مشیریه: نامه‌ی تاریخ و حقوق

یکی دیگر از نتایج ریاست شوهر بر خانواده جلوگیری از اشتغال و تحصیل زن توسط شوهر از طریق دادگاه است. زیرا اشتغال و تحصیل زنان مستلزم خروج آنان از منزل است. براساس قانون‌ مدنی ایران شوهر می‌تواند زن خود را از حرفه یا صنعتی که منافی مصالح خانوادگی یا حیثیات خود یا زن باشد منع کند. این موضوع ابعاد و جنبه‌های گوناگونی دارد که در این قسمت آن‌ها را بررسی می‌کنیم. همچنین تحصیل زنان هم مشمول احکام فوق خواهد...

از نگاه فقه شیعه که سرچشمه و منبع قوانین مربوط به ازدواج و طلاق در ایران است، مرد به‌طور مطلق می‌تواند از خروج زن از منزل جلوگیری نماید. در این قسمت مبانی فقهی و حقوقی این موضوع را به‌طور مفصل بررسی می‌کنیم. زیرا بدون درکِ همه جانبه این موضوع، نمی‌توان بحث‌های مربوط به حق تحصیل و حق اشتغال زنان را به‌طور عمیق و دقیق پیگیری نمود.

یکی از نتایج و آثار ریاست شوهر بر خانواده، تمکین زن از شوهر است. در زبان حقوقی تمیکن یعنی اطاعت، پیروی و پذیرفتن ریاست شوهر بر خانواده از طرف شوهر است. تمکین در حقوق ایران به تمکین عام و خاص تقسیم می‌شود. تمکین عام یعنی اطاعت و فرمان‌برداری زن از شوهر در تمامی امور زندگی زناشویی است. و تمکین خاص یعنی اطاعت‌پذیری جنسی زن از شوهر است به‌طوری‌که در هر زمان و مکان زن باید نیازهای جنسی شوهر را برآورده...

ریاست شوهر بر خانواده یکی از پرچالش‌ترین، مهمترین و تاثیر گذارترین موضوع‌های در حقوق خانواده‌ی ایران است. قانون‌گذار ایران از سال ۱۳۱۴ تا به‌حال به این اصل که در ماده ۱۱۰۵ قانون مدنی آمده پایبند است و جنبه‌ها و جلوه‌های آن‌را در مواد دیگر قانون مدنی نیز مشاهده می‌کنیم. در این قسمت به‌طور مفصل ریاست شوهر بر خانواده را از جنبه‌های گوناگون بررسی می‌کنیم.

پس از وقفه‌ای سه ماهه، مشیریه از نوزدهم دی‌ماه ۱۴۰۲ (نهم ژانویه ۲۰۲۴) فعالیت خود را از خواهد گرفت. با مشیریه همراه شوید و فراموشش نکنید. برای مشاهده ویدیو به کانال مشیریه در یوتیوب و آپارات مراجعه کنید.

در این قسمت همچنان بررسی موانع نکاح را ادامه می‌دهیم و در نهایت آنرا به پایان می‌رسانیم. قانون مدنی ایران موانع زیر را برای ازدواج برشمرده است جمع بین دو خواهر مُطَلَقه‌بودن به سه طلاق ازدواج هم‌زمان با برادرزاده یا خواهرزاده‌ی زن عِده‌ی زن

یکی از مهمترین موانعِ موقتی نکاح در احکام اسلامی و به تبعیت از آن در قانون مدنی ایران، ازدواج مسلمان با غیرمسلمان است. قواعد شرعی و مواد قانونی بین زن و مرد در این مورد اختلاف قائل شدند. قانون مدنی ایران تنها یک ماده را به این موضوع اختصاص داده است. به همین دلیل همه‌ی احکام و قواعد ازدواج مسلمانان با غیرمسلمانان را باید از فقه شیعه استخراج نمود. در این قسمت موضوعات زیر را بررسی می‌کنیم: منع ازدواج...

چندهمسری یا همان «تعدد زوجات» یکی از چالش‌برانگیزترین و پرحاشیه‌ترین موضوعاتِ حقوق خانواده است که مورد نقد یا حمایت و تایید جریان‌های مختلف فکری قرار گرفته است. داشتن چهار زن دائم یکی از مانعِ موقتیِ نکاح محسوب می‌شود. در این قسمت نگاهی به مبانی فقهی و سیر تحولات قانون‌گذاری در این حوزه می‌اندازیم.

موانع منظور از « موانعِ نکاح » شرایط و کیفیاتی‌ست که اگر یکی از آن‌ها در عقد وجود داشته باشد، ازدواج بین زن و مرد امکان‌پذیر نیست. به همین دلیل، به آن « شرایط منفی » یا در فقه به آن « حُرمت نکاح » به معنی حرام بودنِ نکاح هم می‌گویند. قانون مدنی ایران در فصلی با عنوانِ «موانع نکاح»، ۱۷ ماده‌ را به شرح و توصیف این شرایط و کیفیات اختصاص داده است. این موانع را می توان به دو دسته تقسیم نمود: دسته‌ی اول...

