1 สมการชีวิต

“ศาสนานี้คำสอนนี้ เป็นศาสนาของปัญญา” เมื่อ “เห็นโทษโดยความเป็นโทษ แล้วกระทำคืนตามธรรม” ที่ว่าจำเป็นต้องทำไม่ดี ต้องดูที่เจตนาเปรียบเหมือนรอยกรีดลงบนน้ำ ทรายหรือหิน “กระทำอะไรก็ตาม ต้องได้รับผลมีวิบากของกรรม” ซึ่งการที่เกิดมาเป็นคน มีความดีรักษาเราอยู่แล้ว ฉะนั้นให้เป็นผู้มีตาที่ 1 ในการทำความดี ตาที่ 2 ในการหาทรัพย์ และตาที่ 3 ในการเห็นอริยสัจ 4  ฟังแล้วใคร่ครวญให้เกิดปัญญา ไม่ประมาทในชีวิตทั้ง 3...

โลกนี้..หลายๆ อย่างมันเป็นเงื่อนงำ ผูกเป็นปมซ่อนเร้นให้ไม่เห็นว่า ข้างในเป็นอะไร ฉะนั้นเราต้องมองให้ลึกซึ้ง ไม่ใช่แค่เพียงผิวเผิน ใคร่ครวญโดยแยบคาย ที่จะให้เกิดสิ่งที่ไม่ดีในลักษณะให้ไม่เข้าใจ ให้ไม่พอใจ หรือให้เกิดความลุ่มหลงเป็นอาสวะ 3 แบบกาม ปฏิฆะ และอวิชชา ขึ้นมาได้  “ทำดี” ไม่ได้จะหวังเอาสิ่งดีๆ แต่เพื่อกำจัดความอยาก เพื่อกำจัดความตระหนี่ “จะดีหรือไม่ดี ไม่ได้อยู่ที่ปากคนอื่น ไม่ได้จะอยู่ที่ว...

“ทำไมมีเวทนาบางอย่าง สุขก็มีทุกข์ก็มี” เพราะเหตุ 8 อย่าง หนึ่งในนั้นคือกรรมเก่า แต่หากเชื่อว่า “กรรมเก่าเท่านั้นที่ทำให้เราต้องทุกข์ หรือทำให้เขาหน้าตาดีฐานะดี” ความเข้าใจนั้นผิด เพราะจิตจะน้อมไปที่จะไม่ทำอะไรในตอนนี้ชาตินี้ แต่ถ้าอยู่กับทุกข์ได้ถูกวิธี จิตใจเราจะไม่ทุกข์ หรืออยู่กับสุขโดยไม่ลุ่มหลง    ‘สุขทุกข์เป็นธรรมดา’ นี่เป็นทิฏฐิที่ถูก และ “บุญเป็นชื่อของความสุข” ดังนั้นไม่ว่าจะเกิดสว่างหรือ...

ระบบและระเบียบ คือ ‘ระเบียบวินัย’ คนที่จะประสบความสำเร็จต้องมีระบบเสมอ ระบบเป็นสิ่งให้เราสู่ความสำเร็จ สู่อิสรภาพจากสิ่งที่เป็นอยู่ตอนนี้ ไม่ว่าต้องการจะสำเร็จเรื่องอะไร มีคนเคยทำสำเร็จมาแล้วทั้งสิ้น ว่าแต่คุณจะมีวินัยทำตามระบบนั้นได้ไหม และจะทำให้ชีวิตเรามีระเบียบวินัยตั้งอยู่ในระบบที่ดีได้อย่างไร    ฟังแล้ว..ให้มีความกล้า ให้มีกำลัง ให้มีความเพียร “ทำทันที” ด้วยวินัย ให้เป็นผู้มีความสันโดษ และไม...

โลกนี้สุขทุกข์เป็นธรรมดา มีเหตุให้เกิดก็เกิด มีเหตุให้ดับก็ดับ จะเข้าใจได้ ไม่มี “อคติ 4-ลำเอียงเพราะชอบ ชัง หลง กลัว” จิตต้องมีพลังสติพลังสมาธิ “ใครเขาด่าว่าแดกดันหรือสรรเสริญเยินยอ จิตเราจะไม่แปรปรวนได้” สติเป็นทักษะที่ฝึกได้ ‘พลัง’ นี้เป็น soft power คือ พละ 5 ที่ไม่ใช่อาชญาไม่ใช้ศาสตรา มีองค์ประกอบ 5 อย่าง “ศรัทธา วิริยะ สติ สมาธิ ปัญญา” เมื่อทำแล้ว รักษาจิตให้มีพลัง การงานใดที่ยากที่หนัก เวลา...

