Felsefe Hakkında Hiçbir Şey Bilmiyorum

Bir şeyleri gerçekten istediğimiz için mi yapıyoruz, yoksa sadece  kaçırmamak için mi? Bu bölümde modern çağın en tanıdık ama en az konuşulan duygularından birini ele alıyoruz:  FOMO — kaçırma korkusu. Sürekli bir şeylere yetişmeye çalışmak… Bir yerde olmazsak bir şeylerin eksik kalacağını hissetmek… Başkalarının hayatına bakarken kendi hayatımızı gecikmiş gibi görmek. Peki gerçekten bir şeyleri m...

Kimlik dediğimiz şey ne kadar bize ait? Bu bölümde Hannah Arendt, Judith Butler, Erving Goffman ve Michel Foucault ile kimliğin nasıl bakışla, tanınmayla ve güç ilişkileriyle kurulduğunu sorguluyoruz.

Alışkanlıklar bizi korur mu, yoksa fark etmeden sınırlar mı? Bu bölümde Aristoteles, William James, Pierre Bourdieu ve Epiktetos ile konfor alanı fikrini alışkanlık, karakter ve içsel özgürlük üzerinden tartışıyoruz.

Durmak neden bu kadar zor? Bu bölümde Paul Lafargue, Max Weber, Aristoteles ve Byung-Chul Han ile çalışma ahlakını, suçluluğu ve “işe yarar olma” baskısını masaya yatırıyoruz.

Bir şeye bakıyoruz ve “güzel” diyoruz. Ama gerçekten baktığımız için mi, yoksa bakmayı bildiğimizi sandığımız için mi? Bu bölümde güzelliği tanımlamaya çalışmıyoruz. Platon, Kant, Schopenhauer ve Spinoza’yla birlikte şunu kurcalıyoruz: Güzellik gözün gördüğü bir şey mi, yoksa bakışın kurduğu bir ilişki mi? Bakmakla görmek arasındaki o ince farkta duruyoruz. Ve belki de en zor soruyu soruyoruz: Biz...

Her şeye bakıyoruz. Her şeyden haberdarız. Ama giderek daha yorgunuz. Bu bölümde siyasetle kurduğumuz  maruz kalma ilişkisini  konuşuyoruz. Arendt, Debord, Rancière ve Agamben eşliğinde şunu soruyoruz: Bu kadar şeye maruz kalmak zorunda mıyız? Cevap yok. Ama bakışımızı değiştiren sorular var.

Artık büyük inançlara sahip değiliz. Ama bu, hiçbir şeye tutunmadığımız anlamına gelmiyor. Bu bölümde şunu soruyoruz: Bir şeye inanmadan yaşanır mı? Yoksa inançların yerini sessiz öğretiler mi aldı? Nietzsche, William James ve Ivan Illich eşliğinde, modern insanın neye yaslanarak yaşadığını düşünüyoruz.

Gün boyu her şeyle temas hâlindeyiz. Peki ya kendimizle? Bu bölümde teması bir duygu hâli değil, bir fark ediş ve sorumluluk alanı olarak düşünüyoruz. Husserl, Merleau-Ponty, Heidegger ve Sartre eşliğinde kendimizle teması nasıl kaybettiğimizi ve bazen neden kaçtığımızı sorguluyoruz. Bu bir çözüm bölümü değil. Bir durma anı.

Yılbaşı gecesi herkes bir şey kutluyor gibi. Ama gerçekten neyi? Bu bölümde kutlamanın kendisini sorguluyoruz. Bir araya gelmek ne zaman gerçekten “birlikte olmak” olur? Hayata “evet” demek cesaret mi, yoksa zorunluluk mu? Ve bazen sadece dayanmış olmak… yeterli mi? Platon, Nietzsche ve Cioran’la birlikte kutlamaya farklı yerlerden bakıyoruz. Neşeyi de, şüpheyi de, susmayı da masaya koyuyoruz. Bu...

Bazen düşünüyor gibiyiz ama gerçekten farkında mıyız? Bu bölümde bilincin ne olduğunu, nerede başlayıp nerede bittiğini; otomatik yaşamakla farkında olmak arasındaki o tuhaf çizgiyi konuşuyoruz. Zihnin çalışıyor olabilir…Peki ya sen orada mısın?

