SBS Karen - အဲးစ်ဘံအဲးစ် ကညီ

တၢ်လၢတဘၣ်လိာ်သးဒီးတၢ်တမံၤမံၤ တၢ်ခီဆၢအဃီ နါဒ့အပူၤအသလီဂီၤထီၣ်ညီးထီၣ် Allergic rhinitis မ့တမ့ၢ် hay fever မ့ၢ်တုၤလီၤဖဲ တၢ်ယီၤထီၣ်သီဒီး တၢ်ကိၢ်ခါအဆၢကတီၢ်န့ၣ် ပှၤအိၣ်ဆိးဖဲအီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤ အါဒံအဂၤ ဘၣ်တူၢ်ဘၣ်ဝဲ တၢ်မဲာ်ချံသး, နါဒ့ပူၤသး, ကဆဲ အဃိ ပှၤတနီၤနီၤန့ၣ် တူၢ်ဘၣ်ဝဲဒၣ်နမး လီၤဆီဒၣ်တၢ်ပှၤလၢအအိၣ်ဒီး တၢ်သးဘံး (တၢ်သးအံး) သ့ၣ်တဖၣ်ကဲထီၣ်တၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ်လၢအဝဲသ့ၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.

တၢ်ဆှၢနုာ်လၢ တၢ်ကဒုးအိၣ်ထီၣ် ပှၤထူလံၤဖိခၢၣ်စးဖဲဘျီၣ်ဒိၣ်အပူၤ Indigenous Voice to Parliament အဂီၢ် တၢ်ကပာ်ပနီၣ်အီၤဖဲထံကီၢ်သဲစးတၢ်ဘျၢခိၣ်သ့ၣ်အပူၤန့ၣ် ပှၤအီစထြ့လယါဖိ ဖဲကီၢ်စဲၣ် ၆ဘ့ၣ် တကးဒ်ဘၣ် ဃုာ်ဒီး ကဝီၤဒိၣ်တၢ်ပၢ Northern Territory ဒၣ်လဲာ် ဂ့ၢ်လိာ်အီၤ လၢအဟ့ၣ်ဝဲတၢ်ဖး No ခဲလၢာ်န့ၣ်လီၤ.

အီစထြ့လယါကီၢ်ထံၣ်ဘၣ် တၢ်ဟံးန့ၢ်ကမျၢၢ်တၢ်ဘၣ်သး လၢအအိၣ်ဒီးတၢ်တုၤထီၣ်ထီၣ်ဘးအဒိၣ်ကတၢၢ်တဘျီန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဖဲ ၁၉၆၇နံၣ် လၢပှၤအဂၤ ၁ဝ အကျါ ၉ဂၤန့ၣ် ဟ့ၣ်လီၤဝဲတၢ်ဖးလၢ yes န့ၣ်လီၤ

ပှၤအီစထြ့လယါဖိသ့ၣ်တဖၣ် ကိးနံၣ်ဒဲးန့ၣ် အဝဲသ့ၣ် တၢၤကွံာ် တၢ်ကူတၢ်ကၤ တၢ်ကူတၢ်သိး လၢအလီၤဘျၢကွံာ်ဆူဟီၣ်ခိၣ်လာ်န့ၣ် အိၣ်အါန့ၢ် ၂ကလီၢ် တၣ် န့ၣ် နသ့ၣ်ညါအီၤစ့ၢ်ကီးဧါ?

ခဲကနံၣ်အံၤ တၢ်စးထီၣ်ဟ့ၣ်လီၤတၢ်ဖး ဒ်သိး တၢ်ဟံးန့ၢ်ကမျၢၢ်တၢ်ဘၣ်သး လၢတၢ်ကပာ်ပနီၣ် ပှၤထူလံၤဖိခၢၣ်စးဖဲဘျီၣ်ဒိၣ်အပူၤအဂီၢ်လံန့ၣ်လီၤ.

