Đài Hà Nội | Đọc truyện đêm khuya

Đưa người đọc về thời kỳ cải cách ruộng đất tại làng quê Bắc Bộ, tác phẩm phản ánh giai đoạn các đoàn cán bộ, bộ đội về địa phương đấu tố và xây dựng cốt cán. Trong bối cảnh nhiễu nhương đó, nhiều cô gái nông thôn chất phác đã trở thành nạn nhân bị lợi dụng quyền lực để dụ dỗ, chiếm đoạt tình cảm, tạo nên những bi kịch âm thầm mà không ai dám lên tiếng.

Tiểu thuyết "Con hoang" của Lê Hồng Nguyên gây ấn tượng mạnh bằng câu chuyện giàu cảm xúc về thân phận đứa trẻ ngoài giá thú và bi kịch gia đình nông thôn qua nhiều thế hệ. Bằng lối kể chân thực, trữ tình, tác phẩm khắc họa sâu sắc nỗi đau của những con người bị định kiến xã hội chà đạp, từ đó gửi gắm thông điệp nhân văn về lòng nhân ái, sự cảm thông và khát vọng hạnh phúc.

Ngày 6/6/1931, Nguyễn Ái Quốc (dưới tên Tống Văn Sơ) bị cảnh sát Hồng Kông bắt giữ. Pháp ép Anh dẫn độ Người về nước, nhưng nhờ Hồ Tùng Mậu vận động và luật sư Loseby hỗ trợ, vụ án được xử công khai. Tại tòa, vị luật sư vạch trần các sai phạm pháp lý của cảnh sát, còn Người bình tĩnh bác bỏ mọi cáo buộc, kiên quyết đòi tự do.

Tại Thái Lan, Nguyễn Ái Quốc tích cực xây dựng phong trào cách mạng trong cộng đồng kiều bào. Người thẳng thắn phê bình tư tưởng phân biệt "thợ mới - thợ cũ" trong hội thợ mộc, đồng thời nhấn mạnh: Nhiệm vụ cốt lõi không chỉ là làm kinh tế, mà phải xây dựng tinh thần đoàn kết, dân chủ và công bằng giữa những người Việt xa xứ.

Biết Nguyễn Ái Quốc là chủ nhân bút danh nổi tiếng mình tìm kiếm, cụ Phan Bội Châu vô cùng xúc động. Qua nhiều đêm trò chuyện về hành trình bôn ba và con đường cách mạng vô sản của người cháu, cụ Phan đánh giá rất cao sự trưởng thành vượt bậc này, đồng thời đặt trọn niềm tin Nguyễn Ái Quốc sẽ gánh vác trọng trách cứu nước trong tương lai.

Tại Moscow, Nguyễn Ái Quốc miệt mài viết báo, diễn thuyết trong Quốc tế Cộng sản để khẳng định thuộc địa là nguồn sống của chủ nghĩa đế quốc. Người lập luận sắc bén: muốn đánh bại đế quốc phải thúc đẩy phong trào giải phóng thuộc địa. Nhờ đó, nhận thức của Quốc tế Cộng sản nâng lên và Người được tín nhiệm bầu vào Ủy ban Tuyên truyền Quốc tế.

Đầu năm 1922, Nguyễn Ái Quốc cùng Hội Liên hiệp Thuộc địa kêu gọi các dân tộc bị áp bức và nhân dân tiến bộ Pháp đoàn kết chống chủ nghĩa thực dân. Để làm diễn đàn lên tiếng cho họ, Người dồn tâm huyết sáng lập tờ báo Người cùng khổ (Le Paria), bất chấp việc xuất bản gặp vô vàn khó khăn, thiếu thốn.

Tại Paris, Nguyễn Ái Quốc miệt mài nghiên cứu và viết cuốn sách đầu tiên bằng tiếng Pháp mang tên "Những người bị áp bức". Người chủ động dùng chính ngôn ngữ của thực dân làm vũ khí sắc bén để tố cáo tội ác bóc lột tại các thuộc địa, thức tỉnh nhận thức nhân dân và truyền tải tiếng nói độc lập đến dư luận quốc tế.