قانون مدنی و رویه قضایی ایران در خصوص اجازه‌ی پدر در ازدواج دوشیزگان، تنها به فقه شیعه مراجعه کرده است. در این قسمت موضوعات زیر را بررسی می‌کنیم: تعریف حقوقی و فقهی زن باکره و غیر باکره نحوه‌ی ورودِ واژه‌ی «دختر باکره» به قانون مدنی ساقط شدن اجازه‌ی پدر یا جدپدری در صورت فقدانِ بکارتِ دختر در اثر رابطه‌ی جنسیِ کاملِ (دخولِ) مشروع یا چه نامشروعِ بررسی رای وحدت رویه دیوان عالی کشور اجازه گرفتن از دا...

در این قسمت در خصوص اجازه‌ی پدر یا جد پدری (ولی قهری) در ازدواج دوشیزگان (دختر بالغه‌ی باکره) صحبت خواهیم کرد. از نظر قانون‌گذار ایران پسرِ ۱۵ ساله صلاحیت، اهلیت و شایستگی ازدواج را دارد و می‌‌تواند بدون دخالتِ هیچ شخص و مقامی ازدواج کند اما دوشیزگان (دختران باکره) در هر سنی برای ازدواج نیاز به اجازه و رضایت پدر و یا جدپدری دارند.

در این قسمت دلایل فقهی و شرعی را در تعیین سن بلوغ (یا همان سن ازدواج) بررسی خواهیم کرد و تلاش خواهم کرد تا نشان دهم فقیهان در طول صدها سال چگونه به مقوله‌ی سن بلوغ شرعی و سن ازدواج نگاه کرده‌اند و اکنون نیز قانون‌گذار ایران چطور خود را با احکام فقهیِ غیر ضروری و تغییرپذیر گرفتار کرده است.

در این قسمت رفتار قانون‌گذارِ پس از انقلاب را در تعیین سن ازدواج بررسی خواهیم کرد. این دوران را می توان به سه دوره‌ی تاریخی تقسیم نمود: از سال ۱۳۵۸ تا سال ۱۳۶۱: در این دوره سن ازدواج براساس قانون ۱۳۱۳ تعیین شد. از سال ۱۳۶۱ تا ۱۳۸۱: در این دوره سن ازدواج به صدها سال قبل بازگشت. سن بلوغ شرعی و سن قانونی ازدواج یکسان شد. یعنی سن ازدواج برای دختران ۹ سال قمری و برای پسران ۱۵ سال قمری تعیین شد. از سال...

سن ازدواج یکی از مهمترین، حساس‌ترین و پرچالش‌ترین موضوعات در حوزه حقوق خانواده در ایران است. در یکصد سال گذشته، تعیینِ سنِ مناسب برای ازدواج به یکی از اصلی‌ترین و محوری‌ترین دغدغه‌ها و مطالبات زنان و مردانِ فعال در حوزه‌ی حقوق زنان تبدیل شده است. در این قسمت در خصوص سن قانونی ازدواج، حداقل سن ازدواج و سن بلوغ شرعی سخن خواهیم گفت.

در این قسمت ابتدا، شرایطِ عمومی (دو شرط باقی‌مانده) و سپس شرایطِ اختصاصیِ صحتِ عقدِ ازدواج را بررسی می‌کنیم: معلوم بودن طرف عقد ممنوعیت ازدواج دو همجنس در نظام حقوقی ایران بررسی دو پدیده‌ی ازدواج شرعی و ازدواج قانونی و تفاوت‌های آنها حضور دو شاهد هنگام عقد الزام به خواندن صیغه‌ی عقد و بیان ایجاب و قبول آزمایشات پزشکی پیش از ازدواج و بررسی یک پرونده واقعی

قانون مدنی ایران برای صحتِ عقدِ ازدواج شرایطی را تعیین کرده است. دسته‌ی اول شرایط عمومی و اساسی‌ست که هر عقدِ صحیحی باید واجدِ آن باشد و دسته‌ی دوم شرایط اختصاصی‌ست که تنها برای عقد ازدواج تعیین شده است. در این قسمت به وجودِ «قصد و رضا» در عقدِ ازدواج می‌پردازیم: تعریف قصد و رضا تفاوت میان قصد و رضا فقدان قصد و رضا در عقدِ ازدواج تعریف عقد اکراهی و عقد غیرنافذ و بررسی یک پرونده واقعی

در این قسمت به‌صورت تخصصی، اما با توضیحی آسان، ساده و شفاف، به مسایل حقوقیِ مربوط به نامزدی می‌پردازیم. موضوعات زیر در این قسمت مطرح می‌شود: -تعیینِ تکلیفِ هدایا در صورت برهم خوردن نامزدی -تعیینِ تکلیفِ هدایا در صورت فوت هریک از نامزدها -خسارات ناشی از برهم خوردن نامزدی