ဖဲလါအီးကထိဘၢၣ် ၁၄သီအနံၤန့ၣ် နကဘၣ်လဲၤဟ့ၣ်လီၤတၢ်ဖး ဒ်အမ့ၢ်တၢ်ဟံးန့ၢ်ကမျၢၢ်တၢ်ဘၣ်သး လၢတၢ်ကဒုးအိၣ်ထီၣ်ပှၤထူလံၤဖိခၢၣ်စးဖဲဘျီၣ်ဒိၣ်အပူၤအဂီၢ်န့ၣ် နသ့ၣ်ညါအီၤလံဧါ?

အီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤအံၤ ခဲကနံၣ်အံၤန့ၣ် ထံၣ်ဘၣ်ဝဲဒၣ်လၢ ပှၤလၢ အနုာ်လီၤပၣ်ဃုာ်ဖဲ တၢ်မၤကွၢ်ကလီပှံာ်ကဖုခဲစၢၣ်တၢ်ဆါအတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤအပူၤန့ၣ် စှၤလီၤ. တၢ်မၤကွၢ်ကလီပှံာ်ကဖုခဲစၢၣ်တၢ်ဆါအံၤမ့ၢ်ဝဲ ကျိၤကျဲလၢ တၢ်မၤပူၤဖျဲးသးသမူအဂီၢ်တခါန့ၣ်လီၤ.

ဖဲဟံၣ်ဃီတၢ်ပာ်ဖျါအသီတခါအပူၤန့ၣ် ဒုးနဲၣ်ဖျါဝဲဒၣ် ဟံၣ်ဃီအပှ့ၤအက့ၢ်အဂီၤလၢပှၤအီစထြ့လယါဖိလၢအအဲၣ်ဒိးပှ့ၤဟံၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်, ဒီးတၢ်ပာ်ဖျါအသီအံၤအပူၤန့ၣ် ဒုးနဲၣ်ဖျါဝဲဒၣ် ဟံၣ်ဃီအပှ့ၤ အတၢ်အိၣ်သးန့ၣ် အနံၣ်သၢဆံအတီၢ်ပူၤန့ၣ် အိၣ်ဝဲဒၣ်ဖဲ တၢ်အိၣ်သးနးကတၢၢ်အပတီၢ်န့ၣ်လီၤ.

ပှၤအီစထြ့လယါဖိသ့ၣ်တဖၣ် မ့ၢ်ပှၤလၢအအဲၣ်အဝဲသ့ၣ် တၢ်ဟးကသုၣ်ကသီဖီကရၢၢ်သ့ၣ်တဖၣ်ဒီး သူဝဲဒၣ်အီၤလၢ တၢ်ပညိၣ်ကလုာ်ကလုာ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.

ကညီသးစၢ်လၢအဟ့ၣ်လီၤသးဖံးတၢ်မၤတၢ်ဖဲပှၤတဝၢပူၤသ့ၣ်တဖၣ်အကျါ လၢ ၂ဝ၂၂နံၣ်အဂီၢ်န့ၣ် Phan Foundation ဃုထၢ ဟ့ၣ်လၤကပီၤဝဲဒၣ် ကညီသစၢ်မုၣ် လၢအမ့ၢ်သရၣ်မုၣ်ကၠိခိၣ် နီၣ်ဟ့ၣ်သံၣ်ကၠူ ဒီးဟ့ၣ်လၤကပီၤအီၤလၢ ပဒိၣ်မါရှၤ ခိၣ်နၢ်သးစၢ်တၢ်လၤကပီၤ Padoh Mahn Sha Young Leader Award န့ၣ်လီၤ.