ปัญญาเป็นสิ่งที่สำคัญมากในการดำเนินชีวิต เป็นอาวุธที่ใช้แก้ปัญหา เหมือนกุญแจที่จะปลดล็อคสิ่งต่างๆ ที่เป็นเงื่อนเป็นปม คำถามคือจะทำปัญญาให้เกิดขึ้นได้อย่างไร ซึ่งในทีนี้ได้ยกไว้ถึง 10 ตัวอย่าง  ปัญญา คือ ความคิดจากการคิดอ่านการงานธรรมดานี่แหละ ที่เราสามารถพัฒนาปัญญาให้มากขึ้นๆ ไปในทางที่ดีขึ้นๆ จากที่คิดทำมาหากินอย่างเดียว ไม่คิดคดโกง ไม่คิดเบียดเบียนหรือตระหนี่ แต่ให้คิดที่จะแบ่งปัน คิดในการที่จะห...

เครื่องหมายของสมาธิที่พระพุทธเจ้าให้ไว้ คือ ความคิดในทางอกุศลต้องดับไป ถ้าคิดเรื่องที่หลีกออกจากกาม ไม่พยาบาท ไม่เบียดเบียน นั่นคือจิตเป็นสมาธิแล้ว และการรู้ว่าอะไรเป็นความคิดในทางดี นั่นคือสัมมาทิฏฐิ แยกแยะได้แล้วพยายามคิดถึงในสิ่งที่ดี ความพยายามนั้นคือสัมมาวายามะ ความระลึกถึงสิ่งที่ดีได้ นั่นคือสัมมาสติ   บางครั้งรู้ว่าอะไรชั่วอะไรดี แต่กำลังในการที่จะลงมือทำในสิ่งที่ดี ไม่พอ เพราะฉะนั้น 3 อย่า...

‘โรคซึมเศร้าที่เกิดจากความวิตกกังวลแก้ได้ด้วยการปฏิบัติธรรม’ ในที่นี้ได้ยกเคสที่กินยามานานที่ถ้าไม่มีการเปลี่ยนแปลงตัวเอง มันก็แก้ไขไม่ได้ ด้วยเทคนิคต่างๆ ทั้งการระบายความเก็บกดออกมา โดยเราต้องมีผู้รับฟังที่เป็นกัลยาณมิตร มีคุณธรรม คือ พรหมวิหาร 4 พูดคุยกันอย่างเปิดเผย รู้จักเอาความกังวลออกไป มีการฝึกทำสมาธิ มีการพิจารณาให้เห็นทุกข์ เข้าใจทุกข์ด้วยจิตที่สงบ มีปัญญา “ปัญหาทุกปัญหาแก้ได้ โรคภัยไข้เจ...

ทางสายกลางของพระพุทธเจ้า คือ สติ จะนำหลักธรรมมาปรับใช้อย่างไร ในที่นี้มีทั้งผัสสะที่ไม่น่าพอใจ ก่อนอื่นต้องมีความระงับ รักษาจิตให้มีธรรมะอยู่ในใจ “ตอบโต้ด้วยความอดทน ด้วยความไม่เบียดเบียน ด้วยเมตตาจิต ด้วยความรักใคร่เอ็นดู” หรือผัสสะที่น่าพอใจกำหนัดยินดีลุ่มหลง ต้องมีความยับยั้งใจ เตือนตนด้วยตน “เราตริตรึกคิดนึกไปทางไหน จิตจะน้อมไปทางนั้น สิ่งนั้นยิ่งมีพลัง”   การตั้งเป้าหมายที่จะเปลี่ยนแปลงตัวเอง...

“เราไม่ควรตั้งความไม่พอใจ ความอาฆาต ความพยาบาทในบุคคลใด แม้แต่บุคคลที่ประพฤติไม่ชอบทั้งทางกาย วาจา ใจ เพราะเราจะไปมืด แต่ให้ตั้งไว้ด้วยเมตตา กรุณา หรืออุเบกขา” เปรียบเหมือนกับการชัก ‘ผ้าบังสุกุล’ ที่เขาทิ้งแล้วมาใช้งาน เพราะส่วนที่ดียังมีอยู่ การจะอยู่ร่วมกันไม่ว่าจะในครอบครัว ที่ทำงาน หรือในระดับไหนก็ตาม จะมีความผาสุกได้ด้วย ‘การให้ธรรมะ’ ที่ไม่จำเป็นต้องพูดหรือมีสิ่งของอะไรให้ แค่เอามาทำเอามาปฏิ...

