Anlamak+

Roma'nın tesiriyle şekillenen Hristiyanlık algısı, ister istemez problemleri de beraberinde getiriyor. İsa'nın öğretileri korunurken, kültürel dokunuşlar da gayri ihtiyari kaçınılmazd. Tarsuslu Saul'un yani Pavlus'un katkılarıyla Aristoktatlar arasında şekillenen Hristiyanlık, zamanla sosyolojik bir soruna da çözüm getirmeye başladı. Roma'nın bütünlüğünü muhafaza etmekte zorlandığı sosyal sınıflar...

Manastır fikri onlardan çıktı. İnziva onlarla eyleme dönüştü. İsa'nın çektiği cezanın, aydınlanmaya giden yolculukta tek çare olduğunu düşünüyorlardı. Evagius gibi ünlü düşünürlerin de aralarında olduğu bu akım gayri ihtiyari Hristiyanlık camiasında önemli izler bıraktı. Hatta bir dönem Kilise'nin en sevdiği düşünürler de maddi hırslardan arınan bu insanlardı. Ama Anchorite olarak bilinen bu grup...

Catilina Ayaklanması neden çıktı? Roma Cumhuriyeti gerçekten bir hukuk devleti miydi, yoksa aristokrasinin korunduğu bir düzen mi? Bu bölümde Lucius Sergius Catilina’yı, Cicero’nun sert konuşmalarını, borç batağındaki halkı, topraksızlaştırılan çiftçileri ve senatörlerin korkularını tüm yönleriyle ele alıyoruz. Catilina bir darbeci mi, yoksa sistem dışına itilmişlerin sesi mi? Cicero hukuku mu sav...

Platon bir devlet idealiyle, tüm sistemlerin sorgulanabileceği ve tüm düşlerin irdelenebileceği sistemli bir program ortaya koydu. Ancak Sirakuza Tiranlığı bünyesindeki iki deneme de başarısız olunca, Sokrates'in de idamıyla beraber büyük hayal kırıklıkları yaşadı. Bunları yaşarken de kendi yanlışlarını dile getirmekten çekinmedi. 7. Mektup Tirasillus'un kodeksine göre 13 Mektuptan herhangi biri o...

Tanrı gerçekten tek miydi? Gnostikler neden yaratıcı Tanrı’yı sorguladı? Bu bölümde Gnostizm’in merkezindeki gnosis kavramını, Demiurgos fikrini ve erken Hristiyanlıkla neden ölümcül bir çatışmaya girdiğini konuşuyoruz. Bu bir inanç anlatısı değil; bilginin iktidarla mücadelesi.

Günümüzde karşılaşılan her siyasi veya ekonomik sorun neticesinde tartışılan bir unsur olan demokrasi gerçekten de günah keçisi midir? Yoksa insanlık tarihi boyunca geliştirilen sistemler arasında en sağlıklısı mıdır? Demokrasiyi tiranlıktan ayıran unsurlar nelerdir? Bir ülkenin demokrasi hangi saikler nezaretinde gelişim gösterebilir?

Babil Kulesi ile başlayan dikey mimarinin ve iç içe yaşamın sonuçları uzun vadede görülmektedir. İlk şehirleşme örneklerinden biri olarak bilinen İngiltere bu konuda çeşitli sınavlar vermiştir. Kırsal yaşantıdan şehir yaşantısına geçiş beraberinde birçok yapısal sorunu da getirmiştir. İnsanlık birçok normu gözden geçirmek zorunda kalmıştır. Bu da ister istemez birçok anlayışın şekillenmesine vesil...

Musevi külliyatının pentatuchı Tevrat ve Hristiyanlığın kanonik külliyatı İncil değiştirildiyse neden okuyoruz? Değiştirilme iddiası hangi temellere dayanıyor? Önyargılardan sıyrılmış vaziyette Tevrat ve İncil kodeksi insanın düşsel dizaynına ne ölçüde katkı sunar? İnsan bu kitapları okuyarak itikatına ne ölçüde değer katabilir? İnsanlığın tek Tanrı sürecine giden yolculuğunu anlamamıza vesile ola...

Museviler edindikleri öğretiler nedeniyle sürekli kendi içine kapalı ve diğer inanışlara mesafeli toplumlar olarak değerlendirildi. Özellikle Büyük İskender sonrası güç kazanan Helen akımına da direniş gösteren Musevilerin bu tavrı, Josephus'un belirttiği 8 milyonu bulan popülasyonları nedeniyle problem ihtiva etmeye başlıyor. Cladius ile ilk nota verilirken, Vespasianus ile gerilim zirveye tırman...

