Menno en Erwin over de Natuur en Wetenschap

Zoogdieren door een flessenhals van de nacht. Of zelfs twee keer? Lange tijd heersten de dinosauriërs op aarde. Er leefden toen weinig zoogdieren. Over het algemeen waren dat vrij kleine dieren. En, zoals we vermoeden, vermeden ze de dag en waren vooral ’s nachts actief. Veel dino’s waren juist overdag actief, aangewezen als ze waren op de warmte van de zon. Daarom bood de nacht een uitweg voor zo...

Langslapers en kortslapers Klopt het dat koeien maar twee uur per dag slapen was de vraag. Het antwoord is in principe ja. En wat je je dan meteen afvraagt is waarom wij mensen dan zo’n 8 uur slapen. Om maar niet te spreken over sommige vleermuizen die wel 20 uur per dag slapend doorbrengen. Die grote verschillen in slaapduur tussen wat toch allemaal zoogdieren zijn begrijpen we maar ten dele. De...

Ons madeliefje Het is in het buitenland niet onopgemerkt gebleven. Het feit dat Nederland het madeliefje in 2023 tot nationale bloem gekozen heeft. Het is een opmerkelijke keuze voor een kleine en bescheiden plant. Maar, vrijwel het hele jaar bloeiend, en haast in elk weiland en grasveld te vinden. Ook wanneer het grasveld gemaaid wordt, binnen enkele dagen steken de witgele bloemhoofdjes al weer...

Een slimme vogelgids die je echt verder helpt De beste manier om vogels te leren kennen is om een vogelkenner in te huren. Vaak zijn die bijvoorbeeld voorhanden bij een excursie. Nadeel is dan dat ze vaak een stortvloed van namen over je uitstorten. Bij de moderne excursie wordt je dan ook vaak geplaagd door mede-excursiegangers. Die spelen dan vogelgeluiden voor vanaf hun mobieltje. Het beste heb...

Jammer van de dinosauriërs Natuurlijk is het jammer dat we, op onze vogels na, alle dinosauriërs zijn kwijtgeraakt. Maar dat is niet waar het hier om gaat. Het gaat om hoe jammer het is van al die met veel moeite geanimeerde dinosauriërs in de nieuwe Netflix-serie “The Dinosauers”. Want wat is het een slechte serie. In vier delen van drie kwartier een ingewikkelde geschiedenis van meer dan 160 mil...

Ganzenland De hele winter door trekken ganzenvluchten over ons land. Bij vorst, maar ook bij overgangen naar warmere perioden zijn de v-vluchtformaties te zien. Dat is altijd al zo geweest, maar de aantallen ganzen die op doortrek of als echte winterganzen in ons land verblijven zijn de laatste vijftien jaren naar grote hoogte gestegen. De aantallen stabiliseren nu wat , maar overstijgen de 2 milj...

Indelen van de dierenwereld: helpen bouwplannen? Arrogant als ze zijn hebben mensen altijd al de neiging gehad om de dierenwereld te ordenen. In 350 voor de jaartelling onderscheidde Aristoteles bloedloze dieren (inktvissen, schaaldieren, insecten en schelpdieren) van bloedhebbende dieren. Die laatste groep verdeelde hij in levendbarenden en eierleggers. En de levendbarenden weer in viervoeters, p...

De onsterfelijke Hydra? Gewoon een poliep in de sloot.. In ons hele land komen onsterfelijke wezens voor die we kennen als de gewone en de groene zoetwaterpoliep. In elk geval zijn deze een enkele centimeter grote neteldieren in staat tot een onbeperkte mogelijkheid zich te vernieuwen. Een belangrijke erfelijke factor daarbij is het eiwit FoxO. Dat eiwit grijpt ook aan op de aflezing van genen bij...

Wilde eenden Nou ja, zo wild is die eend nu ook weer niet. Het wilde zit hem in het verschil met witte gekweekte, tamme eenden. Die stammen af van de wilde eend, en kunnen daarmee ook weer kruisen. Het resultaat is dat wat de doorwinterde vogelkenner wat denigrerend soep-eend noemt. Wilde eenden zijn voor ons goede bekenden. Ze leven vaak dicht bij ons in de buurt. Ook al blijven ze heel alert wan...

De wetenschappelijke publicatie: over de vele hordes die te nemen zijn Alles staat en valt natuurlijk met goed onderzoek. Of het nu gaat om praktisch of theoretisch onderzoek, of een combinatie van beiden. Maar dan geldt het harde gezegde: onderzoek dat niet is gepubliceerd is niet gedaan. Het opschrijven van het onderzoek is ingewikkeld omdat het aan veel eisen moet voldoen. Het moet duidelijk zi...

In sneeuw en ijs: winterpaddenstoelen In het bos zijn paddenstoelen ook te vinden als het een kille januari is, met vriesweer en gure buien. Van elfenbankjes tot judasoren, van gele trilzwam tot de berkenzwam en echte tonderzwam, vrijwel alles wat er nu te zien bevindt zich op dood hout of bomen die er niet te best aan toe zijn. Door een structuur met taaie schimmeldraden, door een harde korst met...

Afvallen: plannen in plaats van pillen Overgewicht is een probleem geworden van heel veel mensen, en inmiddels ook van de hele maatschappij. Klassiek is januari de maand van de goede voornemens. Vooral minder eten, foute dingen nooit meer aanraken, maar alleen nog maar gezond eten. En natuurlijk heel veel sport en bewegen. En eigenlijk weet haast iedereen dat het weer niet gaat lukken. Gelukkig zi...