การติดโซเชียลมีเดียไม่ต่างกับติดยาเสพติดหรือติดสิ่งใดสิ่งหนึ่ง เป็นการติดเวทนา คือ ติดความรู้สึกที่เป็นสุขที่เกิดขึ้น มีตัณหามีความพอใจในเวทนานั้น จะแก้ไขได้ ต้องเห็นเวทนานั้นโดยความเป็นของไม่เที่ยง เราจะคลายความยึดถือ คลายความกำหนัดยินดีนั้นได้  ‘นินทา’ จะเอาชนะความเท็จต้องด้วยความจริงเท่านั้น ถ้าคนที่เข้าใจผิดเป็นคนพาล เราไม่จำเป็นต้องกล่าวแก้ก็ได้ แต่ต้องอยู่ให้เรื่องราวระงับเสียก่อน แต่ถ้าเขาเ...

หลักการเรื่องโภคทรัพย์ ‘สมชีวิตา’ คือ การบริหารจัดการรายรับ/รายจ่ายที่ต้องมีความเหมาะสม เปรียบเหมือนผลมะเดื่อ คือ มีระบบการจัดแจงภายในให้ดี “รายรับต้องท่วมรายจ่าย” รายรับและรายจ่ายต้องเป็นไปโดยธรรม รายรับมาจากการทำงาน จัดให้ทำหรือจัดแจงการงาน ส่วนรายจ่ายให้รู้จักแบ่งจ่ายใน 4 หน้าที่ และต้องระวัง ‘รูรั่ว’ จากอบายมุข ความประมาทมั่วเมาพระพุทธเจ้าอุปมาการสะสมทรัพย์ให้พอกพูนเหมือนจอมปลวกหรือรวงผึ้ง ที่...

เราจะรักษาจิตอย่างไร เมื่อความแก่ ความเจ็บ ความตาย ความพลัดพรากจากคนที่เรารักมาถึง และเมื่อมีทุกข์น้อยหรือทุกข์มาก ที่เราจะยังผาสุกอยู่ได้ คำตอบนั้นคือองค์ประกอบอันประเสริฐแปดอย่าง ตั้งแต่สัมมาทิฏฐิ ไล่ไปจนถึงสัมมาสมาธิให้เกิดขึ้นในจิตใจ วิธีการ คือ ตั้งสติเอาไว้ เห็นตามความเป็นจริง ให้มีการพิจารณาเนืองๆ ว่าเรามีความเจ็บไข้เป็นธรรมดา เพื่อที่จะไม่ให้เพลิดเพลินไปในความไม่มีโรค ไม่เพลิดเพลินในความหน...

กระบวนการความสำเร็จของตั้งเป้าหมายอย่างใดอย่างหนึ่ง ให้เริ่มต้นทุกวันด้วย 4 ขั้นตอน เริ่มจากทำจิตให้สงบ ใส่ใจไว้กับลมบ้าง กระดูกบ้าง จิตนิ่ง ๆ เป็นสมาธิ แล้วตั้งจิตนึกคิดเป็นภาพในกิจการงานที่เราจะทำในวันนั้น ๆ ที่เรียกว่าเทคนิคการ Visualization โดยต้องไม่ใส่ใจไปกับอารมณ์ต่าง ๆ ไม่เป็นไปในทางกามพยาบาทเบียดเบียน หรือมีความอยาก เพราะจะทำให้จิตอ่อนกำลัง นี่คือลักษณะของอิทธิบาทสี่ มีธรรมเครื่องปรุงแต่ง...

ความแก่ ความเจ็บ ความตาย เป็นสามในห้าอย่างของเทวทูตที่เตือนสติให้เราทำความดี ตั้งสติเอาไว้ ซึ่งความดี-ความไม่ดี ต้องดูตามแบบที่ผู้รู้ คือ วิญญูชนบอกสอน ในที่นี้ คือ หลักของศีล สมาธิ ปัญญา หรือศรัทธา ศีล สุตตะ จาคะ ปัญญา ไม่หนีไปจากนี้ นี่คือความดีที่ให้กระทำไว้ เห็นสิ่งต่างๆ แล้วตั้งเทวตานุสติ คือ ระลึกถึงความดีของผู้อื่น หรือมรณสติ รู้สึกถึงสัมปชัญญะ ก็ดำเนินชีวิตของเราไปได้ เมื่อ ‘สัจจกิริยา’ คื...