Jean Calvin, İsviçre menşeili bir protestandır. Kalvinistlerin takip ettiği ekol, oldukça sistematik bir yaratılış ve yaşayış senaryosu dizayn eder. İnsanın önem kazandığı Rönesans sonrası ortaya çıkan Reform hareketlerinin genelinde olduğu gibi insana önemli bir misyon yüklenir ve monarkların ezdiği çoğul insanoğluna bir kurtuluş sunar. Calvin ve ekolündekilerin benimsediği ilahi terbiye kavramın...

Antik Dönemde var olan Tanrıçaların, Semavi din özelinde yok olduğunu ve bu sebeple de kadının toplum içindeki rolünün sorgulanması gerektiğini kabul etmek gerekiyor. İbrahim ile başlayan öyküde sadece "yoldaş" olarak görülen hikayeden de önce Adem ile Havva hikayesinde Havva'nın ilk günahı işlemeye Adem'i motive ettiği varsayımı oldukça önemli bir çıkmazı doğuruyor. Oysa ki farklı kökenlere dayan...

Dinler insanlık tarihinin neredeyse tamamında insanoğluna meşruiyet kazandıran bir üst anlayış olarak değerlendirilebilir. Meşruiyetini dini temelden alan devlet erkanı da yaptıklarını doğru ya da yanlış olmasına bakmaksızın "Tanrı'nın buyruğuyla" yaptıklarını iddia ettiler. Elbetteki dinler, gündelik hayata sürekli tesir eden, dinamik bir etik ve ahlak örgüsü olmasından dolayı, idarecilerin de yö...

İbni Rüşd özellikle Rönesans akımı esnasında çok okunan bir isim. İbni Sina ona göre çok daha popüler ve tıp alanındaki tesirleriyle ilgi çeken bir başka isim. İkisi arasında yüzyıldan fazla zaman dilimi olsa da, anlayışlarındaki farklılık yazıtlarına da yansımış durumda. Roger Bacon tarafından fark edilen bu durum, özellikle İbn Rüşd'ün okunmaya başlandığı aydınlanma döneminin en çarpıcı yansımal...

Büyük İskender tüm toplumları etkileyecek bir olaylar silsilesinin ateşini yakar. Bundan etkilenenler arasında Kudüs de vardır. Zaten sınıflara ayrılmış Museviler fikri birliği sağlayamaz. Sonrasında ise Hannukah Bayramı'na kadar dayanan isyanlar başlar. Oysa ki Selekos Kralı'nın tek amacı daha yüksek vergiler toplayıp, merkezi otoritesini güçlendirmektir. Ancak bu bir anda tek Tanrılı döneme geçi...

1825'te İngiltere'de gerçekleşen ilk bölgesel ekonomik kriz, toplumların kendi içine kapalı yapısının aşıldığını kanıtlayan en temel göstergelerin başında geliyor. Emile Durkheim'in Anomi Kuramı, bugünü anlamamız için en az Baumann kadar etkili. Kaybettiğimiz normlar ve aidiyet unsurunun elimine edilmesi, toplumu nasıl derinden etkiler? Toplum gerçekten de bir üst akıl tarafından tesis edilmesi ge...

Tarihte 2 defa inşa edilen Süleyman Mabedi, projesini Hz. Davut'un çizdirdiği bir yapıdır. Ancak podcastte anlattığımız bir günahı nedeniyle bu onur Davut'a bahşedilmez. Hz. Süleyman da göreve geldiğinde bu süreci başlatan isim olarak öne çıkar. Milattan önce 10. Yüzyıl'da tam 7 yılda inşa edildiği varsayılan mabedin herhangi bir arkeolojik kalıntısına denk gelemedik. Ancak bu hikayenin en önemli...

Hz. Musa Kur'an'da 136 kez geçen ve bu yapısı itibariyle oldukça kudretli bir yol gösterici olduğunu gösteriyor. İbrahim döneminde 60-70 kişilik Haburiler (Apuri) olarak yaşayan İsrailoğulları Musa'nın tebliğleri ile bazı kültürel bilinç basamaklarına da erişmenin yolunu buluyor. Günümüzdeki anlayışları bile şekillendiren bu temel öğretiler popüler kültürde 10, Musevi külliyatında 613 adet olarak...