نامزدی موضوع جدیدی در حقوق ایران است که اولین بار قانون‌گذار با اقتباس از حقوق سويیس در جلد دوم قانون مدنی ایران (اسفند سال ۱۳۱۳) موادی را به آن اختصاص داد. در فقه شیعه نامزدی به رسمیت شناخته نشده است. در این قسمت به چهار موضوع کلی می‌پردازیم: سابقه نامزدی در تاریخ ایران نظر فقه شیعه در مورد نامزدی رابطه‌ی نامشروع در دوران نامزدی در قوانین ایران پیش و پس از انقلاب صیغه‌ی محرمیت در دوران نامزدی و ب...

در کل قوانین ایران تنها یک‌جا از خواستگاری صحبت شده و آن‌هم در ماده ۱۰۳۴ قانون مدنی‌ست: «هر زنی را که خالی از موانع نکاح باشد می‌توان خواستگاری نمود». در این قسمت به سه موضوع کلی می‌پردازیم: چه موانعی برای خواستگاری در قوانین ایران وجود دارد؟ براساس این ماده، خواستگاری کردن حق مردان است؟ یا زنان هم می‌توانند به خواستگاری مردان بروند؟ آیا خواستگاری در ایران ثبت می‌شود؟

در این قسمت ابتدا قانون حمایت خانواده سال ۱۳۵۳ را بررسی می‌کنیم. این قانونی یکی از پیشروترین و جنجالی‌ترین قوانین در حوزه‌‌ی ازدواج و طلاق در ایران بود. تحولات حقوقی پس از انقلاب را می توان به سه دوره تقسیم نمود که هرکدام را بصورت جداگانه توضیح خواهم داد.

در این قسمت، نحوه‌ی به‌تصویب رسیدن و محتوایِ سه قانون را بررسی خواهیم کرد: ابتدا قانون راجع به ازدواج سال ۱۳۱۰ که توسط علی اکبرخان داور تهیه شد و سپس جلد دوم قانون مدنی که در اسفند سال ۱۳۱۳ و فروردین ۱۳۱۴ به‌تصویب رسید. و در آخر به سراغ اولین قانون حمایت خانواده می‌رویم تا ببینیم ۳۲ سال بعد از به تصویب رسیدنِ احکام و مواد شرعی و فقهیِ قانون مدنی، اصلاحات و تغییراتِ مدِ نظرِ زنان نماینده‌ی مجلس چگو...

در این قسمت، نود و یکسال قانون‌گذاری در حوزه‌ی ازدواج و طلاق بررسی می‌شود. کارنامه‌ی قانونگذار نشان می‌دهد که از این نود و یکسال، تنها حدودِ سه سال و نیم (یعنی از بهمن سال ۱۳۵۳ تا آستانه‌ی انقلاب اسلامی) اندکی از ضرب و شدتِ اجراییِ فقه شیعه کاسته شد و به‌غیر از این دوره‌، قوانین خانواده در ایران، همان احکام فقهی‌ند که لباس قانونی پوشیدند. بنابراین شرع و احکام اسلامی، بخشِ جدانشدنی از نظام حقوقی خا...

در این قسمت بخش‌ها و محتوای دفتر دوم به‌طور خلاصه و فشرده معرفی می‌شود. ویدیوی این قسمت را می‌توانید در کانال مشیریه در یوتیوب و آپارات (بدون فیلتر) مشاهده نمایید یوتیوب https://youtu.be/rHUFLRVTGY8 آپارات https://www.aparat.com/v/WxiaK

میرزا صالح در کنار همه‌ی موضوعاتی که توجه‌اش را جلب نموده، به نظام عدالت کیفری انگلستان هم اشاره کرده است. در این سفرنامه به موضوعاتی چون اصول بنیادین حقوق کیفری، آیین دادرسی کیفری و نظام اداره ی زندان‌ها بر می‌خوریم. همچنین میرزا وارد مباحثی مانند پلورالیسم و تکثرگرایی مذهبی هم شده و آن‌ها ‌را نیز توضیح داده است. در این قسمت همه‌ی این موضوعات را از سفرنامه‌ی میرزا صالح استخراج کرده و توضیح خواهیم...

بخش‌هایی از سفرنامه‌ی میرزا صالح اختصاص دارد به توضیحِ نظام سیاسی انگلستان. میرزا در این سفرنامه کوشش کرده، با زبانی ساده اما با نگاهی دقیق و علمی برای خواننده‌ی دویست سال پیشِ ایرانی ارکان قدرت و ارتباط آن‌ها با هم، تقسیم و تفکیک قوا، نظام مشروطه، نظام پارلمانی انگلستان را توضیح دهد. انعکاس موضوعات سیاسی که میرزا در این سفرنامه به ‌آن‌ها اشاره نموده، در نهضت مشروطه‌خواهی ایران دیده می‌شود