ตราบาป คือ นิมิตเครื่องหมายของความไม่ดี อาจทำให้จิตของเราตกไปอยู่ห้วงอกุศล เพราะฉะนั้นถ้ามีปัญหาเรื่องความสัมพันธ์โดยเฉพาะอย่างยิ่งในครอบครัว เราต้องรักษาให้ดี บางทีคำขอโทษง่ายๆ ไม่ยาก ช่องทางมีน้อย โอกาสหาแทบไม่เห็น แต่ขอให้ทำ อย่าให้มีการผูกเวรกัน แต่ให้มีความเมตตา เอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ มีอุเบกขาให้กัน พอพัฒนาปรับปรุงความสัมพันธ์แล้ว จิตใจเราถูกปลดล็อคคลายเงื่อนคลายปม จะไม่มีความหงุดหงิดอยู่ในใจ จะ...

“บุญแปลว่าความสุข” บุญเกิดจากกายวาจาใจ หรือ ‘บุญกิริยา 10’ แบ่งเป็นทางใจ 3 วาจา 4 และกายอีก 3 รวมลงในศีลสมาธิปัญญา บุญจากทานศีลภาวนา บุญจากการอุทิศ บุญจากการอนุโมทนา บุญที่ไม่เบียดเบียนตนเองและผู้อื่น ตัวอย่างพระเวสสันดร “สิ่งที่ตัวเองให้ เป็นสิ่งที่ตัวเองรัก และเป็นสิ่งที่พอใจด้วย รัก จึง ให้” เพราะดูถึงคุณธรรมที่จะเกิดขึ้น ส่วนความคิดลบที่ว่าทุกอย่างเป็นกรรมเก่า เป็นคนเลวคนไม่ดีนั่นเป็นมิจฉาทิฏฐ...

ทุกอย่างอยู่ที่ ‘ผลประโยชน์’ คือ ในทางโลกกับในทางธรรม แต่อะไรที่จะดีกว่าให้กำลังใจเราได้มากกว่า คงอยู่ได้ยาวนานยั่งยืน มีข้อเสียน้อย และเป็นประโยชน์ใหญ่ ทั้งเพื่อตนเองและผู้อื่นด้วย นั่นคือประโยชน์ในทางธรรมะ อย่างความอดทนหรือการให้ ‘จาคะ’ ที่บางคนอาจจะคิดว่า ‘เสีย’ แต่จริง ๆ แล้วคุณ ‘ได้’ ต่างหากได้ให้ทานได้สละออก  ให้เห็นแก่ประโยชน์ตนเป็นหลักตั้งขึ้น เพราะประโยชน์ด้านโลกุตระเราได้ประโยชน์แล้ว คนอ...

วันสำคัญในเดือนนี้ มีแง่มุมธรรมะว่า อย่างไรจึงเป็นมงคล .. “บูชาบุคคลที่ควรบูชา” คือ ผู้ที่มีศรัทธา ศีล สุตตะ จาคะ ปัญญา เป็นพุทธมามกะ นับถือพระรัตนตรัย และปีนี้จะดีจะชงหรือไม่ อยู่ที่เราทำดีนั่นคือดี ใช้โอกาสในการเริ่มต้นใหม่ ๆ ผูกมิตร ทำดี ๆ ให้กัน อดทน ไม่เบียดเบียนกัน มีเมตตาจิต รักใคร่เอ็นดูนั่นจะเป็นการดี ส่วนเรื่องในสังคมที่เกิดขึ้น .. “เราไม่จำเป็นต้องทุกข์” มันแค่วิธีคิดวิธีทำจิต ตั้งทิฏฐิ...

ชีวิตของเรามีเรื่องที่ต้องให้ตัดสินใจอยู่ตลอด ในรูปแบบของผัสสะหรือปัญหาต่าง ๆ ที่เป็นสุขเวทนา ชื่อเสียงเงินทอง ทุกขเวทนา ถูกด่าถูกว่าไล่ออกสูญเสียเงิน วัน ๆ หนึ่งต้องตัดสินใจหลายอย่าง ยิ่งเป็น Disruption world โลกเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว จะตัดสินใจอย่างไรที่ไม่ใช่มองโลกในแง่ร้ายหรือโลกสวยมองแต่แง่ดีจนเกินไป ปรับจิตให้อยู่ในทาง  ‘ปัญญา’ จึงเป็นจุดสำคัญ ที่จะเปลี่ยนให้เราเป็นคนรอบคอบ เป็นคนดีมีน้ำใจเ...

