pale Klè: Dèyè Sistem Yo, nou gadedèyè tit nouvèl yo pou egzamine achitekti krim òganize ak anviwònman ki soutni li. Nou kòmanse pa defini "gang" la pa kòm yon gwoup kriminèl sèlman, men kòm yon estrikti pouvwa paralèl ki parèt chak fwa leta ofisyèl la echwe pouparèt. Diferan de biyokrasi nan stil korporasyon yon Mafya oswa lojistik mondyal yon Kartel, yon gang na...

Nan epizòd sa a mwen te pale sou opozisyon an nan Ayiti. Mwen konprann poukisa nou kenbe konstitisyon 1987 la tankou yon bagay sakre, men defann Konstitisyon Ayiti pa ka fèt nan pri siviv nasyonal la. Laperèz pou yon gouvènman fò se valab — istwa nou egzije vijilans — men strikti pwosedi pa ka ranplase yon gouvènans fonksyonèl. Pandan lidè yo ap diskite sou delè ak mekanis amannman, peyi a ap fè f...

Nan epizòd sa a, mwen te diskite sou fason gouvènman Ayiti anvan 1915 te itilize yon Asanble Nasyonal bikameral ki souvan te an konfli ak pouvwa egzekitif la, sa ki te alimante enstabilite. Nan epòk sa a te gen milis "Cacos" ke elit yo te anboche pou pran pouvwa, sa ki te reflete yon modèl "eta predatè" kote gouvènans la te plis konsantre sou ekstraksyon richès pase sou sèvis p...

Nan epizòd 13, mwen te pale sou bloke estriktirèl Konstitisyon 1987 Ayiti a epi diskite sou de chemen ki gen ladan sistèm prezidansyèl konplè (san yon premye minis) ak yon refòm nan style Westminster (yon premye minis ak prezidan seremoni - ni pa eli pa pèp ayisyen an). Nou te idantifye ke modèl "doub-egzekitif" (Atik 133) ak "entèdiksyon referandòm" (Atik 284-3) te istorikman...

Atik 289 nan Konstitisyon 1987 la kreye modèl egzekitif doub Ayiti a—ki konbine yon Prezidan ak yon Premye Minis sòti nan majorite palmantè yo—ak yon Konsèy Elektoral Pwovizwa endepandan ki fèt pou anpeche kontwòl pa yon sèl pati. Pandan ke sa te desantralize pouvwa a pou bloke otoritaris, deseni eksperyans yo te bati yon konsansis ke aranjman an lakoz blokaj, enefikasite, ak gouvènans fèb. Tantat...

Nan Epizòd 11, mwen itilize eksperyans mwen nan lojistik ak MBA pou m analize echèk politik pèmanan Ayiti. Nou ap kouri nan direksyon nouvo eleksyon, men mwen fè agiman nou ap monte nan yon machin ki mache byen pou Ayiti. Mwen dekri 'Trèp Sena a'—yon erè matematik konstitisyonèl nan Atik 95 ki garanti dezakò epi ki ankouraje koripsyon olye de gouvènans. Lè mwen analize 25 gwo eskandal, sot...

Nan podcast sa a, mwen te pale sou kijan konprann ekonomi konpòtman ka ede yon peyi kreye sistèm ki mache ak konpòtman moun, pa kont li. Mwen itilize yon egzanp nan pwogram peyi Zend, ki te avèk siksè bati yon enfrastrikti senp ak enklizif: Aadhaar, yon ID dijital ki ede fè idantifikasyon sitwayen yo pi fasil – sa ede ak idantifye moun k ap resevwa pansyon retrèt, peye viktim katastrof natirèl, re...

Nan podcast "Ann Pale Klè: Dèyè Sistèm Yo" sa mw pale de kijan ekonomi konpòtman ede nou konprann poukisa anpil desizyon ekonomik nan peyi Ayiti fè sans nan kontèks pa nou an, menm lè yo parèt "irasyonal" pou moun k ap gade sa soti deyò. Pifò konsèy ekonomik sipoze ke moun santi yo an sekirite, yo fè enstitisyon yo konfyans, epi yo ka planifye pou yon tan ki long. Nan Ayiti, enstabilite, vyolans,...