ကိတိာ်ခိၣ်ကျၢၢ်စံးဝဲဒၣ် ပှၤအီစထြ့လယါဖိသ့ၣ်တဖၣ် ကလဲၤဟ့ၣ်လီၤ တၢ်ဖး yes မ့တမ့ၢ် no ဖဲလါအီးကထိဘၢၣ် ၁၄သီအနံၤန့ၣ်လီၤ. တၢ်ဟံးန့ၢ်ကမျၢၢ်တၢ်ဘၣ်သးလၢ တၢ်ကဒုးအိၣ်ထီၣ် ပှၤထူလံၤဖိခၢၣ်စးဖဲဘျီၣ်ဒိၣ်အပူၤ Indigenous Voice to Parliament န့ၣ်မ့ၢ်ဝဲတၢ်လၢ ကိတိာ်ခိၣ်ကျၢၢ် အဲၣ်ဒိးမၤကဲထီၣ်ဆိအီၤအဒိၣ်ကတၢၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အကျါတခါန့ၣ်လီၤ.

ဖဲဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်အပူၤ အီစထြ့လယါကီၢ် မ့ၢ်ထံကီၢ်တဘ့ၣ်လၢ ဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိအကလုာ်လီၤဆီလိာ်အသးတနီၤ အဟံၣ် ထူထံး အိၣ်ဆိးတၢ်လီၢ်န့ၣ်လီၤ, တၢ်အံၤမ့ၢ်ခီဖျိအသးလၢ အီစထြ့လယါမ့ၢ်ကီၢ်မိၢ်ပှၢ်တဘ့ၣ်လၢအအိၣ်လီၤဆီစီၤစုာ်ယံၤဒီးပှၤဂၤ အိၣ်လံအနံၣ်လၢအအကွဲၢ်အါမးလံအဃိန့ၣ်လီၤ.

Anthony Albanese တဲဖျါထီၣ်ဝဲဒၣ်မုၢ်နံၤမုၢ်သီလၢ တၢ်ကမၤ တၢ်ဟံးန့ၢ်ကမျၢၢ်တၢ်ဘၣ်သးလၢတၢ်ကဒုးအိၣ်ထီၣ်ပှၤထူလံၤဖိခၢၣ်စးဖဲဘျီၣ်ဒိၣ်အပူၤ Indigenous Voice to Parliament န့ၣ်လီၤ.

တနံၣ်အံၤ ကီၢ်စၢဖှိၣ်ပဒိၣ် မၤအါထီၣ်ဝဲဒၣ်တၢ်ကိးတူၢ်လိာ်ပှၤဘၣ်ကီဘၣ်ခဲနီၣ်ဂံၢ် တုၤလၢအဂၤ ၂ဝ,ဝဝဝ န့ၣ်လီၤ.

၂ဝ၂၃ လါအီကၢး ၂၆သီ မုၢ်ဘူၣ်နံၤ, တနံၤအံၤန့ၣ် ကညီဖိလၢအအိၣ်ဆိးသကုၤ ဝံးထိရံယါကီၢ်စဲၣ်, အီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤသ့ၣ်တဖၣ် ပာ်ဖှိၣ်ထီၣ်အသးဒီး ဟဲမၤဘူၣ်သကိးဝဲ ကညီဖိလုၢ်လၢ်ထူသနူ လါခူးကံၢ်စုအမူး ဖဲဝ့ၢ်ဘဲဒံၢ်ကိၢ် လၢအအိၣ်ဖဲ ဝံးထိရံယါကီၢ်စဲၣ်ခၢၣ်သးဟီၣ်ကဝီၤန့ၣ်လီၤ.

မုၢ်နံၤမုၢ်သီလၢ တၢ်ကမၤတၢ်ဟံးန့ၢ်ကမျၢၢ်တၢ်ဘၣ်သးလၢ Indigenous Voice to Parliament အဂီၢ်န့ၣ် တယံၤလၢၤဘၣ်တၢ်ကဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါလီၤဝဲဒၣ်အီၤန့ၣ်လီၤ.