Weg met de natuur? Of we willen of niet, op aarde is samenleven de enige optie Mensen hebben het woord natuur altijd op heel verschillende manieren gebruikt. Behalve in letterlijke zin zijn we ook figuurlijk nogal slordig met “de natuur” omgegaan. Ofwel zetten we ons af tegen de natuur of we benadrukken juist dat we als mens er deel van uitmaken. En in dat laatste geval komt de vraag op welke plaa...

Vleermuizen: op naar het voorjaar. Midden in de winter lijkt een merkwaardige tijd om het over vleermuizen te hebben. Geen vleermuis bij ons te zien. Die zijn in winterslaap, op zolders, in kelders, in spouwmuren, bomen, mergelgroeven of in vleermuiskasten die aan de muur zijn opgehangen. Bij gebrek aan insecten om op te jagen houden ze hun lichaamstemperatuur laag tot in maart . Goede gelegenheid...

Een eiwit dat muizen en mensen ziek maakt, een koe met zebrastrepen en aangeschoten Duitse studenten: wetenschap in 2025 Prijstoekenningen in de wetenschap komen vaak als een verrassing voor de winnaars en voor hun omgeving. Vroeg in haar carrière ontdekte Mary Brunkow eind negentiger jaren een stukje erfelijk materiaal dat codeert voor een voor dier en mens heel belangrijk eiwit. In haar verdere...

Vliegensvlugge rendieren Nee, natuurlijk kunnen rendieren niet vliegen. Door een Brits gedicht uit 1823 dachten en denken veel mensen van wel. Sinds een aantal jaren staan er in de kersttijd veel led-verlichte rendieren bewegingsloos in de voortuin. En dat doet ze ook geen recht, want rendieren kunnen de 80 kilometer per uur halen. Sommige ondersoorten leggen jaarlijks meer dan 5000 kilometer af....

Fossielen onderweg, in de stad en daarbuiten In een beetje winkelstraat in Nederland loop je zo maar over de fossielen. De stoepen van winkels, trappen en gevels van monumentale gebouwen zijn vaak gemaakt van Belgisch hardsteen. En een grote kans dat je daar fossiele zeelelies en koralen in kan vinden. Of je kijkt aan tegen schelpdieren en al lang niet meer op aarde voorkomende armpotigen. Voor je...

Fossielen: topvindplaatsen in Nederland Misschien denkt u dat het vinden van fossielen iets voor het verre buitenland is: een Tyrannosaurus in Colorado. Dichter bij huis, aan de Jurassic coast van Zuid Engeland vond Mary Anning al in 1811, toen was ze 12, een skelet van een ichtyosaurier een lang geleden uitgestorven zee-reptiel. Des te verbijsterender was de vondst als jongetje op een holle weg n...

December, de donkere maand December is een maand van tegenstellingen. Het is de maand rond de kortste dag van het jaar, en dus met laagste aantal zonne-uren. Daar doet het feit dat de zonnestraling in alle maanden van het jaar toeneemt door meer hoge druk gebieden en minder luchtvervuiling niets aan af. Maar die donkerte in december lijkt wel te worden goedgemaakt door vrolijke gebeurtenissen als...

Het is groen en het eet mieren. Een specht?. De groene specht roffelt zelden, maar lacht des te luider. De karakteristieke roep verraadt de aanwezigheid van deze miereneter eerder dan dat je hem ziet. Deze middelgrote vogels klauteren soepel over bomen, verplaatsen zich met een golvende vlucht, een paar vleugelslagen afgewisseld door een korte glijvlucht, naar andere bomen of naar de grond. Want v...

Onze hersenen kunnen verbijsterend veel en we weten nog er maar heel weinig van hoe ze dat klaar kunnen spelen. In onze hersenen zijn minstens 86 miljard zenuwcellen actief. Die maken met elkaar zo’n 500 miljard verbindingen. En misschien zijn dat er nog wel heel veel meer. We weten iets van hoe zenuwcellen informatie verwerken en opslaan. Eerst in een korte termijn geheugen. En dan in een lange t...

Fraude in de wetenschap Zijn nuchtere boek over het wetenschappelijk bedrijf gaf professor Ari Rip in 1978 de passende titel “wetenschap als mensenwerk” mee. Zo is het maar net, wetenschappers zijn gewone mensen. Ook al is hun vak wat apart, en stelt dat hoge eisen. Als het goed is hebben wetenschappers veel zelfkritiek. Maar ze hebben zeker ook hun zwakheden. Angst voor de carrière, afgunst, hebz...

November, de nevelmaand. Een maand die de winter aankondigt, maar ook nog heel uitbundig de herfst kan laten zien. Als het een beetje zonnig zijn de luchten op zijn mooist. Helder en stralend, ons land heeft dan een licht dat voor ons normaal is. Maar buitenlanders, en schilders en wie er maar een blik voor heeft valt die uitzonderlijke schoonheid op. Populieren en berken hebben hun blad al verlor...

De kern van wetenschap: vertrouwen in het kritisch omgaan met kennis Op veel plekken staat de waardering van wetenschappelijke kennis onder druk. In Nederland doen wetenschappers het in elk geval nog beter dan journalisten en politici. Het vertrouwen in de wetenschap is de laatste tijd zelfs iets gestegen. Maar er is wel een tweedeling. In 2025 heeft een derde van het publiek een groot vertrouwen,...

Blauwalgen zijn geen algen maar wel blauw; en ze zijn net zo bijzonder als vervelend Omdat deze blauwgroene eencelligen zonlicht kunnen omzetten in energierijke stoffen en zuurstof (fotosynthese) werden ze ooit voor algen versleten. Maar in werkelijkheid zijn ze veel simpeler dan algen, het zijn eencelligen zonder celkern. Nu worden ze tot de cyanobacteriën gerekend. De blauwe kleur komt door de s...