Nan epizòd sa a, nou fè yon analiz teknik sou kòman nou ka rann sistèm gouvènman Ayisyen an pi senp. Nou konpare modèl Semi-Prezidansyèl Konstitisyon 1987 la ak lot presidential lot peyi nan kayib la avek sistèm Parlemantè Westminster la (jan sa fèt nan peyi Dominik oswa Trinidad au Barbados). Pwen n ap devlope yo: Defi Doub Egzekitif la: Nan Konstitisyon 1987 la, pouvwa a separe ant yon Prezidan...

Nan podcast sa nou fè konvèsasyon de sistèm palmantè Westminster mem jan kòm yon Transfòmasyon Oganizasyonèl ki gen gwo pèfòmans, kote nou soti nan yon modèl "Silo" (tankou sa ki nan peyi Etazini ak Ayiti) pou pase nan yon kilti antrepriz "Entègre". Nou te egzamine kijan Fizyon Pouvwa yo—kote PDG a (Premye Minis) entegre dirèkteman nan Konsèy Administrasyon an (Parlemant)—elimine blokaj politik yo...

Podcast jodi a mete aksan sou yon diferans ki kritik anpil ant jan enstitisyon yo paralize an Ayiti ak "vitès lejislatif" nou wè nan nasyon karayib ki vwazen nou yo epi nan 10 peyi ki pi pasifik nan mond lan. Nan nwayo kriz sa a, nou jwenn sa yo rele "Erè nan Planifikasyon" (Planning Fallacy), kote Konsèy Prezidan Tranzisyon an (KPT) ap fè fas ak yon manda k ap fini 7 fevriye 2...

Nan podcast sa nou antre nan konvèsasyon ki santre sou analize yon atik politik detay sou fòmasyon Konsèy Prezidansyèl Transitoryal Ayiti. Premyeman, mwen te rezime atik la ak detay kle sou reyalite yo, swiv ogmantasyon vyolans gang yo pandan absans Premye Minis Ariel Henry, wòl medyasyon CARICOM, demisyon Henry, ak etablisman, estrikti, ak manda konsèy prezidansyèl ki gen nèf manm lan jiska fevri...

Nan podcast sa nou ezamè peyi Sengapou an kreyòl: Konvèsasyon nou an te baze sou jan Sengapou te soti nan yon ti zile ki te pòv anpil, san okenn resous natirèl, pou li tounen yon pisans ekonomik mondyal. Sekrè yo se paske yo te elimine tout dezòd politik anndan peyi a epi yo te "enjenieri" yon gouvènman ki fèt pou vitès ak efikasite. An 1965, Sengapou te fè fas ak yon sitiyasyon "enposib": yo pa t...

Konstitisyon Ayisyen 1987 la: 1. Objektif la se te Prevansyon, pa Efikasite: Konstitisyon 1987 la te fèt sitou pou anpeche yon lòt diktati. Li te reyisi fè sa lè li te separe pouvwa a ant twa branch (Egzekitif, Lejislatif, Jidisyè) epi li te kreye yon sistèm konplèks pou youn kontwole lòt (sistèm pwa ak kontrepwa). 2. Egzekitif ak "De Tèt" la (Bisefalis): Gouvènman an fonksyone ak yon egzekitif do...

Konvèsasyon sa a te baze sou jan estabilite politik entèn se poto mitan pou devlopman yon peyi, souvan pi enpòtan pase menas ki soti deyò. Nou te analize jan dezekilib anndan yon nasyon ka lakòz "paralizi politik," kote pwojè enpòtan yo bloke epi konfyans enstitisyonèl yo kraze, sa ki lakòz "brain drain" (pèdi sèvo) ak vòl kapital. Nou te pran egzanp peyi ki pi stab nan mond lan tankou Islann ak S...

Nou Pale de Unitary Unicameral avek Federal Bicameral. Ayiti se on Unitary Bicameral.