Frjálsar hendur

Áfram er gluggað í magnaða frásögn skáldsins Bólu-Hjálmars um ævi Höskuldar Jónssonar bónda og sjómanns sem bjó á Siglufirði og í nágrannasveitum á fyrri hluta 19. aldar. Eftir miklar raunir sem fjölskylda hans lenti í vegna snjóflóða tekur almenn lífsbarátta við, en stundum þarf Höskuldur ekki síður að hafa áhyggjur af nágrönnum sínum en náttúruöflunum.

Í þættinum er gluggað í frásögn sem skáldið Bólu-Hjálmar ritaði eftir Höskuldi Jónssyni bónda, vinnumanni og sjómanni sem lýsir lífsbaráttunni í upphafi 19. aldar, þar á meðal gríðarlegu snjóflóði gróf bæ hans á kaf, svo kona hans og börn voru þar innilokuð í 18 daga.

Aðalbjörg Sigurðardóttir var ein best menntaða kona á Íslandi á fyrri hluta 20. aldar og skrifaði margt, meðal annars um réttindi kvenna. En viðhorf hennar voru þó líka barn síns tíma og hér er gripið niður í grein sem hún skrifaði í Eimreiðina 1925, þar sem hún fjallar um sálarlíf kvenna og leitast við að sýna að þakklæti kvenna í garð karla sé þeim meira virði en matur og drykkur.

Aðventa eftir Gunnar Gunnarsson er orðin hin eina sanna jólasaga Íslendinga en þar er byggt á frásögn af eftirleit sem Benedikt Sigurjónsson (Fjalla-Bensi) fór í 1925. Í þessum þætti er lesin sú frásögn eftir Þorgeir Jónsson í Eimreiðinni sem Gunnar byggði á og sagt bæði frá Fjalla-Bensa og viðtökum þeim er Aðventa fékk.

Aðventa eftir Gunnar Gunnarsson er orðin hin eina sanna jólasaga Íslendinga en þar er byggt á frásögn af eftirleit sem Benedikt Sigurjónsson (Fjalla-Bensi) fór í 1925. Í þessum þætti er lesin sú frásögn eftir Þorgeir Jónsson í Eimreiðinni sem Gunnar byggði á og sagt bæði frá Fjalla-Bensa og viðtökum þeim er Aðventa fékk.

Lesið er úr hinni frægu sjálfsævisögu stjórnleysingjans Kropotkins fursta og nú einkum um þau ár þegar hann er að vaxa úr grasi og byrja að átta sig á samfélaginu sem hann býr í. Þrælahald er enn við lýði og yfirstéttarfólk eins og hann tilheyrir "á" þræla sína með húð og hári. Yfir öllu trónir svo keisarafjölskyldan.

Lesið er úr hinni frægu sjálfsævisögu stjórnleysingjans Kropotkins fursta og nú einkum um þau ár þegar hann er að vaxa úr grasi og byrja að átta sig á samfélaginu sem hann býr í. Þrælahald er enn við lýði og yfirstéttarfólk eins og hann tilheyrir "á" þræla sína með húð og hári. Yfir öllu trónir svo keisarafjölskyldan.

Áfram heldur umsjónarmaður að lesa úr þýðingu sinni á Ódysseifskviðu Hómers. Eftir að fylgst hefur verið með Telemakkusi Ódysseifssyni í fyrstu köflum kviðunnar, þá kemur nú Ódysseifur loksins til sögunnar í hinum magnaða 5. þætti. Hann er í byrjun hálfgerður fangi ástsjúkrar gyðju en mun hann sleppa burt frá henni og komast heim til Íþöku þar sem hin trygga Penelópa bíður?

Áfram heldur umsjónarmaður að lesa úr þýðingu sinni á Ódysseifskviðu Hómers. Eftir að fylgst hefur verið með Telemakkusi Ódysseifssyni í fyrstu köflum kviðunnar, þá kemur nú Ódysseifur loksins til sögunnar í hinum magnaða 5. þætti. Hann er í byrjun hálfgerður fangi ástsjúkrar gyðju en mun hann sleppa burt frá henni og komast heim til Íþöku þar sem hin trygga Penelópa bíður?

Árni Óla var einn kunnasti og dugmesti blaðamaður landsins á fyrri hluta 20. aldar og var óþreytandi að kynna land og lýð fyrir lesendum Morgunblaðsins. Í þessum þætti verður gluggað í minningabók Árna þar sem hann segir fyrst frá einsetumanni sem hann fór að heimsækja sem blaðamaður og síðan rifjar hann upp minningar sínar frá refaveiðum í æsku.

Árni Óla var einn kunnasti og dugmesti blaðamaður landsins á fyrri hluta 20. aldar og var óþreytandi að kynna land og lýð fyrir lesendum Morgunblaðsins. Í þessum þætti verður gluggað í minningabók Árna þar sem hann segir fyrst frá einsetumanni sem hann fór að heimsækja sem blaðamaður og síðan rifjar hann upp minningar sínar frá refaveiðum í æsku.

Ingimundur Sveinsson ólst upp í Vestur-Skaftafellssýslu á ofanverðri 19. öld. Hann varð tónlistarmaður og jafnan kallaður Ingimundur fiðla, því fiðlan var hans tryggasti förunautur. Ekki batt Ingimundur bagga sína að öllu leyti sömu hnútum og samferðamennirnir og æskuminningar hans, Huldudrengurinn, er á margan hátt mjög óvenjuleg og hjartnæm ritsmíð. Ekki þarf að orðlengja að Ingimundur var bróði...