Bir işin karşısında durup “Ben mi anlamıyorum?” diye düşündün mü hiç? Bu bölümde estetikle ilgili o tanıdık sorunun peşine düşüyoruz. John Berger, Walter Benjamin, Arthur Danto ve Susan Sontag’la bakışın, anlamın ve hissetmenin sanatla ilişkisini konuşuyoruz. Bu bir “sanat dersi” değil. Ne beğenmen gerektiğini söylemiyor. Sadece şunu soruyor: Sanatla karşılaşırken gerçekten ne yaşıyoruz?

Bu bölümde konfor alanının neden rahatlatıcı olduğu kadar yorucu hissettirdiğini ele alıyoruz. Değişime direnç, alışkanlıkların yarattığı güven duygusu, rahatlığın iradeyi zayıflatması ve adım atma cesaretinin nereden geldiği üzerine filozofların yaklaşımlarını inceliyoruz. Herakleitos’un akış fikri, Seneca’nın zorlukla güçlenme görüşü, Schopenhauer’ın konfor - irade ilişkisi ve Bergson’un yaratıc...

Bir şey yapmak isteriz… ama tam adım atacakken içimizdeki o ses yükselir: “Ya olmazsa?” Bu bölümde bu sesin kökenine ve bizi nasıl durdurduğuna bakıyoruz. William James eylemin inancı doğurduğunu, John Stuart Mill hata yapma hakkımızı unuttuğumuzu, Pascal başarısızlığın bize kendimizi gösterdiğini, Karl Popper ise yanlışlanmaktan korktukça gelişimi durdurduğumuzu hatırlatıyor. Belki de korktuğumuz...

Yapay zekâ bir hız, bir kolaylık ve bir üretim gücü sunuyor. Peki bu, insanı gereksiz hâle getirmek mi yoksa insan olmanın ne demek olduğunu yeniden düşünmek için bir fırsat mı? Bu bölümde, “Yapay zeka işimi alacak mı?” sorusunun ardındaki daha derin meselelere bakıyoruz: Düşünmek ne demek? Anlam nasıl üretilir? Bir makine iş yapabilir ama  eylem  edebilir mi? Arendt’in eylem anlayışı, Churchland’...

Bir ilişkide, bir şehirde ya da bir işte… Zaman zaman hepimiz aynı soruya sıkışıyoruz:  Gitmek mi, kalmak mı? Bu bölümde karar vermeyi bu kadar zorlaştıran şeyin ne olduğunu konuşuyoruz. Kimin için kaldığımızı, kimden kaçtığımızı, neyi korumaya çalıştığımızı… Ve gitmenin her zaman özgürlük; kalmanın her zaman teslimiyet olmadığını. Belki de önce şunu görmek gerekiyor: Gitmek de zor, kalmak da. Öne...

Soğukkanlılık ne zamandan beri duygusuzlukla karıştırıldı? Bu bölümde  Epiktetos ’la dinginliğin sınırını,  Spinoza ’yla duyguların nedenini anlayarak dönüştürmeyi,  Martha Nussbaum ’la hissetmenin adaletle bağını ve  Eva Illouz ’la modern çağda duyguların nasıl “pazarlanabilir” hale geldiğini konuşuyoruz. Belki mesele soğumak değil;  hangi duygunu, hangi nedenle soğuttuğunu  fark etmek. Dinlerken...

Her şey var ama hiçbir şey yetmiyor. Yeni olan çok, ama yenilik duygusu yok. Camus’nün absürtlüğü, Nietzsche’nin yaşam tutkusu, Frankl’ın anlam arayışı ve Byung-Chul Han’ın yorgunluk toplumuyla bir çağın nabzını tutuyoruz: Tükenmişlik. Artık hiçbir şey heyecan vermiyorsa, sorun bizde mi dünyada mı? Belki de anlam, artık “heyecan”da değil — sessizlikte, sadelikte, hatta sıkıntının kendisinde saklıd...