ဒ်သိး ကမၤဘၣ်လိာ် တၢ်ဆၢကတီၢ်လၢ တၢ်လုၢ်အီၣ်သးသမူတၢ်ဖံးတၢ်မၤအဂီၢ်ဒီး တၢ်ဟံးမူဒါလၢတၢ်ကဲမိၢ်ကဲပၢ်အဂီၢ်အသိး တၢ်စးထီၣ်ကွၢ်ထွဲဖိသၣ်ဖဲသးစၢ်အကတီၢ်န့ၣ် မ့ၢ်ဝဲတၢ်ဖံးတၢ်မၤနီၣ်နီၣ်ကီၢ်ကီၢ် လၢအကါဒိၣ်မးတခါန့ၣ်လီၤ. နကကွၢ်နဖိဒီး တဘျီဃီ ကမၤစ့ၢ်ကီးတၢ်မၤန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ်တၢ်ဆၢတဲာ်လၢ အပှဲၤဒီး တၢ်တာ်တၢ် တၢ်ကီတၢ်ခဲသ့ၣ်တဖၣ် လီၤဆီဒၣ်တၢ်လၢ ပှၤသုးလီၢ်အိၣ်ဆိးအသီဒီး ပှၤလၢအကဲထီၣ်မိၢ်ပၢ်သီသီ သ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.

ခီဖျိလၢ ဟံၣ်အိၣ်ကဒု လၢပိာ်မုၣ်လၢအဃ့ၢ်ပူၤဖျဲးအသးလၢ ဟံၣ်ပူၤဃီပူၤ တၢ်မၤဆူၣ်မၤစိး အဂီၢ်သ့ၣ်တဖၣ် တအိၣ်လၢပှဲၤအဘၣ်အဃိ ခဲကနံၣ်အံၤန့ၣ် ပိာ်မုၣ်လၢအတူၢ်ဘၣ်တၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤ ဘၣ်ဟးဃုအိၣ်ဒိးလဲဝဲဒၣ်ဟံၣ်လၢတၢ်ဒိးလဲလီၤအီၤ သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.

အီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤအံၤ ကလံၤဖၠး မ့တမ့ၢ် တၢ်ဘၣ်ကလံၤန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲနီၣ်ဂံၢ်တၢတခါလၢအဒုးကဲထီၣ်ပှၤကညီသ့ၣ်တဖၣ် ဘၣ်ကဲထီၣ်ပှၤနီၣ်ခိက့ၢ်ဂီၤတလၢတပှဲၤလၢၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤကညီအနီၣ်ဂံၢ်လွံၢ်ဂၤအကျါ တဂၤန့ၣ် အဝဲသ့ၣ်တဖၣ်အိၣ်မူအပူၤန့ၣ် လဲၤခီဖျိဘၣ်ဝဲ ကလံၤဖၠး - တၢ်ဘၣ်ကလံၤန့ၣ်လီၤ.

နီၣ်မူခြ့ၣ်စ်ဖီလၢအသးနံၣ်အိၣ် ၂၉နံၣ်တဂၤ မ့ၢ်ဝဲကညီသးစၢ်မုၣ်အဆိကတၢၢ်တဂၤလၢ အဖံးတၢ်မၤတၢ် ဒ်သိးကူၣ်သ့ပှၤမၤစၢၤတၢ်ဖိတဂၤ လၢအမၤစၢၤဝဲဒၣ် ပှၤကၠိဖိလၢအနၢ်တဟူတၢ်ဘၣ်ဒီး လိၣ်ဘၣ်ဝဲတၢ်စၢၤလီၤဆီသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.

ပှၤအီစထြ့လယါထံဖိကီၢ်ဖိသ့ၣ်တဖၣ် တၢ်န့ၢ်သါလၢအဝဲသ့ၣ်ဒိးန့ၢ်ဘၣ်အီၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် တဘၣ်ဟ့ၣ်လီၤခိသွဲ ဒ်သိးထံကီၢ်အဂၤသ့ၣ်တဖၣ်ဘၣ်န့ၣ်လီၤ. မ့ၢ်တဘၣ်လိၣ်ဟ့ၣ်လီၤခိသွဲဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့န့ၣ် ဘၣ်ဃးဒီးတၢ်န့ၢ်သါန့ၣ် တၢ်ပာ်လီၤသဲစးတၢ်ဘျၢသ့ၣ်တဖၣ်အိၣ်ဝဲဒီးဃံးမးန့ၣ်လီၤ.