Cùng nhắc về tiểu thuyết "Khói lửa" của Henri Barbusse, Nguyễn Ái Quốc và người bạn tìm thấy sự đồng điệu trước bức tranh tàn khốc của Thế chiến I và tinh thần cách mạng của người lao động. Những tư tưởng tiến bộ này càng củng cố niềm tin vững chắc trong Người: Tương lai thuộc về những kẻ bị áp bức biết đoàn kết đấu tranh để thay đổi xã hội.

Bản Yêu sách của nhân dân An Nam không được Hội nghị Versailles và Tổng thống Mỹ xem xét đúng như dự đoán của Nguyễn Ái Quốc. Dù vậy, việc công khai đưa vấn đề Việt Nam ra quốc tế đã gây chấn động mạnh, khiến cái tên Nguyễn Ái Quốc lần đầu tiên xuất hiện trong hồ sơ theo dõi đặc biệt của mật thám Pháp.

Trước tình trạng phong trào yêu nước tại Pháp bị suy yếu, Văn Ba đề xuất khôi phục Hội những người An Nam yêu nước. Anh nhận định phải tranh thủ thời cơ Hội nghị Versailles sắp diễn ra để tập hợp lực lượng, cất lên tiếng nói mạnh mẽ đòi quyền lợi chính đáng cho nhân dân Việt Nam và các dân tộc thuộc địa.

Có giấy tờ hợp pháp, Văn Ba tích cực đến các nhà máy, khu công nghiệp tại Pháp để khảo sát đời sống đồng bào. Chứng kiến hàng vạn người Việt lao động cực nhọc, lương thấp, sống thiếu thốn và mòn mỏi mong ngày về quê hương, anh thấu cảm sâu sắc nỗi khổ của người dân mất nước, đồng thời nhận ra yêu cầu cấp bách phải tập hợp họ vào một phong trào đấu tranh có tổ chức.

Đến Paris, Văn Ba được hai tiền bối Phan Châu Trinh và Phan Văn Trường đùm bọc, đưa vào Hội những người Việt Nam yêu nước. Thấu hiểu nỗi cay đắng của hàng vạn đồng bào bị thực dân áp bức, lao dịch nơi xứ người, anh càng sục sôi quyết tâm tìm con đường giải phóng độc lập cho dân tộc.

Nghiên cứu tác phẩm của Các Mác tại Luân Đôn, Nguyễn Văn Ba tìm thấy hướng nhận thức mới qua các khái niệm về chủ nghĩa tư bản và giá trị thặng dư. Tri thức này giúp anh nhìn thấu hạn chế của các bậc tiền bối: cả tư tưởng dựa vào ngoại bang của Phan Bội Châu lẫn chủ trương cải cách của Phan Châu Trinh đều không phải là con đường giải phóng dân tộc hiệu quả.

Sống tại Luân Đôn, Nguyễn Văn Ba rơi vào cảnh thất nghiệp và cuộc sống vô cùng chật vật khi sức khỏe không còn cho phép làm các việc nặng nhọc như đốt lò, khuân than. May mắn sau đó, anh tìm được việc phụ bếp tại một khách sạn lớn, trước khi chuyển sang làm việc tại khách sạn Carlton nổi tiếng.

Đến Pháp năm 1911, Nguyễn Văn Ba gửi thư xin học tại Trường Thuộc địa nhằm thấu hiểu sâu sắc chính sách cai trị để tìm cách giúp đỡ đồng bào. Tuy nhiên, khát vọng học tập này đã bị từ chối thẳng thừng do anh không có sự giới thiệu của chính quyền thực dân Đông Dương.

Rời cảng Sài Gòn ngày 5/6/1911 với tên Nguyễn Văn Ba, Người bắt đầu hành trình 30 năm bôn ba vạn dặm để tìm đường cứu nước. Tác phẩm khắc họa tư duy vĩ đại của một nhân cách bình dị: chủ động đi thẳng vào sào huyệt của kẻ xâm lược nhằm thấu hiểu kẻ thù, từ đó tìm ra con đường đúng đắn giải phóng dân tộc, cứu nước cứu dân.