Á 19. öldinni veitti hinn svonefndi anarkismi, stjórnleysisstefnan, sósíalismanum lengi vel harða keppni sem helsta andspyrnuafl gegn kapítalisma og auðhyggju. Einn helsti anarkisti Evrópu var Rússinn Krópótkin fursti sem fæddist 1841 og var af auðugum ættum en snerist til fylgist við alþýðuna. Hann skrifaði merkilega sjálfsævisögu og hér er gluggað í upphafskafla hennar um æskuár hins verðandi st...

Á 19. öldinni veitti hinn svonefndi anarkismi, stjórnleysisstefnan, sósíalismanum lengi vel harða keppni sem helsta andspyrnuafl gegn kapítalisma og auðhyggju. Einn helsti anarkisti Evrópu var Rússinn Krópótkin fursti sem fæddist 1841 og var af auðugum ættum en snerist til fylgist við alþýðuna. Hann skrifaði merkilega sjálfsævisögu og hér er gluggað í upphafskafla hennar um æskuár hins verðandi st...

Hér segir áfram af Tryggva Jónssyni og ævisögu hans, Árbliki og aftanskini. Hér segir aðallega frá því sem hendir Tryggva þegar hann hefur hrökklast til Ameríku og býr þar í áratugi, en snýr svo að lokum til Íslands aftur og kynnist þá æskuást sinni upp á nýtt.

Hér segir áfram af Tryggva Jónssyni og ævisögu hans, Árbliki og aftanskini. Hér segir aðallega frá því sem hendir Tryggva þegar hann hefur hrökklast til Ameríku og býr þar í áratugi, en snýr svo að lokum til Íslands aftur og kynnist þá æskuást sinni upp á nýtt.

Tryggvi Jónsson fæddist í Borgarfirði á ofanverðri 19. öld og skrifaði seint á ævinni sjálfsævisöguna Árblik og aftanskin. Þá hafði Tryggvi verið búsettur í Ameríku í áratugi en flutti raunar til Íslands aftur undir ævilokin. Bók hans er merkileg fyrir þá mynd sem hún dregur upp af íslensku alþýðufólki en þó sérstaklega fyrir afar opinskáar og einlægar lýsingar Tryggva á ástum hans og hugarlífi.

Tryggvi Jónsson fæddist í Borgarfirði á ofanverðri 19. öld og skrifaði seint á ævinni sjálfsævisöguna Árblik og aftanskin. Þá hafði Tryggvi verið búsettur í Ameríku í áratugi en flutti raunar til Íslands aftur undir ævilokin. Bók hans er merkileg fyrir þá mynd sem hún dregur upp af íslensku alþýðufólki en þó sérstaklega fyrir afar opinskáar og einlægar lýsingar Tryggva á ástum hans og hugarlífi.

Enn er litið í æviminningar Stefans Zweigs, Veröld sem var, þar sem hann lýsir því á eftirminnilegan hátt hvernig það samfélag var samansett sem átti svo eftir að hrynja til grunna þegar fyrri heimsstyrjöldin braust út 1914. Höfðu Zweig og samtímamenn verið alltof andvaralausir?

Enn er litið í æviminningar Stefans Zweigs, Veröld sem var, þar sem hann lýsir því á eftirminnilegan hátt hvernig það samfélag var samansett sem átti svo eftir að hrynja til grunna þegar fyrri heimsstyrjöldin braust út 1914. Höfðu Zweig og samtímamenn verið alltof andvaralausir?

Í þessum þriðja þætti sem umsjónarmaður tekur saman upp úr æviminningum Stefans Zweigs segir hann frá menningarlífinu í Vínarborg en menningarlífið var þar afar blómlegt, einkum fyrir borgarastéttina og yfirstéttirnar. Jafnframt er sagt nokkuð frá stöðu Gyðinga í Austurrísk-ungverska keisaradæminu.

Í þessum þriðja þætti sem umsjónarmaður tekur saman upp úr æviminningum Stefans Zweigs segir hann frá menningarlífinu í Vínarborg en menningarlífið var þar afar blómlegt, einkum fyrir borgarastéttina og yfirstéttirnar. Jafnframt er sagt nokkuð frá stöðu Gyðinga í Austurrísk-ungverska keisaradæminu.

Í þessum þætti les umsjónarmaður úr upphafsköflum bókarinnar Veröld sem var eftir Stefan Zweig (1881-1942). Jafnframt segir umsjónarmaður frá Austurrísk-ungverska keisaradæminu, en það var heimaland Zweigs og það ríki sem féll í duftið að honum og samtímamönnum hans ásjáandi.

Í þessum þætti les umsjónarmaður úr upphafsköflum bókarinnar Veröld sem var eftir Stefan Zweig (1881-1942). Jafnframt segir umsjónarmaður frá Austurrísk-ungverska keisaradæminu, en það var heimaland Zweigs og það ríki sem féll í duftið að honum og samtímamönnum hans ásjáandi.

Í þessum fyrsta þætti af nokkrum tekur umsjónarmaður saman og les kafla úr æviminningum og samfélagslýsingu austurríska rithöfundarins Stefans Zweigs. Sumarið 2025 var fluttur eins konar kynningarþáttur þar sem athyglin beindist að ferðalagi Zweigs og Halldórs Laxness á rithöfundaþing á fjórða áratugnum. Í byrjun þessa þáttar er raunar lesin merkileg smásaga Zweigs sem heitir Leiðarlok.