“เราอยู่ในโลกใบนี้เหมือนเราโหลดแอปมา เราต้องยอมรับเงื่อนไขของแอปที่เราโหลด เหมือนงูกับลิ้นงูที่ต้องอยู่ด้วยกันให้ได้” Q: การบวชผู้ที่มีจิตใจไม่ใช่เพศชายได้หรือไม่   A: ในหลักธรรมมีบัณเฑาะก์อยู่ ซึ่ง 2 อย่างใน 5 อย่างนั้นสามารถบวชได้ ด้วยเงื่อนไขของสรีระและอวัยวะที่ไม่เป็นอุปสรรค และเพราะธรรมะสามารถเปลี่ยนจิตใจของคน ดังนั้นการบรรลุธรรมจึงอยู่เหนือเพศสภาพ ชาย/ หญิง / หรือบัณเฑาะก์ ก็สามารถบรรลุธรรมไ...

ถ้ายังไม่แต่งงาน ไม่ต้องคิดจะแต่ง หรือถ้าอยากจะแต่งจริง ๆ ให้ดูที่คุณธรรม “ศรัทธา ศีล จาคะ ปัญญา” แต่ถ้าแต่งกันอยู่แล้ว อย่าคิดว่าจะเลิก อยู่กันไปให้ได้ ทำยังไงให้มันเวิร์ค แต่งงานแล้วไม่ขาดทุน แต่ได้กำไร “รักษาความดีได้” มีความมั่งคั่งทั้งทรัพย์สินเงินทอง ทั้งความสัมพันธ์ ทั้งลูกหลาน ทั้งการดำเนินชีวิต ชีวิตคู่จะราบรื่น เพราะรู้จักรักษาจิตของตนให้ดี ให้อยู่ด้วยคุณธรรม ด้วยหน้าที่ด้วยกิจที่ควรทำ ใ...

เพราะไม้อ่อนดัดง่ายกว่า หน้าที่ของพ่อแม่จึงต้องให้ลูกตั้งอยู่ในความดี ห้ามเสียจากบาป อย่างน้อยต้องสอนให้เขามีศีล รักษาศีล แล้วพัฒนาให้ดีขึ้น ๆ ส่วนผู้สูงอายุก็ใช่ว่าจะดัดไม่ได้ ด้วยเวลาที่งวดลง ๆ เราจึงต้องรีบทำความเพียร จะอยู่ที่วัดหรือที่ไหนก็ตาม ให้รักษาจิตใจให้อยู่ในมรรค 8 กายวาจาก็จะได้รับการควบคุมโดยอัตโนมัติ ปรับความเพียรให้เสมอ ๆ กัน ด้วยสติที่ตั้งเอาไว้เมื่อเจอผัสสะหรือสิ่งกระทบต่าง ๆ ในแ...

ในชีวิตของคนเรามันมีการเปลี่ยนแปลงแน่นอน ไม่ว่าจะตั้งเป้าหมายหรือไม่ก็ตาม แต่คุณธรรมหรือธรรมะที่จะต้องมี ‘อิทธิบาทสี่’ เป็นสิ่งที่จะควบคุมชีวิตของเราให้อยู่ในร่องในรอยในทางที่จะทำให้เกิดความเจริญความเป็นมงคลความดีงามในชีวิตของเราได้ เราจึงต้องพิจารณาว่า อะไรจะเป็นสิ่งที่ให้การพูดความคิดการกระทำ ‘จิตของเรา’ ไปในทางที่ดีได้โดยมี ‘ธรรมเครื่องปรุงแต่ง’ ไม่ว่าสิ่งนั้นจะเป็นยอดขายร้อยล้านหรืองานบ้านทั่ว...

ธรรมะสำหรับปีใหม่ ไม่เอามาก เอาข้อเดียว คือ “เราต้องพัฒนาตัวเอง” ต้องพัฒนาจิตใจ คิดพิจารณาว่า อะไรที่จะพัฒนาได้ในปี 2565 ที่จะมาถึง อะไรที่ได้พัฒนาจากปี 2563 มาแล้ว หรืออะไรที่ไม่ดี ๆ แล้วได้กำจัดออกไปในปี 2564 นี้บ้าง ใคร่ครวญแยกแยะ หลักการ คือ ดูที่ 4 ส่วน โดยแบ่งเป็นคู่ของกุศลกับอกุศล ถัดไปอีก ต้องวางแผนต่อไปในปีหน้าว่าจะพัฒนาข้อไหนทั้ง 2 คู่นี้ “กุศลอกุศลอย่างไรที่เราจะสร้างสรรค์ให้มี อันไหนที...