တၢ်စူၤမူခိၣ်ထံဒိၣ်ထီၣ်အဃိကညီကီၢ်စဲၣ်အပူၤ ကီၢ်ဆၣ်သ့ၣ်တဖၣ်လၢအမ့ၢ်ဝဲ-ဖၣ်အၣ်,ကီၤတရံး, ရၤမ တံ,ကၠးအ့ဆ့ကၠံ,လူၤပျဲၢ်ဒီးဒူသထူၣ်ဟီၣ်က ဝီၤအပူၤၦၤသဝီဖိလၢအအိၣ်ဆိးဖဲတၢ်လီၢ်လၢအလီၤဖုၣ်သ့ၣ် တဖၣ်န့ၣ်သဂၢၢ်ဘၣ်ဝဲဒီးထံဒိၣ်လုၢ်ဘၢတၢ်အဃိကမျၢၢ်သ့ၣ်တဖၣ်ဘၣ်သုးလီၢ်သုးကျဲအိၣ် ဆိးလၢတၢ် လီၢ်ထီၣ်ထီလၢထံတတုၤဃီၤဘၣ်အလီၢ်န့ၣ်လီၤ.

တၢ်မၤလိအဲကလံးန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်လိၣ်ဘၣ်အကါဒိၣ်နီၣ်နီၣ်တခါလၢ နတၢ်ဃ့ထီၣ် ကၠိဖိလံာ်ခီကီၢ်အဂီၢ်အသိး မ့ၢ်စ့ၢ်ကီးကျဲခီလၢ နကမၤလိတၢ်ဆူ တၢ်မၤလိတီၤပတီၢ်ထီခါဆူညါအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. မ့ၢ်စ့ၢ်ကီးတၢ်လိၣ်ဘၣ်နီၣ်နီၣ်တခါလၢ နကမၤလဲၢ်ထီၣ်ဒိၣ်ထီၣ် နတၢ်လုၢ်အီၣ်သးသမူတၢ်ဖံးတၢ်မၤအဂီၢ် မ့တမ့ၢ် နကမၤလၢပှဲၤ နနီၣ်ကစၢ် တၢ်ပညိၣ်ကွၢ်စိအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.

အဝဲတၢ်လိာ်ကွဲဖျၢၣ်ထူအံၤမ့ၢ်စးထီၣ်အသးဖဲကီၢ်ပယီၤဒီးကၠီၣ်တဲၣ်ကီၢ်ဆၢ ပှၤဘၣ်ကီဘၣ်ခဲဒဲကဝီၤအပူၤနာ်သက့ ခဲကနံၣ်အံၤန့ၣ် အဝဲကဲထီၣ်ဘၣ် ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါတဂၤလၢ အကရၢကရိရဲၣ်ကျဲၤန့ၢ် ပှၤတဝၢ တၢ်လိာ်ကွဲအမူးသ့ၣ်တဖၣ် ဒီးတကးဒ်ဘၣ် အနီၣ်ကစၢ်ဒၣ်ဝဲန့ၣ် နုာ်လီၤလိာ်ကွဲဝဲဒၣ်ဖျၢၣ်ထူဖဲ Wyndham FC (Wyndham Football Club) အပူၤန့ၣ်လီၤ.

အီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤအံၤ လီမ့ၣ်အူဂံၢ်သဟီၣ်အပှ့ၤသ့ၣ်တဖၣ် ဒိၣ်ထီၣ်တုၤမးလၢမူခိၣ်အဃိ ဖဲတနံၣ်ညါအံၤအတီၢ်ပူၤ ဟံၣ်ဒူၣ်တဒူၣ်န့ၣ် ဘၣ်သူဝဲဒၣ်ကျိၣ်စ့လၢတၢ်ဟ့ၣ်လီၤမ့ၣ်အူလဲအဂီၢ်န့ၣ်အိၣ်ဝဲဒၣ် အါန့ၢ်ဒ် ဒီၣ်လၣ်၂၅ဝဝ န့ၣ်လီၤ.