Filozoflar villasında bu kez kahkahalar yankılanıyor. Ama bu kahkahalar sadece eğlencenin değil, düşünmenin sesi. Bergson, Freud, Kierkegaard ve Baudelaire aynı masada buluşuyor. Kimine göre kahkaha toplumsal bir düzeltme, kimine göre bastırılmışın sesi, kimine göreyse insanın kendi üzerine gülebilme cesareti. Peki senin kahkahaların ne anlatıyor?

İnsan, anlatmadan duramayan bir varlık. Çünkü her hikâye biraz hatırlamak, biraz anlamak, biraz da var olmak içindir. Bu bölümde Arendt’le eylem ve anlatının kesiştiği noktayı, Ricoeur’le kimliğin hikâye içinde nasıl kurulduğunu, Benjamin’le anlatıcının kayboluşunu ve Barthes’la metnin sonsuzluğunu konuşuyoruz. Belki de hikâyeler bizi birbirimize bağlayan görünmez bir iptir. Peki senin hikâyeni ki...

Sessizlik. Bazen bir kaçış, bazen bir cevap. Bazen de söylenemeyeni taşıyan görünmez bir dil. Bu bölümde Wittgenstein’la dilin sınırlarını, Heidegger’le varoluşun sessiz yankısını, Lao Tzu’yla boşluğun bilgelik halini ve Epiktetos’la içsel dinginliği konuşuyoruz ya da belki hiç konuşmuyoruz. Çünkü bazen anlam, sözcüklerin bittiği yerde başlar. Bir sessizlikte ne duyarız? Söylenmeyen şeyler bize ne...

İyi olmak kulağa basit geliyor ama hepimizin kafasında farklı anlamlar taşıyor. Birine yardım etmek mi? Kurallara uymak mı? Yoksa kendi vicdanına sadık kalmak mı? Bu bölümde “iyi insan olma” fikrinin peşine düşüyoruz. Aristoteles bizi “erdemli yaşam”ın ortasında buluşturuyor; Kant, iyiliği niyetle ölçüyor. Bauman, modern dünyanın kaygan zemininde ahlakın eriyip gidişini hatırlatıyor. Nietzsche, iy...

Kendi kendimizle kavga etmek… Sessiz odalarda yankılanan iç sesler, “yapmalıydın” diyen pişmanlıklar, “yine mi?” diye homurdanan benlikler. Hepimiz bir noktada kendimizi eleştirirken, aslında kiminle hesaplaşıyoruz? Geçmişteki halimizle mi, gelecekteki ihtimallerimizle mi, yoksa şimdiki benliğimizle mi? Bu bölümde Freud’un bilinçdışı çatışmalarına, Jung’un gölge kavramına, Hegel’in çelişkilerden d...

Bir türlü başlayamadığın işler, “yarın kesin yaparım” deyip de rafa kaldırdığın kararlar, zamanın ucunda sallanıp duran hayaller… Ertelemenin pençesinden kurtulmak neden bu kadar zor? Bu bölümde ertelemenin sadece “tembellik” olmadığını, aslında özgürlük, kaygı ve sorumlulukla iç içe geçmiş bir mesele olduğunu konuşuyoruz. Sartre’ın özgürlük yükünden, Epiktetos ve Seneca’nın disiplin öğütlerinden,...

Zaman hiçbir şey yapmadan akıp gidiyor gibi hissediyor musun? Daha başlamadan bitmiş günler, yetişemediğin planlar, geç kaldığını düşündüğün hayaller… Sanki zamanın bir sahibi var da biz sadece misafiriz. Bu bölümde zamanı nasıl deneyimlediğimizi, onun felsefi anlamını ve hayatımıza bıraktığı izleri konuşuyoruz. Augustinus’un “Zaman nedir?” sorusundan Bergson’un süre anlayışına, Heidegger’in varlı...

Bazen kendimize dair en temel soruyu sormasak bile, başkalarının cevabı üzerimize yapışır: “Sen şöylesin, böylesin, aslında budur.” Peki bu cevaplar, kim olduğumuzu gerçekten belirler mi? Yoksa biz, başkalarının tanımlarının ötesinde başka bir şey miyiz?