Anlaşabiliriz-WeCanFindAWay

Anlaşabiliriz'de bu bölümde dünyada aile arabuluculuğunu yakından tanıyan, Türkiye'de de danışmanlık yapmış bir konuğu ağırladım. Lisa Parkinson bize aile arabuluculuğunun amaçlarını; süreç içinde hangi konuların nasıl konuşulduğunu; aile arabulucularının sahip olması gereken eğitimi; çocukların sürece dahil edilmesini ve şiddet var mı anlamak için ne yaptıklarını anlattı.

Her tür insan ilişkisinde değer yaratmanın, güvenilir ve etkin olmanın yolu iyi müzakere etmekten geçiyor. İyi müzakere etmek "hep ben alayım" demek değil, karşı tarafın da memnun olması demek. İş hayatında da aynı durum sözkonusu.

İşyerlerindeki çatışmalar bizi tüketiyor. Haftada iki saat, çalışma yılının bir ayını anlaşmazlıklara harcıyoruz. Zaman, para ve hatta insan kaybı yaşıyoruz. İşyerlerindeki anlaşmazlıkları engellemek için bunları yönetmeyi öğrenmek çok önemli.

Türkçe'deki konuşmayla ilgili deyim ve atasözleri ışığında, toplumsal, kültürel ve etnik uyuşmazlıkları çözmek için geliştirilmiş çeşitli ve konuşmaya dayanan mekanizmaları ele alıyorum. Konuğum Prof. Ayşe Betül Çelik.

Bu bölümde Türkiye'deki anlaşmazlık kültürü atasözleri ve siyasi tarihten örneklerle ele alınıyor. Türkiye'de rekabetçi bir kavga kültürü bulunuyor.

Anlaşabiliriz'de ne bulabilirsiniz? Hangi konular ele alınıyor?

Bir müzakerede ilk teklifi yapmamamız, elimizi açık etmememiz söylenir. Oysa bir rakamı ilk telaffuz eden kişi, önerdiği sayı ne kadar düşük veya yüksek de olsa, karşı tarafın beklentilerini yönlendirebiliyor. Buna çıpa ya da demirleme etkisi deniyor.

İskoçya'da hükümet, sağlık çalışanlarının zorbalık ve taciz şikayetlerinin ortaya çıkması sonucu, ülkenin en ünlü arabulucusundan konuyu araştırmasını ister. O da kazan-kaybet ve suçlama gibi tipik yargısal yollar yerine kişileri dinlemeyi, sorunları anlamayı ve öneriler getirmeye dair başka bir yolu seçer. Sağlık sektörü büyüklüğü, iş yükü, uzmanlığın ille de anlaşmazlık çözme kapasitesine sahip...

İnsanlar bir anlaşmazlığın içindeyken ne kendileri ne de şirketleri için iyi kararlar almıyorlar. Bunun sebepleri olduğu gibi buna karşı yapılabilecekler de var.

Uluslararası ticari uyuşmazlıklarda arabuluculuktan faydalanmak için süreç sonunda varılacak anlaşmaların icra edilebilir olması önem taşıyor. İşte Singapur Konvansiyonu bunu sağlayacak. Konvansiyonun çalışma grubunda olan Michel Kallipetis anlattı.

Günlük zamanımızın çoğu işte geçiyor. İş yerlerinde en çok hangi tür çatışmalarla karşılaşılıyor? Bunlara dair arabuluculukla neler yapılabilir?

Anlaşmazlıkların özellikle iş yerlerinde karakter çatışmasından, güç farkına bir çok sebebi bulunuyor. Eğer bunlar yönetilmezse veya kötü yönetilirse, güven ve verim kaybı yaşanıyor. Kişilerin iş yerine adanmışlığı azalıyor. İş yerindeki çatışmalarda ne tür stratejiler izlenebilir?

Farklı cinsiyet kimliği ve cinsel yönelimin iş hayatında gündeme gelmemesi, LGBTİ bireylerin ayrımcılık yaşama korkusu nedeniyle kimliklerini gizlemesi ve bu tabuyu gay bir arabulucu olduğunu söyleyerek, yaşadıkları üstünden yıkmaya çalışan Frederick Way'in yazdıklarından bahsettim.

Anlaşmazlıkları yönetmek, aslında risk yönetmek anlamına geliyor. Risk yönetimi nedir; alternatif anlaşmazlık yöntemleriyle bağı nedir?

İşyerlerinde elemanlar arasında veya müdürler ve çalışanlar arasında bir sürü anlaşmazlık çıkıyor. Bunları işyeri içi bir mekanizma ile çözmek iş yeri atmosferini iyileştirip, işe bağlılığı artırabilir ve motivasyon sağlar. İşyeri arabuluculuğu bu yeni yöntemlerden.

Alternatif ihtilaf çözüm yöntemlerinden toplumsal, kamusal ve siyasi meselelerde bu yöntemlerden faydalanmak mümkün. İngiltere, AB'den çıkış müzakerelerinde bu prensipleri kullanmadığı için eleştirildi. Bir başka örnek, New York City'de mahkeme tarafından polis şiddetinden şikayet edenlerle şehir polisinden oluşan tarafları kolaylaştırıcılıkla biraraya gelme emri verilmesi.

Türkiye'de aile uyuşmazlıklarının bazılarında arabuluculuğa yer verilmesi düşünülüyor. Bu konuda çalışan komisyon üyesi Ayşe Dilek Ergüler gelişmeleri aktarıyor.

Vietnam Savaşı gazilerinin agent orange gazının etkileri nedeniyle kimya endüstrisine açtığı davalardan asbestos kurbanlarına, okullardaki silah şiddetine ve en sonunda 11 Eylül saldırılarına tazminat belirlerken de alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemlerinden yararlanılabilir. Ken Feinberg ile tanışın.

Bir müzakerede veya arabuluculukta masadan kalkabilmek seçeneklerinize bağlıdır. Acaba toplumsal cinisiyet rollerinin etkisi bu anlamda nedir? Erkeklerle kadınlar arasında arabuluculuk bakımından farklar olabilir mi? Bunlara ilişkin neler yapılabilir?

Türkler iş anlaşmalarını müzakere ederken nelere önem veriyor? Araştırma bulguları ve kültürel kodları neler? Son teklifleri gerçekten son mu; riski seviyorlar mı? Türkler'e nasıl hitap edilmeli; anlaşmalar nasıl yazılmalı?

Müzakere nedir; hayatın her alanında özellikle iş hayatında müzakere prensiplerini bilmek ne işe yarar? Bildiğimiz Kapalıçarşı yöntemi niye yeterli değil?

İş veya aile hayatında geri bildirim yaparken, karşınızdakinin verdiğiniz mesajı alınmasını istiyorsanız, diliniz buna göre olmalı. Arabuluculukta kullandığınız objektif dil başka yerlerde de işe yarayabilir.

Arabuluculuktaki bir çok prensibi hayatın başka alanlarında kullanmak mümkün. Bunlardan birisi de kriz yönetimi. Bunları mağdurlara öncelik vermek; yetkililere veya kamuoyuna bilgi vermek; olayları objektif şekilde aktarmak; kişilerle değil sorunla uğraşmak; algıları düzeltmek olarak sıraladım.

Bilimsel veriler yemeklerini paylaşanların birbirleri ile müzakerelerde işbirliği yapmaya daha açık olduğunu gösteriyor.

Arabuluculukta etik neden önemli? Hukuki kurallardan farkı ne?