Trò chuyện với cô Út Tâm tại Sài Gòn, Nguyễn Tất Thành tự hào kể về quê hương xứ Nghệ với dòng sông Lam, núi Hồng và những bậc anh hùng, danh nhân lịch sử. Qua đó, anh khẳng định truyền thống yêu nước, ý chí quật cường và tư tưởng lấy dân làm gốc đã thấm sâu vào máu thịt, trở thành điểm tựa tinh thần cho hành trình phía trước.

Làm trợ giáo tại trường Dục Thanh (Phan Thiết), Nguyễn Tất Thành dùng phương pháp cởi mở, khơi gợi tư duy độc lập và nhanh chóng được học trò mến phục. Chặng dừng chân này giúp anh vừa gieo mầm lòng yêu nước cho thế hệ trẻ, vừa tranh thủ đọc sách, tiếp thu tư tưởng mới để nuôi dưỡng chí lớn cứu nước.

Sau cuộc biểu tình chống thuế ở Huế, Nguyễn Tất Thành chiêm nghiệm với thầy Lê Văn Miến rằng: Lòng yêu nước là chưa đủ, muốn cách mạng thành công bắt buộc phải có tổ chức, người lãnh đạo và phương pháp đúng đắn. Tư duy sắc sảo, thực tế này đã làm người thầy vô cùng cảm động và đặt trọn niềm tin vào thế hệ trẻ.

Mùa hè năm 1907, Nguyễn Tất Thành về lại Dương Nỗ nhưng thắt lòng khi biết gia cảnh Phúc đã tan tác, bạn phải đi làm thuê xứ người. Trong chuyến đi này, anh gặp lại Huệ trong dáng vẻ một thiếu nữ xinh đẹp. Cuộc gặp gỡ vừa đánh thức kỷ niệm tuổi thơ, vừa gieo vào lòng người thanh niên những cảm xúc đầu đời trong trẻo, mới mẻ giữa những biến động, lo toan của thời cuộc.

Tại trường Pháp - Việt ở Huế, Tất Thành tiếp tục được thầy Lê Văn Miến giải đáp những thắc mắc về lịch sử, chính trị và xã hội. Qua câu chuyện về khẩu hiệu tự do - bình đẳng - bác ái, thầy phân tích cho Thành hiểu bản chất của chế độ phong kiến Việt Nam, chính sách cai trị của thực dân Pháp và ý nghĩa to lớn của cách mạng Pháp năm 1789.

Để các con có vũ khí đối đầu với thực dân, ông Nguyễn Sinh Sắc quyết định cho anh em Thành học trường Pháp-Việt tại Vinh nhằm thấu hiểu ngôn ngữ và tri thức của họ. Nguyễn Tất Thành hoàn toàn đồng ý với tầm nhìn của cha, khao khát học hỏi để mở mang đầu óc. Quyết định mang tính bước ngoặt này đã mở ra tư duy xem tri thức phương Tây là công cụ để thấu hiểu kẻ thù và tự cường dân tộc.

Được cha cho đọc thư từ giữa cụ Nguyễn Thân và Phan Đình Phùng, Nguyễn Tất Thành sâu sắc cảm phục tấm lòng đặt lợi ích nước nhà lên trên cá nhân của cụ Phan. Bài học về khí tiết bất khuất cùng lời giảng giải của cha về lòng trung nghĩa chính là viên gạch tiếp theo định hình nên lý tưởng sống và trách nhiệm phụng sự Tổ quốc của Người.

Ghé thăm nhà ông Phó bảng dịp Tết 1905, Phan Bội Châu ra một vế đối về chí lớn cứu nước và được cậu bé Cung đối lại vô cùng sắc sảo. Sự thông minh và khát vọng của Cung trong buổi trò chuyện không chỉ làm kinh ngạc bậc tiền bối, mà còn là dấu hiệu cho thấy con đường vạn dặm sau này của Người đang được định hình từ chính hào khí của các sĩ phu quanh mình.