Bu bölümde Atatürk'ün mason olabilme ihtimalini tarihsel kayıtlar ile ele aldık. Yeryüzünde birçok devrimde imzası olan ve dönemsel olarak da İttihat Terakki ile adı çokça zikredilen masonluk ve Atatürk ilişkisini ele aldık. Tamamen tarihsel kayıtlar ile ele aldığımız bu hususta, dönem üzerine yazılmış kitaplardan ve demeçlerden köken aldığımız gibi gazete küpürlerine de yer aldık. Onun yakınında...

Komplo teorileri halkın çok sevdiği ve yüksek ilgi gösterdiği alanların başında geliyor. Bunu fark eden etkin bir azınlık olacağı varsayımıyla hikaye hızlıca belleklerde yer ediniyor ve dilden dile yayılıyor. Hal böyle olunca genel kanaati de hızlı şekilde yönetebildiğiniz senaryoların oluşmasına da vesile oluyor. Antik Atina'da ilk örneğini Pelopenez Savaşı'nda gördüğümüz bu senaryolar, bugün bir...

Türkiye'de işsizlik veya düşük maaş çıkmazı artık her mesleğe sirayet etmiş vaziyette. Üstelik bu Türkiye'nin değil, tüm dünyanın sorunu. Ancak Türkiye'de 2005'ten bu yana üniversite mezunlarının 3 katına çıkması, sorunu daha da içselleştirmemize vesile oluyor. Diş hekimlerinin bile işsizlik üzerine açtığı başlıklarda yaptıkları tartışmalar bunun en net göstergesi gibi duruyor. Bunu sadece dönemse...

Carbonari yani kömürcüler, İtalyan Risorgimento'sunu inşa edenler, Türk aydınlanmasına da örgütlenme şematiğinde büyük katkılar sundular. Mason doktrinleri ile benzerliği itibariyle ilgi çeken bu organizasyon, kontrollü bir direnişin ve kamuoyu oluşturmanın da eylemsel karşılığını oluşturuyordu. Talat Paşa, Emanüel Karasu gibi önemli isimler nezaretinde ikinci dönemine başlayan İttihat Terraki art...

Tanrı insanla konuşur mu? Yoksa sadece peygamberler aracılığıyla vahiy mi gönderir? Hristiyan, Musevi, Müslüman tasavvufcular bunun üzerine ziyadesiyle çalışmış ve ortak bir kökende adeta buluşmuşlardır. İbn-i Arabi, Hallac-ı Mansur, Rene Descartes, Sokrates, Platon, Immanuel Kant, Carl Jung gibi birbirini tanımayan isimlerin ortak paydaşlığını yaptığı zorunlu yaratım süreci, Tanrı ile iletişimin...

Günümüzde semavi dinlere ait kutsal metinlerin zamansallığı ve evrenselliği üzerine oldukça ayrışmış fikirler bulunmaktadır. Oysa ki, Kant'ın da ifade ettiği gibi dinler insana ahlak ve erdem aşılar. Bu değerler de, bir kanun niteliğinde olmayıp hem değişken hem de dinamik yapıdadırlar. Kur'an da bunun için anlaşmamız adına kavimler şekilde yarattığını söyler. Senkretik temellere dayanan bu dini a...

Evet her seferinde metinlerin içeriğine ve anlatılarına odaklanıyorum ama kutsal kitapların nasıl kodeks haline getirildiği yani nasıl "kutsal kitap" olduğunu sanırım yeni takipçilerimize anlatmamız gerek. Herkesin de ilgi alanı olmayan Kur'an'ın, Tevrat'ın ve İncil'in kitap haline getirilmesi ile ilgili tarihi perspektifi yakından inceliyoruz. Bu sayede kutsal kitapların Semavi bileşeninden de ön...

Hristiyanlar 1054'te Büyük Şizma'ya giden yolculuğa sebep olan problemler sadece teolojik kökene mi dayanıyordu? Filioque, dil problemi ve mayasız ekmek uygulamalarıyla başlayan problemler, aslında oluşan külliyatın tamamen ayrılmasına dayanıyordu. Hristiyanlar arasındaki ayrım, çok daha beşeri ve kültürel farklardan da köken alınca, kendi içinde bir çıkmaza girdi. Doğu Kilisesi her ne kadar misti...